Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 11.p41

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p41

Language
Sanskrit

11.p41

dūṣayati--tacca sarvamiti| evaṃ pramātvasya duradhigamatvamāpādya tadāyattāvadhāraṇe pramāṇānāṃ pramāṇatve yojayati--yadā ceti| nanu yadi prāmāṇyāvadhāraṇenaivapravṛttiḥ, tadā saiva sārvalaukikī svata ityādivikalpān phalgūkariṣyati| atha tadavadhāraṇavyatirekeṇāpi pravṛttirapratyūhā tadā māvadhāri prāmāṇyam, kiṃ naśchinnamityata āha--tadevamiti| vaidikaṃ vyavahāramadhikṛtya cedaṃ śāstraṃ pravṛttam, na laukikamityabhisandhiḥ| prakṛte yojayati--tasmāditi| nanu nityayoge matubiti durghaṭam, pramāṇārthayorevānityatvāt, parasparasamavāyabhāvāccetyata āha--nityatā ceti| nanvavyabhicāro'pi vyāpyavyāpakabhāvalakṣaṇaḥ pramāṇaprameyayornāstītyata āha--iyameva ceti| so'yamavisaṃvadādo visaṃvādābhāvo'vyabhicāralakṣaṇam| avyabhicārasvarūpaṃ tu lakṣyabhūtaṃ bhūtārthaparicchedakatvam, lakṣyalakṣaṇayorabhinnāśrayatvāt| avyabhicārasvarūpaṃ tu lakṣyabhūtaṃ bhūtārthaparicchedakatvam, lakṣyalakṣaṇayorabhinnāśrayatvāt sāmānādhikaraṇyamiti mantavyam| yadyapi deśāvasthābhede kālabhedo'pyarthasiddhastathāpi yathākathi*cat kālabhedamātraṃ vivakṣitamatreti jñāpanārthaṃ tadgrahaṇam| tathā hi dūrasthe sthāṇau puruṣarpatyayasya kālāntare'pi visaṃvādo nāsti yāvat