Commentary on the Nyāyasūtra 11.p41
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p41
- Language
- Sanskrit
11.p41
dūṣayati--tacca sarvamiti| evaṃ pramātvasya duradhigamatvamāpādya tadāyattāvadhāraṇe pramāṇānāṃ pramāṇatve yojayati--yadā ceti| nanu yadi prāmāṇyāvadhāraṇenaivapravṛttiḥ, tadā saiva sārvalaukikī svata ityādivikalpān phalgūkariṣyati| atha tadavadhāraṇavyatirekeṇāpi pravṛttirapratyūhā tadā māvadhāri prāmāṇyam, kiṃ naśchinnamityata āha--tadevamiti| vaidikaṃ vyavahāramadhikṛtya cedaṃ śāstraṃ pravṛttam, na laukikamityabhisandhiḥ| prakṛte yojayati--tasmāditi| nanu nityayoge matubiti durghaṭam, pramāṇārthayorevānityatvāt, parasparasamavāyabhāvāccetyata āha--nityatā ceti| nanvavyabhicāro'pi vyāpyavyāpakabhāvalakṣaṇaḥ pramāṇaprameyayornāstītyata āha--iyameva ceti| so'yamavisaṃvadādo visaṃvādābhāvo'vyabhicāralakṣaṇam| avyabhicārasvarūpaṃ tu lakṣyabhūtaṃ bhūtārthaparicchedakatvam, lakṣyalakṣaṇayorabhinnāśrayatvāt| avyabhicārasvarūpaṃ tu lakṣyabhūtaṃ bhūtārthaparicchedakatvam, lakṣyalakṣaṇayorabhinnāśrayatvāt sāmānādhikaraṇyamiti mantavyam| yadyapi deśāvasthābhede kālabhedo'pyarthasiddhastathāpi yathākathi*cat kālabhedamātraṃ vivakṣitamatreti jñāpanārthaṃ tadgrahaṇam| tathā hi dūrasthe sthāṇau puruṣarpatyayasya kālāntare'pi visaṃvādo nāsti yāvat