Commentary on the Nyāyasūtra 11.p67
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p67
- Language
- Sanskrit
11.p67
nuna ghrāṇādisūtre(1.1.12) pa*cendriyāṇi prasiddhāni| na ca pradeśāntare'pi ṣaḍityata āha--ṣaṣṭhamiti| tantrayuktyeti bhāvaḥ| nanu viṣayā apyanitaretarasādhanasādhyāḥ pajcaiva vibhāge parīkṣāyāṃ ca siddhāḥ, na tu ṣaḍityata āha--tasyeti| yadyapi buddhisukhaduḥkhānyapi manaso viṣayaḥ, tathāpi, tasyaiva viṣayatvena duḥkhatvopacāro cadviṣayīkriyamāṇaṃ duḥkhamupajanayati| vakṣyati hi--viṣayā bodhyatvāditi| na ca buddhirbudhyamānā duḥkhahetuḥ| vakṣyati hi--buddhayastu sākṣāditi| sukhaduḥkhayostu duḥkhahetutvameva nāsti, sukhasya vijātīyārambhakatve'pi rāgamātrāmbhakatvāt| duḥkhasya tu vijātīyārambhakatvādeva| icchādveṣaprayatnāstu pratīyamānā eva sākṣād duḥkha janayanti| tathā hi, mumukṣustāvadicchāmi dveṣmi yogābhyāsādanyatra prayata iti pratītyaiva duḥkhī bhavati, ahitasādhanatvenecchādveṣaprayatnānāṃ tenāvadhāritatvāt| anyo'pīṣyamāṇālābhe bubhukṣito'smi pipāsito'smīti pratītya duḥkhī bhavati| hitamevāhitamupalabhya dviṣato nivṛttabhramasya hitameva dveṣmi, dhiḍ māmiti duḥkham| evamaniṣṭa evārthe iṣṭabuddhyā prayatamānasya nivṛtte bhrame tathā alasasya prayatnamupalabhyaiva duḥkhamityetāvataita eva manaso viṣayatvena nirdiṣṭāḥ||