Commentary on the Nyāyasūtra 11.p73
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p73
- Language
- Sanskrit
11.p73
duḥkhahetuḥ| dvitīyā tu viphalā saphalā ca| tatra prathamā duḥkhahetureva| dvitīyā tu savilambaphalā avilambphalā ca| tatra prathamā avaśyameva duḥkhahetuḥ| dvitīyāpyanāyativiśuddhā tadviparītā ca| tatra prathamā duḥkhahetureva| dvitīyā tu viṣayasya piriṇativirasatvād duḥkhameva prasūte, ativyāmohād viṣayeṣveva magnasyecchāntarameva vā, ubhayathāpyanarthamūlamiti| evaṃ sukhānuṣaktaḥ kāmo'pi duḥkhaheturiti| iha yadyapi rāgadveṣamohapravṛttayo'pi duḥkhatadanuḍgisādhanabhāvādindriyādivat duḥkhatvena parisaṃkhyātumucitāstathāpi na śarīrendriyādivyatirekeṇāmūṣāmātmalābho duḥkhaṃ prati vyāpāro vā, indriyādīnāṃ punardoṣapravṛttyabhāve'pi duḥkhaṃ prati vyāpāro jīvanmuktasyāstyeva| pravṛttiphalaṃ tu dharmādharmau yadyapi sukhaduḥkhahetū, tathāpyekaviṃśatividha duḥkhamayasaṃsāranṛtyaśālā mūlastambhatvādanayornātra parisaṃkhyānam| na hi bhāvini janmāntare śarīrendriyāviṣayabuddhisukhaduḥkhānyāhatya vyāpriyante yathā dharmādharmau||