Commentary on the Nyāyasūtra 11.p99
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p99
- Language
- Sanskrit
11.p99
tadevaṃ paricchedadvāreṇa paricchedakamunnīyata iti paricchedasyaiva sāmānyaviśeṣayoḥ paricchedatvāparicchedatve darśite| na caikasyaiva jñānasya viruddhadharmasaṃsargaḥ| jātyā hi buddhiranubhavaḥ smṛtiśca| tatra smutirapramaiva| anubhavastu svarūpānubhavo'svarūpānubhavaśca| so'yaṃ viṣayakṛto viśeṣaḥ| nānāviṣayā caikā buddhirbhavatyeva| tataśca saiva buddhiḥ svarūpāvasthitenārthena nirūpyamāṇā pramā| asvarūpāvasthitena nirūpyamāṇā tvaprameti tathābhūtāvacchinnānubhavatvameva pramāṇatvam| atathābhūtena tvavacchinnamapramāṇatvamiti bhavati apramāṇasyāpi sāmānyaparicchedakatvamiti| racitā bhūmiḥ| kimetāvatetyāha --asti tāvadasādhāraṇaṃ kāraṇamasamarthāyāḥ pravṛttestathaivonnīyamānam| tasya ca vyāpāro viparītārthapariccheda evāsādhāraṇaḥ| taccaivaṃbhūtavyāpāropakaraṇamapramāṇamiti vyavahniyate| evaṃ ca pravṛttisāmarthyāsāmarthyasaṃdehe'pi yadi tajjanakamapramāṇamasamarthaiva sā| atha na tadapramāṇam, tajjanyā pravṛttirapi nāsamarthetyapramāṇānniyataḥ samarthapravṛttivyatirekaḥ| pramāṇaṃ cātrobhayavyatirekagrāhakaṃ viruddhakāryatvaṃ liṅgam| prakṛtakāryasya tadvyatirekagrāhi ca pratyakṣamadhyavaseyamiti nāpramāṇādarthavyabhicāriṇo'rthavyabhicārijñānavyāpārādityarthaḥ||