Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p109
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p109
- Language
- Sanskrit
21.3.p109
syādetat| atītāvasthā nendriyagocarastasya vartamānārthe niyamāt| na ca vartamāno'rthaḥ smaraṇagocaraḥ smaraṇasyānubhavajanitasaṃskārodbodhajanmanaḥ pūrvānubhavagocaraṃ prati niyamāt| tasmāt bhinnaviṣayatayā nendriyasahakāritā smaraṇasya| na hi rūpaviṣayāḥ sahastramapi nayanapradīpādayaḥ śabdaviṣayasya śravasaḥ sahakāritāmāpadyanta iti| tat kiṃ bhavatāṃ yatra gandhajñānānantaraṃ cākṣuṣaṃ rūpajñānaṃ jāyate tatra gandhajñānam na samanantarapratyayaḥ? tatrāpi hi cakṣūrūpaviṣayaṃ na gandhaviṣayasya jñānasya sahakāri bhavitumarhati, bhinnaviṣayatvādeva| athānvayavyatirekanibandhanaḥ kāryakāraṇabhāvo na samānaviṣayatvamanuvidhīyate ityucyetra, tadasmākamapi samānam| nanvatītāvasthāviśiṣṭatvam asya nendriyasannikṛṣṭamiti kathaṃ pratyakṣam? tat kiṃ yadindriyasaṃbaddhaṃ tat pratyakṣam? tathā satyākāśaparamāṇvādayo'pi tatsaṃyuktā iti te'pi pratyakṣāḥ prasajyeran| tasmād yadevendriyajasya jñānasya gocarastat pratyakṣam| na tvindriyasaṃbaddham| nanvasaṃbaddhamindriyaṃ kathaṃ tatra jñānaṃ janayati? tacca jñānaṃ kathaṃ pratyakṣam?