Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p18
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p18
- Language
- Sanskrit
21.3.p18
kecit tu sāntaramiti grahaṇaviśeṣaṇaṃ heṃtu bruvate, tanmatamupanyasyati---apare tviti| sādhyaviparyayādasya vyatirekaṃ darśayati--na hi prāpyakāriṣviti pakṣadharmatāmāha--dṛṣṭaṃ tviti| yaccoktamaprāpyakāritve sādhanaṃ pṛthutaragrahaṇāditi, tadvibhajate--pṛthutareti| dvyāśrayo hi saṃyogo'lpameva saṃyoginamanurudhyate, na mahāntam| na jātu rathādisaṃyogā nabho vyaśnuvate, mā bhūt sarvatra rathādīnāṃ tatsaṃyogādīnāṃ copalabdhiḥ| tena yāvanmātra rāṣṭravanādergolakena vyāptaṃ tāvanmātrasya grahaṇaprasaṅgaḥ| hetvantaramāha--digiti| asyāpi vyatirekamukhena gamakatvaṃ darśayati---yadi prāpyakārīti| aparamapi hetumāha---sannikṛṣṭeti| yadyapi gatikṣaṇānāṃ pratyekaṃ spāśrayasya deśāntaravibhāgasaṃyogopajananaṃ prati kṣipratayā na viśeṣaḥ| svāśrayapratyāsattau cāviśeṣaḥ tathāpyā cāpādānavibhāgāt ā ca prāpanīyadeśaprāpterantarālavartī yāvān gatikṣaṇapracayaḥ pūrvāparībhūto gatiriha vivakṣitaḥ| tasya sāntaratvaṃ mandatvaṃ vilambaḥ nairantaryaṃ tu pāṭavaṃ kṣipratā| tāmimāṃ gatimabhindad nairantaryeṇa kurvadapi sannikṛṣṭamāśu prāpnoti| na viprakṛṣṭena tulyakālam, kiṃ tu viprakṛṣṭaṃ cireṇeti| yathoktaṃ digrāgena--