Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p38
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p38
- Language
- Sanskrit
21.3.p38
pṛcchati--atha jñāneti, pratyakṣasamākhyātalakṣaṇānuvādena lakṣaṇe vidhīyamāne jñāyata evaitajjñānameveti loke sākṣātkārijñānahetoḥ pratyakṣatvāditi bhāvaḥ| uttaram---sukhādivyudāsārtham| tadeva hi lakṣaṇavāyamucyate, yasya lakṣyānapekṣo'tivyāptyavyāptivyudāso lakṣaṇapadebhya eva pratīyate| lakṣyānurodhena tu lakṣaṇavyavasthāpane anyonyāśrayatvamagatirveti bhāvaḥ| sukhādīnāṃ vijñānābhinnahetujatvena vijñānatvādaśakyaṃ vyāvartanamiti cet--na, abhinnahetujatvāsiddhaḥ| na khalu yaiva candanasparśajñānasyotpattau sāmagrī saiva sukhasyāpīti| asti hi śītārtasyāpi candanendriyasaṃyogāt śītasparśajñānam iti tadvadevāsya sukhamapi bhavet| avāntarasāmagrībhede'pīndriyārthamanaskārajatvāt jñānajātīyatvamiti cet---na, kii*catkāraṇābhede'pi kāryabhedasyānākasmikatvopapatteḥ| tadarthatvācca kāraṇabhedānusaraṇaprayāsasya| na copādānābhedādabheda iti yuktam| bhinnānāmapi jñānānāmekasamanantarapratyayopādānatvasya bhavabhdirabhyupagatatvāt| api copādānābhedaśca kutaścit kāraṇabhedāt kāryabhedaśceti ko virodhaḥ? ataevāsmākamabhede apyupādānasya piṭharasyauṣṇyāparākhyasya ca vahinasaṃyogasya pūrvarūpādipradhvaṃsānāṃ kāraṇānāṃ bhedād bhinnajātīyā jāyante gandharūparasasparśā iti siddhāntaḥ|