Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p41
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p41
- Language
- Sanskrit
21.3.p41
syādetat| asatyapīndriyārthasannikarṣe jñānamātrādeva sukhaduḥkhayoḥ svapnāntike darśanāt yatrāpīndriyārthasannikarṣastatrāpi jñānamastīti tadeva sukhaduḥkhayoḥ kāraṇaṃ kluptasāmarthyāt| indriyārthasannikarṣasya tu jñānamātropayogādanyathāsiddhau bhāvābhāvāviti| tadayuktam, svapnāntike sukhaduḥkhotpādasyāsiddhestajjñānasyārthajñānasyeva mithyātvāt| yathā hi tatra kāminīsmṛtiviṣaryāsa eva mupalabdhacaratajjanmasukhasmaraṇaviparyāsaḥ| sukhaduḥkhabuddhyutpāda eva cātra dharmādharmopayogo na tu susaduḥkhotpāde| na cāsatīndriyārthasannikarṣe jñānamanyanmanorathādi vā tādṛśaṃ sukhabhedaṃ vidhatte yādṛśo viṣayopabhogajanmā| satīndriyārthasannikarṣe jñānamātrameva tasya hetuḥ| jñānahetustu sukhabhedasyānutpādādityapyuktameva| viṣayasākṣātkārastadutpādaheturna viṣayajñānamātramiti cet? hanta, īśvarasyāpyasti tatrabhavato yogarddhisaṃpannānāṃ ca mahādhiyāṃ samastavastusākṣātmāra iti teṣāmapi sukhaduḥkhotpādapracayaḥ prasajyet, asatyāṃ pratipakṣadhāraṇāyām| tasmādindriyārthasannikarṣo'pi sukhaduḥkhotpādahetureṣitavyaḥ| sa ca satyapyarthasākṣātkāre nāsti siddhānāmiti na teṣāṃ