Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p59
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p59
- Language
- Sanskrit
21.3.p59
tadetad bhāṣyaṃ vārttikakāraḥ tātparyato vyācaṣṭe---taccendriyārtheti| viṣayabhedānuvidhāyi jñānamiti śabdātmatāmapāroti| cākṣuṣaṃ hi rūpajñānaṃ rūpa eva niyataṃ na śabde pravartate| evaṃ śrautramapi śabda eva niyataṃ na rūpādau pravartate| yadi punaridaṃ śabdātmakaṃ rūpādi bhavet, śrotrajaṃ jñānaṃ śabdagrāhīti rūpādāvapi pravarteta| apravartamānaṃ vā vidhurayati rūpādīnāṃ śabdātmatām| api ca śrūyamāṇaśabdātmatve rūpādīnām, teṣāmapi śravaṇagrāhyatvamityandho'pi rūpu gṛhṇīyāt| asti hi tasya śrotraṃ ca śabdajñānaṃ ca| evaṃ badhiro'pi śabdaṃ gṛhṇīyāt| asti hi tasya locanaṃ ca rūpajñānaṃ ca| aśabdo'bhāva iti ca vivakṣitaviparītāpattiḥ śabdābhāvasyārthasya śabdatvāt, aśabdatve vā sa evāsyārthaḥ śabdād bhinnaḥ prasajyate| evamabhāvo'pyartha iti śabdaḥ syāt| tathā ca nābhāvaḥ, śabdasya sattvāt| tathā cārthānuvidhāyi vijñānaṃ na bhavet| asti ca| tasmāt na śabdātmāno'rthā iti| tadutpattikāla iti prāthamyena śabdānuvyādhaṃ vyāvartayati||