Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.16

Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.16

Language
Sanskrit

28.p3.16

digdeśabhedāśca diśaḥ saṃyogā ekatve 'pi diśa ādityodayadeśapratyāsannadeśasaṃyukto yaḥ saitarasmādviprakṛṣṭadeśasaṃyogātparamāṇoḥ pūrvaḥpa evamādityāstamayadeśapratyāsannadeśasaṃyukto yaḥ sa itatasmādviprakṛṣṭadeśasaṃyogātparamāṇoḥ paścimaḥ tau ca pūrvapaścimau paramāṇū apekṣya yaḥ sūryodayāstamayadeśaviprakṛṣṭadeśasaṃyogaḥ sa madhvavatīṃ| evametayoryau tiryagdeśasambandhinau madhyasya ārjavena vyavasthitau pārśvavartinau tau dakṣiṇottarau paramāṇū evaṃ madhyaṃdinavartisūryasannikarṣaviprakarṣau pūrvasaṃkhyāvacchinnatvaṃ cālpatvaṃ parasaṃkhyāvacchinnatvaṃ ca bhūyastvam| tasmādekasyāpi paramāṇoḥ paramāṇvantarasaṃyogā avyāpyavṛttaya eva bhāgāḥ| evaṃ diśo 'pyekasyā api saṃyogā eva bhāgāḥ so'yaṃ paramāṇoḥ ṣaṭkena yugapadyogo mūrttatvamātraprayukto na sāvayavatvaprayukta iti na sāvayavatvaṃ gamayitumarhatīti| tena yudacyate prasaṅgasādhanaṃ paraiḥ yannirayavaṃ tanna ṣaṭkena saṃyuktaṃ yathā vijñānaṃ tathā ca paramāṇuriti vyāpakaviruddhopalabdhiriti tannirastam| mūrtatvaprayuktatvena ṣaṭkasaṃyogasya sāvayavatvena vyāpterasiddheḥ| chāyātapayogo 'pi paramāṇorekasaṃyogasyāvyāpyavṛttitvenopapannaḥ| nanvanavasthā nopapadyata ityuktaṃ tatkuta ityata āha bhāṣyakāraḥ| anavasthāyāṃ pratyadhikaraṇaṃ dravyāvayavānāmānantyāt| kriyāvattvādīnahetūn sarvathā vikalpya vārtikakāro dūṣayati| ye tu kriyāvattvāditi| etenāsiddhatvena| na hi ghaṭādikamavayavinamanabhyupagacchato ghaṭādirastītyarthaḥ| matupaścārthāntare dṛṣṭatvādviruddha iti|