Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.30
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.30
- Language
- Sanskrit
28.p3.30
38)|| samādhipadaṃ vyācaṣṭe bhāṣyakāraḥ| sa tu pratyāhṛtasyendriyebhyo manasa iti| anena vikṣepaṃ nivarttayati| indriyebhyaḥ pratīpamāhṛtasya manasaḥ kva cit hṛtpuṇḍarīkapradeśe ātmano nijaukasi dhārakeṇa prayatnena dhāryamāṇasyātmanā saṃyogo 'yam| sa khalu suptāvasthāyāmastītyata uktaṃ tattvabubhutsāviṣiṣṭa iti| tadabhyāsaśca tadviṣayaprayatnotpādaṣaunaḥpunyaṃ tasmādādaranairantaryadīrghakālaviśiṣṭāttattvabuddhirutpadyate || 38 || nyā. sū. || 4 || 2 || 39 || 40 || etadākṣepasūtramavatārayati yaduktaṃ sati hi tasminniti| indriyaviṣayairapahṛtamanaso dhāraṇā| tathā ca tadabhyāsābhāvānna sattvasākṣātkāra iti sūtrārthaḥ || 39 || 40 || nyā. sū. || 4 || 2 || 41 || 42 || samādhānasūtramavatārayati| astvetatsamādhivyutthānanimittamiti| sūtram| pūrvakṛtaphalānubandhāttadutpattiḥ (sū. 41)|| pūrvakṛtaḥ samādhiḥ tasya phalaṃ saṃskāraḥ tasyānubandhaḥ sthemā tasmāditi sūtrārthaḥ| tavdyācaṣṭe bhāṣyakāraḥ| pūrvakṛta iti| pravivicyate 'neneti pravivekaḥ prakṛṣṭaḥ saṃskāraḥ sa tvātmadharma iti| kasmātpunaradṛśyamānaḥ saṃskāraḥ kalpyataityata āha| niṣphale hīti| prayatnaviśeṣā hi viśarāravo bahavo 'pi parasparamasahabhavanto na tattvasākṣātkārāpaya pāryāptā iti tajjanitāḥ saṃskārāḥ kalpyante teṣāṃ sthemnā sambhavati sambhūyakāritetyarthaḥ| pracayakāṣṭhā pracayāvadhiḥ yataḥ paramaparaḥ pracayo nāsti| tatsahakāriśālitayā prakṛṣṭāyāṃ samādhibhāvanāyāṃ samādhiprayatnaḥ samādhibhāvanā tasyāmityarthaḥ || 42 || nyā. sū. || 4 || 2 || 43 || pūrvapakṣavādyāha| yadyarthaviśeṣaprābalyāditi|