Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 8.p3.6

Nyāyabhāṣya (complete text) 8.p3.6

Language
Sanskrit

8.p3.6

te khalvime paramāṇavaḥ saṃhatā gṛhyamāṇā atīndriyatvaṃ jahati viyuktāścāgṛhyamāṇā indriyaviṣayatvaṃ na labhante iti soyaṃ dravyāntarānutpattāvatimahān vyāghāta ityupapadyate dravyāntaraṃ yad grahaṇasya viṣaya iti| saṃcayamātraṃ viṣaya iticet ? na-- saṃcayasya saṃyogabhāvāttasya cātīndriyasyā'grahaṇādayuktam| saṃcayaḥ khalvanekasya saṃyogaḥ sa ca gahyamāṇāśrayo gṛhyate nā'tīndriyāśrayaḥ. bhavati hi ’idamanena saṃyuktam’ iti. tasmādayuktametaditi| gṛhyamāṇasya cendriyeṇa viṣayasyā''varaṇādi anupalabdhikāraṇamupalabhyate tasmānnendriyadaurbalyādanupalabdhiraṇūnāṃ yathā nendriyadaurbalyācakṣuṣā'nupalabdhirgandhādīnāmiti || 14 || nyā. sū. || 4 || 2 || 15 || avayavāvayavaprasaṅgaścaivamā''pralayāt || 15 || yaḥ khalvavayavino'vayaveṣu vṛttipratiṣedhādabhāvaḥ soyamavayavasyāvayaveṣu prasajyamānaḥ sarvapralayāya vā kalpeta niravayavādvā nivarteta. ubhayathā copalabdhiviṣayasyābhāvaḥ tadabhāvādupalabdhyabhāvaḥ, upalabdhyāśrayaścāyaṃ vṛttipratiṣedhaḥ sa āśrayaṃ vyāghnan ātmaghātāya kalpate iti || 15 || nyā. sū. || 4 || 2 || 16 || athāpi--- na pralayaḥ-- aṇusadbhāvāt || 16 || avayavavibhāgamāśritya vṛttipratiṣedhādabhāvaḥ prasajyamāno niravayavāt paramāṇornivartate na sarvapralayāya kalpate| niravayavatvaṃ khalu paramāṇorvibhāgairalpataraprasaṅgasya (abhāvāt) yato nālpīyastatrāvasthānāt| loṣṭasya khalu pravibhajyamānāvayavasyā'lpataramalpatamamuttaramuttaraṃ bhavati sa cācamalpataraprasaṅgaḥ yasmānnalpataramasti= yaḥ paramo'lpastatra nivartate.