Commentary on the Nyāyasūtra 8.p3.9
Nyāyabhāṣya (complete text) 8.p3.9
- Language
- Sanskrit
8.p3.9
yatpunaretat-- "saṃyogopapatteśca" iti ?, sparśavattvād vyavadhānam. āśrayasya cā'vyāptyā bhāgabhaktiḥ uktaṃ cātra-- sparśavānaṇuḥ sparśavatoraṇvoḥ pratighātāt vyavadhāyako na sāvayavatvāt, sparśavattvācca vyavadhāne satya'ṇusaṃyogo nāśrayaṃ vyāpnotīti bhāgabhaktirbhavati= bhāgavānivāyamiti, uktaṃ nātra-- ’vibhāge|lpataraprasaṅgasya yato nālpīyastatrāvasthānāt. tadavayavasya cāṇutaratvaprasaṅgādaṇukāryapratiṣedhaḥ’ iti || nyā. sū. || 4 || 2 || 26 || mūrtimatāṃ ca saṃsthānopapatteḥ saṃyogopapatteśca paramāṇūnāṃ sāvayavattvamitihetvoḥ--- anavasthākāritvādanavasthānupapatteścāpratiṣedhaḥ || 25 || yāvad mūrtimad yāvacca saṃyujyate tat sarvaṃ sāvayavamityanavasthākāriṇāvimau hetū. sācānavasthā nopapadyate. satyāmanavasthāyāṃ satyau hetū syātāṃ. tasmādapratiṣedhoyaṃ niravayavatvasyeti| vibhāgaśca vibhajyamānahānernopapadyate tasmāt pralayāntatā nopapadyate iti| anavasthāyāṃ capratyadhikaraṇaṃ dravyāvayavānāmānantyāt parimāṇabhedānāṃ gurutvasya cāgrahaṇaṃ samānaparimāṇatvaṃ cā'vayavāvayavinoḥ paramāṇvavayavavibhāgādūrdhvamiti || 25 || yadidaṃ bhavān buddhirāśritya ’buddhiviṣayāḥ santi’ iti manyate mithyābuddhaya etāḥ, yadi hi tattvabuddhayaḥ syurbuddhyā vivecane kriyamāṇe yathātmyaṃ buddhiviṣayāṇāmupalabhyeta--- buddhyā vivecanāttu bhāvānāṃ yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇe paṭasadbhāvānupalabdhivattadanupalabdhiḥ || 26 ||