Commentary on the Nyāyasūtra 4
Text of the Tokyo Indology Student Team 4
- Language
- Sanskrit
4.2
trividhā cāsya śāstrasya pravṛttiḥ, --- uddeśo lakṣaṇaṃ parīkṣā ceti/ tatra nāmadheyena padārthamātrasyābhidhānam uddśaḥ/
4.3
% nāmadheyena ... uddeśaḥ/] p.84
tatroddiṣṭasya tattvavyavacchedako dharmao lakṣaṇam/ lakṣitasya yathālakṣaṇam upapadyate na veti pramāṇair avadhāraṇaṃ parīkṣā/ tatroddiṣṭasya pravibhaktasya lakṣaṇam ucyate,
4.4
% -ddiṣṭasya pravibhaktasya lakṣaṇam ucyate,] p.85
yathā --- pramāṇānāṃ prameyasya ca/ uddhiṣṭasya lakṣitasya ca vibhāgavacanam, yathā --- chalasya ``vacanavighāto 'rthavikalpopapattyā cchalam'', ``tat trividham'' iti/ athoddiṣṭasya vibhāgavacanam ---
4.5
pratyakṣānumānopamānaśabdāḥ pramāṇāni ||
4.6
akṣasyākṣasya prativiṣayaṃ vṛttiḥ pratyakṣam/ vṛttis tu --- sannikarṣaḥ, jñānaṃ vā/
4.7
yadā sannikarṣas tadā jñānaṃ pramitiḥ, yadā jñānam, tadā hānopādānopekṣābuddhayaḥ phalam/
4.8
anumānaṃ --- mitena liṅgena liṅgino 'rthasya paścān mānam anumānam/
4.9
upamānaṃ --- sāmīpyajñānaṃ --- yathā gaur evaṃ gavaya iti/ sāmīpyaṃ tu sāmānyayogaḥ/ śabdaḥ --- śabdyate 'nenārtha ity abhidhīyate jñāpyate/
4.10
upalabdhisādhanāni pramāṇāni samākhyānirvacanasāmarthyāt boddhavyam/ pramīyate 'neneti karaṇārthābhidhāno hi pramāṇaśabdaḥ/ tadviśeṣasamākhyāyā api tathaiva vyākhyānam/
kiṃ punaḥ pramāṇāni prameyam abhisaṃplavante? atha pratiprameyaṃ vyavatiṣṭhanta iti?
4.11
ubhayathā darśanam, ``asty ātmā'' ity āptopadeśāt pratīyate, tatrānumānam --- ``icchādveṣaprayatnasukhaduḥkhajñānāny ātmano liṅgam'' iti, pratyakṣaṃ --- yuñjānasya yogasamādhijam ``ātmamanasoḥ saṃyogaviśeṣād ātmā pratyakṣa'' iti/ agnir āptopadeśāt pratīyate ``atrāgniḥ''iti, pratyāsīdatā dhūmadarśanenānumīyate, pratyāsannena ca pratyakṣata upalabhyate/ vyavasthā punaḥ --- ``agnihotra juhuyāt svargakāmaḥ'' iti, laukikasya svarge na liṅgadarśanam, na pratyakṣam/ stanayitnuśabde śrūyamāṇe śabdahetor anumānam, tatra na pratyakṣam, nāgamaḥ/ pāṇau pratyakṣata upalabhyamāne nānumānam, nāgama iti/
sā ceyaṃ pramitiḥ pratyakṣaparā/ jijñāsitam artham āptopadeśāt pratipadyamāno liṅgadarśanenāpi bubhutsate,
4.12
% bubhutsate,] p.93
liṅgadarśanānumitaṃ ca pratyakṣato didṛkṣate, upalabdhe 'rthe jijñāsā nivarttate/ pūrvoktam udāharaṇam ``agniḥ'' iti/ pramātuḥ pramāṇānāṃ sambhavo 'bhisaṃplavaḥ, asambhavo vyavastheti//3//
4.13
iti trisūtrībhāṣyam/
Linked texts (3)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Vallabha Deva, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Rāmadvaya, Sanskrit