Commentary on the Nyāyasūtra 55
Text of the Tokyo Indology Student Team 55
- Language
- Sanskrit
55.3
sambhavato 'rthasyātisāmānyayogād asambhūtārthakalpanā sāmānyacchalam ||
55.4
aho khalv asau brāhmaṇo vidyācaraṇasampanna ity ukte kaścid āha sambhavati brāhmaṇe vidyācaraṇasampad iti/
55.5
% vidyācaraṇasampad iti] p.396
asya vacanasya vighāto 'rthavikalpopapattyāsambhūtārthakalpanayā kriyate --- yadi brāhmaṇe vidyācaraṃasampat sambhavati vrātye 'pi sambhavet, vrātyo 'pi brāhmaṇaḥ, so 'py astu vidyācaraṇasampanna iti/ yad vivakṣitam artham āpnoti cātyeti ca tad atisāmānyam/ yathā brāhmaṇatvaṃ vidyācaraṇasampadaṃ kvacid āpnoti kvacid atyeti/ sāmānyanimittaṃ chalaṃ sāmānyacchalam iti/
asya ca pratyavasthānam --- avivakṣitahetukasya viṣayānuvādaḥ praśaṃsārthatvād vākyasya; tad atrāsambhūtārthakalpanānupapattiḥ/ yathā sambhavanty asmin kṣetre śālaya iti anirākṛtam avivakṣitaṃ ca bījajanma, pravṛttiviṣayas tu kṣetraṃ praśasyate; so 'yaṃ kṣetrānuvādaḥ nāsmin śālayo vidhīyanta iti; bījāt tu śālinirvṛttiḥ satī na vivakṣitā/ evaṃ sambhavati brāhmaṇe vidyācaraṇasampad iti sampadviṣayo brāhmaṇatvaṃ na sampaddhetuḥ/ na cātra hetur vivakṣitaḥ/ viṣayānuvādas tv ayaṃ praśaṃsārthatvād vākyasya, sati brāhmaṇatve sampaddhetuḥ samartha iti/ vis'yaṃ ca praśaṃsatā vākyena yathāhetutaḥ phalanirvṛttir na pratyākhyāyate/ tad evaṃ sati vacanavighāto 'sambhūtārthakalpanayā nopapadyata iti//
Linked texts (6)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Vallabha Deva, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Rāmadvaya, Sanskrit
- Nyāyasāra — Bhāsarvajña, Sanskrit
- Tārkikarakṣā — Varadarāja, Sanskrit
- Nyāyakalikā — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit