Pramāṇa · Search · About · API

Lakshanamala 3.1

Lakṣaṇamālā 3.1

Language
Sanskrit

3.1

idamatrāvadheyam satarkavyāptipuraskāreṇa pravṛtte
vādinaḥ svasamīhitasādhyasādhanaprakāre duruttarābhiniveśino jātivādino
dūṣaṇābhāsāpātaramaṇīyāścaturviṃśatijātiprakārā vibhinnalakṣaṇamātrākalitā
upadarśitāḥ, vādiprayuktasādhanāni doṣa|kalitāni na samīhitasādhyasiddhismarthānītyāvedanāya pratyekaṃ jātiprakāreṣu doṣābhāsadeśanā jātivādina ittham sādharmyasamāyāṃ vaidharmyasamāyāṃ ca sādharmyamātraṃ vaidharmyamātraṃ janakamityabhimānāt satpratipakṣadeśanābhāse come, tena satpratipakṣadoṣādvādinaḥ sādhanaṃ na sādhyasādhakamityabhisandhiḥ | utkarṣasamāyāṃ śabdo'nityaḥ kṛtakatvāditivādisādhanaprayoge anityatvaṃ kṛtakatvaṃ ca ghaṭe rūpasahacaritamataḥ śabdo'pi rūpavān syādevañca vivakṣitaviparītasādhanādviśeṣaviruddhaheturitiviśeṣavirodhadoṣadeśanā, apakarṣasamāyāṃ śabdo'nityaḥ kṛtakatvādityatra yadyanityatvasahacaritaghaṭasādharmyāt kṛtakatvādanityaḥ śabdastadā
kṛtakatvānityatvasahacaritaghaṭadharmarūpavattvavyāvṛttyā śabdekṛtakatvasyānityatvasya ca vyāvṛttiḥ syādityāpādannato'siddhideśanā bādhadeśanā dṛṣṭāntagatasādhyasādhanavaikalyadeśanābhāsādiḥ | varṇyasamāyāṃ vādihetoḥ sapakṣavṛttitvāniścayādasādhāraṇadoṣadeśanā
avarṇyasamāyāṃ dṛṣṭānte yo hetuḥ siddhasādhyakavṛttiḥ sa na pakṣe iti svarūpāsiddhideśanā, tasya pakṣe svīkāre saṃdigdhasādhyakatvalakṣaṇapakṣatvābhāsādāśrayāsiddhideśanāpi
vikalpasamāyāṃ dharmāṇāṃ gurutvādīnāṃ vyabhicāradarśanāddharmatvāviśeṣāt kṛtakatvamapyanityatvaṃ vyabhicarediti vyabhicāradeśanābhāseyaṃjātiḥ | sādhyasamāyāṃ pakṣādeḥ pūrvaṃ
siddhatve'numitiviṣayatvāsambhavādasiddhatve svīkriyamāṇe āśrayāsiddhayādidoṣadeśanā | prāptyaprāptisamayoḥ kārakajñāpakalakṣaṇaṃsādhanaṃ kāryajñāpyalakṣaṇena sādhyena
sambaddhaṃ tatsādhakaṃ cettadā sattvāviśepānnakāryakāraṇabhāvaḥ tatsambandhasya prāgeva
jñātatvānna jñāpyajñāpakabhāvaḥ, yadi cāprāptaṃ liṅgaṃ sādhyabuddhiṃ janayati sādhyābhāvabuddhimeva kiṃ na janayet aprāptatvāviśeṣādityevaṃ pratikūlatarkadeśanābhāsāyuktajātiprakārau
prasaṅgasamāyāṃ dṛṣṭānte pramāṇaṃ vācyaṃ tatrāpi pramāṇaṃ vācyamityevamanavasthābhāsadeśaneyaṃ jātiḥ, pratidṛṣṭāntasamāyāṃ yadi ghaṭadṛṣṭāntabalenānityaḥ
śabdastadākāśadṛṣṭāntabalena nitya eva syāt, nityaḥ kinna syādityevaṃ bādhapratirodhadeśanābhāso'yaṃ jātiprakāraḥ, anutpattisamāyāṃ ghaṭorūpavāna gandhādityatra ghaṭotpattergandhotpatteśca pūrvaṃ hetvabhāvādasiddhirityādidiśā'siddhayādideśanābhāsā ceyaṃ
mūlam-kathāyāṃ vivakṣitatatvāpratipattirnigrahaḥ
pratipanne dharmānujñā svapakṣe pratijñāhāniḥ
pratijñātārthapratiṣedhe dharmavikalpāttadarthanirdeśaḥ pratijñāntaram | tadānīmanuccāritāyāmuccāraṇamātrataḥ svārthadvāreṇa vyāghāto virodhaḥ | uktapratiṣedhe uktārthāpanayanamuktasañcāsaḥ | aviśeṣokte 'vayave prasiddhe viśeṣaṇāntaramavayavāntaram | prakṛtādarthādapratisambaddhārthamarthāntaram | asamānasaṅketavacanaṃ nirarthakam | samānasaṅketenaikābhihitaṃ pariṣatprativādibhyāmarthāvijñātamavijñārtham | aviruddhānāṃ paurvāparyayogādekavākyārthapratipādakatvaṃ yatra nāsti tadapārthakam | prāmāṇikakramavyatikrameṇa vacanamaprāptakālam | avayavahīnaṃ nyūnam, kevalapratijñāvyariktāvayavahīnaṃ nyūnaṃ
vā | anyatrānuvādā'jñātārthasya vākyasya pariṣadekenābhihitasya dūṣakaprayojakavataḥ
pratyuccāraṇa prāgabhāvo'nanubhāṣaṇam | dūṣyaviṣayajñānānumatirajñānam | asādhane
saduttarasyāpratipattirapratibhā- anyataranigrahasphuraṇe svameva kathāvicchedo vikṣepaḥ
svapakṣadoṣābhyupagamātparapakṣe doṣaprasaṅgo matānujñā | asādhane saduttarāpratipattiḥ paryanuyojyopekṣaṇam | anatigrahasthāne tannigrahasthānābhiyogo niranuyojyānuyogaḥ
pradeśāntara sthitasiddhāntaviruddhamapasiddhāntaḥ | hetvābhāsāśca yathoktāḥ
dhūmādayagolakavadityukte, dṛṣṭāntaḥ sādhanavikala iti pratyukte, astu tarhi mahānasavaditi dṛṣṭāntahāniḥ | parvato vahnimān dhūmādityatraiva siddhasādhanena pratyukte astutarhi indhanavāniti sādhyahāniḥ, viśeṣaṇahānyādistvanyahāniḥ, yathā parvato vahnimān nīladhūmādityukte, asamarthaviśeṣaṇatvena pratyukte, astu tarhi dhūmāditi heturityādi

Linked texts (1)