Tarkikaraksha 1.78-2
Tārkikarakṣā 1.78-2
- Language
- Sanskrit
1.78-2
jalpa eva vitaṇḍā syāt pratipakṣe tvasādhane
chalādibhiśca svaparapakṣasādhanopālambhavatī vijigīṣukathā jalpaḥ | vijigīṣamāṇayorubhayorapi sādhanopālambhavatī kathā jalpa ityācāryāḥ | tatra hi matsarādinā vijigīṣayā vā kathāpravṛtteḥ | saduttarāparisphū
tau chalādiprayogeṇāpi prativādī paryākulitamānaso'pratibho 'saduttaravādī vā bhaveditītarasyāvaṣṭambhe vijayasambhavāt pramāṇatarkābhyāmeva vyavahāra ityabhimāno'pi na vivakṣitaḥ | tasyāṃ ca kathāyāṃ parapakṣasādhanānupālambhe tu na svapakṣasthitimātreṇa vijayī api tu
kevalaṃ ślāghya eva syāt | vañcitaparaprahārastamapraharamāṇa iva vīraḥ | svasādhanāsiddhau paradūṣaṇamātreṇāpi
tathā yathā ātmānamarakṣan paraghātīva vīraḥ | tataśca
svaparapakṣayoḥ sādhanopālambhābhyāmeva vijayo nānyataramātreṇeti | taduktam | yathoktopapannacchalajātinigrahasthānasādhanopālambho jalpa iti
pratipakṣasthāpanāmātrahīno jalpa eva vitaṇḍā
bhavati | atra prativādī yaṃ kañcana siddhāntamavalambya
vyavasthitaḥ pratipakṣabhaṅgamātreṇa vijayī bhavati na
tu jalpavatsvapakṣasādhanenāpītyuktam pratipakṣe tvasādhana iti | siddhāntāvaṣṭambhastvavaśyaṃ karaṇīyaḥ
anyathā'nityaḥ śabdaḥ kṛtakatvāditi naiyāyikena prayukte kaścana vaitaṇḍikābhimānī mīmāṃsādṛṣṭyā pūrvamasiddhimudbhāvya vādinā punaḥ sādhyamāne hetau saugatamatānusāreṇa siddhasādhanatāmudbhāvayedityapariniṣṭhitaḥ
kathāvyavahāraḥ syāt | ata eva sūtrakāro'pi prativādinaḥ pakṣaparigrahamaṅgīkṛtya tasya sthāpanāmātraṃ
nirācaṣṭe sa pratipakṣasthāpanāhīno vitaṇḍeti | jalpavitaṇḍayoreva catuḥpañcānāṃ ṣaṭsaptānāṃ vāṅgānāṃ
niyamāvaśyambhāvaḥ | vāde tu tadanapekṣameva tattvāvasāyaphalasiddheḥ | na ca na vigṛhya kathāṃ kuryādityādibhirjalpavitaṇḍayorniṣedhaḥ śaṅkanīyaḥ | nāstikanirākaraṇārthamavaśyakartavyatvena taditaraviṣayatvānniṣedhasya
taduktam | tattvādhyavasāyasaṃrakṣaṇārthaṃ jalpavitaṇḍe
bījaprarohasaṃrakṣaṇārthaṃ kaṇṭakaśākhāvaraṇavaditi tābhyāṃ vigṛhya kathanamiti ca