Tarkikaraksha 1.84-2
Tārkikarakṣā 1.84-2
- Language
- Sanskrit
1.84-2
vyāpteḥ pakṣasya hetośca tajjñānasyāpyabhāvataḥ
vyāptasya hetoḥ pakṣadharmatvena pratītiḥ | tataśca vyāptipakṣadharmatāhetūnāmabhāve vyāpyatvāsiddhyāśrayāsiddhisvarūpāsiddhayo bhavanti | yathāhaḥ | asiddhaḥ sādhyasamaḥ sa cāvidyamānasapakṣaḥ pakṣe 'vidyamāno'vidyamānavyāptikaśceti tridheti | vyāptyādīnāṃ trayāṇāmanyatamasya pratītyabhāve tvajñānāsiddhiriti catasro'siddhayaḥ | tatra vyāpyatvāsiddho yathā garbhastho maitrītanayaḥ(1) śyāmaḥ maitrītanayatvāditi(2) sampratipannavaditi ayaṃ hi śākādyāhārapariṇatiprayuktavyāptikatvāt(3) sopādhikasambandha ityasiddhavyāptikaḥ | āśrayāsiddho yathā īśvaro na sarvajñaḥ kartṛtvāditi
svarūpāsiddho yathā anityaḥ śabdaḥ cākṣuṣatvāditi
bhāgāsiddho yathā anitye vāṅmanase mūrtatvāditi
viśeṣaṇāsiddhiviśeṣyāsiddhivyarthaviśeṣaṇāsiddhivyarthaviśeṣyāsiddhādīnāṃ udāharaṇāni svayameva draṣṭavyāni | ajñānāsiddho yathā | devadatto bahudhano
bhaviṣyati taddhetubhūtādṛṣṭāśrayatvāditi | vyāpyāśrayayorajñānāsiddhirudāharttavyā | etāścāsiddhayo'nyatarāsiddhūbhayā'siddhibhedena ca bhidyanta iti