Tarkikaraksha 2.28
Tārkikarakṣā 2.28
- Language
- Sanskrit
2.28
yadi mahānasasādharmyādagnimān parvataḥ tarhi tatsādharmyāt trailokyamapyagnimadbhavedityādi | aviśeṣasamāyāṃ tu pakṣāderaviśeṣamātropapādanam iha tu
vipakṣasya sapakṣatvāpādane tātparyamiti na tayā saha
saṃkaraḥ | parikarastu tadvadeva boddhavyaḥ | uddhārastu nedaṃ
vivakṣitārthasādhakam asādhakasādharmyāt asti ca tadasya ghaṭadharmatvamiti vā tasyāmeva pratijñāyāṃ samānadharmatvāt sattvavaditi vā tayoreva pakṣadṛṣṭāntayorghaṭadharmatvāditi vā jātivākyārthaḥ | sarvatra svoktivyāpanād vyāghātaḥ | prathame tāvadidamapi vākyaṃ
vivakṣitamarthaṃ na pratipādayet tadapratipādakasādharmyāt | asti ca tadasya pratijñādyavayavayogitvaṃ
sthāpanāvākyeneti vyāghātaḥ | dvitīye 'pi tasyāmeva
pratijñāyāṃ samānadharmatvāt sthāpanāvākyavaditi
tṛtīye nedaṃ pratiṣedhakam ākāśadharmatvāt sthāpanāvākyavaditi vyāghātaḥ | tadetat sarvaṃ manasi kṛtya
sādharmyādasiddheḥ pratiṣedhāsiddhiḥ pratiṣedhyasādharmyādharmasya tadatadrūpavikalpānupapattitaḥ
dharmiṇastadviśiṣṭatvabhaṅgo nityasamo bhavet
2.28.p1
vāsthā uttaratrātatsvabhāvānāṃ ghaṭādīnāmanityatā na
syāt | teṣāṃ cānityatvasvabhāvatve dravyatvavyāghāta
ityādiḥ sarūpeṇa pravṛttiḥ | virūpeṇa tu nityaḥ śabda
iti pratijñāyāṃ nityatvayogānnityaḥ | tacca dharmiṇobhinnamabhinnaṃ vā bhinnaṃ cet bhinnatvayogāt tadapi bhinnatvāntarayogādityanavasthāpātaḥ | nityatvadharmasya dharmiṇaḥ śabdādabhinnatve dharmadharmiṇoranyatara evāvaśiṣyate
tatra dharmamātrasthitāvāśrayāsiddhiḥ | dharmimātrasthitau
sādhyābhāvena kālātītaprasaṅgaḥ | tathā anityaḥ śabda
2.28.p2
ityukte anityatvaṃ kāryamakāryaṃ vā | kāryamapi śabdena sahotpadyate tataḥ pūrvaṃ paścādvā | na prathamaḥ kalpaḥ
Linked texts (3)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Text of the Tokyo Indology Student Team — Sanskrit
- Nyāyasūtra — Akṣapāda Gautama, Sanskrit