Tarkikaraksha 3.26
Tārkikarakṣā 3.26
- Language
- Sanskrit
3.26
dharmiṇaḥ samavāyikāraṇatvena pūrvaṃ bhāvāvaśyambhāvāt
ata eva na dvitīyaḥ na ca tṛtīyaḥ anityatvadharmotpatteḥ
atadākāro vā dharmo na dharmiṇastadākāratāmāpādayatīti | tanna dharma eva hi dharmiṇa ākāraḥ na tu tenāpādyamarthāntaramasti tataścāyuktāṅgatvaṃ tadākārāpādakatvasyāyuktasyāṅgīkārāt | kathaṃ dharmiṇo bhinna
ākāraḥ syāditi cet na bhinnasyaivākāratvāt | na
cātiprasaṅgaḥ svabhāvato vyavasthānāt | kālpanikaṃ
dharmadharmibhāvamabhyupagacchatāpi kālpanikasyāpi bhedasyāvaśyābhyupagamanīyatvāt | na hi svayameva svasya
dharmo bhavati ātmāśrayatvaprasaṅgāt svavyāghātaśca
idamasādhakamityatrāsādhakatvayogādasādhakaṃ tatkiṃ
tadākāramatadākāraṃ vā bhinnamabhinnaṃ vā kāryamakāryaṃ
vetyādivikalpapravṛtterduvāratvāt | evaṃ hetudṛṣṭāntayorapi yojyam | evamanya ākāro na bhavatyanyatvādityādāvapi darśayitavyam | atra sarvatra dharmadharmibhāvānabhyupagame tavāpi na hetusādhye syātām | tadabhyupagame vā na pratiṣedha iti sarvatrāpi vyāptihānyā
yuktāṅgahāniśca darśayitavyā | upalabdhiyogādupalabdhastatrāpi tatheti yuktiyogādyuktastatrāpi tatheti
kṛtiyogāt kāryaṃ tatrāpi tathetyādāviṣṭaprasaṅgatvamaasiddutāṃ vādihetorutkrāntaṃ sādhayet svayam
taddūṣaṇānmūlahetubhaṅgaḥ kāryasamo mataḥ