Pramāṇa · Search · About · API

Tarkikaraksha 4.2-2

Tārkikarakṣā 4.2-2

Language
Sanskrit

4.2-2

tyanaikāntikatvena pratyukte tarhi śabdopi nityaḥ syāditi | dvitīyastu tasminneva hetau tathaiva pratyukte tarhi
kṛtakatvādastviti | tṛtīyastu anitye vāṅmanase
mūrtatvādityukte bhāgāsiddhyā ca pratyukte tarhi mana
evāstviti | caturthastu kṣityādikaṃ buddhimatkartṛpūrvakamityukte upādānādigocarajñānacikīrṣāprayatnavata
eva kartṛtvādabuddhimaditi viśeṣaṇavaiyarthye 'bhihite
tarhi sakartṛkamevāstviti | pañcamastu anityaḥ śabdaḥ
prayatnakāryatvādityukte viśeṣaṇavaiyarthyoktau tatparityāgaḥ | ṣaṣṭhastu aindriyakaḥ śabdo nityaḥ kāryatvādityukte tathaiva pratyukte śabda evāstviti
dṛṣṭānte 'pi hāniḥ pūrvavat ṣaṭ prakārāḥ
ādyo yathā | anityaḥ śabdaḥ aindriyakatvāt ghaṭavadityukte sāmānyenānaikāntikatvodbhāvane ghaṭo'pi
tarhi nityo'stviti | dvitīyastu tasyāmeva pratijñāyāṃ pratyakṣaguṇatvād dyaṇukūpavadityukte sādhanavaikalyodbhāvane kāryatvahetvādhāratayā sa eva dṛṣṭānta
tadabhāvārthamityukte sati dṛṣṭānte cādyadvitīyādiiti | tṛtīyastu tasminneva dṛṣṭānte tathaiva pratyukte
ghaṭarūpaṃ tarhi bhaviṣyatīti | yathā ca sādharmyadṛṣṭāntatvena pratyukte mābhūdayaṃ vaidharmyadṛṣṭānto'stviti
caturthastu yatkāryaṃ tadbuddhimatkartṛpūrvakaṃ yathā ghaṭa
ityudāhṛte pūrvavadviśeṣaṇavaiyarthyoktau tatparityāgaḥ
pañcamastu yatprayatnakāryaṃ tadanityaṃ yathā ghaṭa ityukte
prayatnaviśeṣaṇasya vaiyarthyoktau tyāgaḥ | ṣaṣṭhastu yathā
sthūlapadānarthakyodbhāvane tasya tyāgaḥ
dūṣaṇahānistu svarūpato viśeṣaṇataśca dvidhā
tatrādyo yathā | anityaḥ śabdaḥ kṛtakatvādityukte
anaikāntikatvodbhāvane niranuyojyānuyogatvena dūṣite
svarūpāsiddhistarhīti | dvitīyastu svarūpāsiddhiparihāre vyāpyatvāsiddhistarhīti
nanu yaddarśanenāyamuktaṃ tyajati sa eva doṣo
nigrahasthānamastu na hāniriti cet | na satastyāge
tāvaddhāniriva nigrahasthānam asatastyāge 'pi tyāgenaiva
pūrvadoṣasya parihṛtatvādiyameva nigrahasthānam | iyaṃ tu
pratyuttarānupātinī taduttarakakṣyodbhāvyā | tatropekṣitānudbhāvayituṃ nigrahāpādikā satastyāge tu prativādino'saddoṣādbhāvanena niranuyojyānuyogāpātāt tadanudbhāvanenoktaṃ tyajataḥ paryanuyojyopekṣaṇasahacāriṇī
hāniravaśyodbhāvyā ātmana ekanigrahāpatteḥ parasya
dvayāpatteravaṣṭambhavijayāvahatvāt | vāde tu sadvānirudbhāvyā netaro | atra nirvāhyameva vadeduktaṃ ca
nirvahediti rahasyam

Linked texts (1)