Bhaktihamsa 2.11
Bhaktihaṃsa 2.11
- Language
- Sanskrit
2.11.1
)
ityādivākyaiḥ tatsādhanatvaṃ jñeyam
śraddhāmṛtakathāyāṃ me śaśvanmadanukīrtanam
pariniṣṭhā ca pūjāyāṃ stutibhiḥ stavanaṃ mama || (bhāga0 11|19|20)
ādaraḥ paricaryāyāṃ sarvāṅgairabhivandanam
madbhaktapūjābhyadhikā sarvabhūteṣu manmatiḥ || (bhāga0 11|19|21)
madartheṣvaṅgaceṣṭā ca vacasā madguṇeraṇam
mayyarpaṇaṃ ca manasaḥ sarvakāmavivarjanam || (bhāga0 11|19|22)
madarthe'rthaparityāgo bhogasya ca sukhasya ca
iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ madarthaṃ yad vrataṃ tapaḥ || (bhāga0 11|19|23)
“atroktaikādaśīyasandarbhe ātmanivedanapūrvakameva śraddhādīnāṃ kathanāttatpūrvakakathāśraddhā,
nirantarakīrttanaṃ, pūjāniṣṭhā, stutikaraṇakastavanaṃ, paricaryādaraḥ, sāṣṭāṅgapraṇāmaḥ,
bhakteṣvadhikapūjā, sarvabhūteṣu bhagavadbhāvaḥ, bhagavadarthaṃ laukikī kriyā, laukikagāthayā
bhagavadguṇakathanaṃ gānaṃ ca, bhagavati mano'rpaṇaṃ, sarvakāmatyagiḥ, bhagavadbhajanārthaṃ
tadvirodhināmarthabhogasukhānāṃ tyāgaḥ, iṣṭadattahutajaptādīnāṃ vaidikānāṃ vratatapaādīnāṃ
smārttānāṃ ca bhagavadarthatvamityeteṣāṃ karaṇaṃ maryādāmaktirityarthaḥ|” (śrīpuruṣottamapraṇītavivekaḥ, pṛṣṭha 52)
evaṃ dharmairmanuṣyāṇāmuddhavātmanivedinām
mayi sañjāyate bhaktiḥ ko'nyo'rtho'syāvaśiṣyate || (bhāga011|19|24)
“kiñca | atra dvividhāyā api dīkṣāyā anuktatvāt, 'kathayiṣyāmi' iti
pratijñānācca svakṛtopadeśapakṣa eva bhagavato'bhipreta iti jñāyate | tathā sati
'evaṃ dharmaiḥ……' (bhāga0 11|19|24) iti vākyagataṃ 'mayi' iti padaṃ pūrvārddhe'pi
yujyamānaṃ kṛṣṇa eva bhagavati sampradāyarītikātmanivedanopadeśaṃ gamayati| gāruḍe tu,
2.11.2
sakṛdeva prapanno yastavāsmīti ca yo vadet
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dadāmyetadvrataṃ hareḥ || (garuḍapu0 266|11)
iti viṣṇubhaktyadhyāye kaṇṭhata evoktam | gītāyāmekādaśe ca śaraṇagamanopadeśācca
sā tataḥ pūrvā kakṣā | tathā sati tadubhayopadeśapūrvakaṃ tathā kriyamāṇaḥ śravaṇādiḥ
(6) snehotpattyanantaraṃ svavyasanataḥ svatanrapuruṣārthatvena kriyamāṇa
uttamaḥ puṣṭabhiktirūpaḥ
'matsevayā pratītaṃ ca sālokyādicatuṣṭayam
necchanti sevayā pūrṇāḥ kuto'nyatkālaviplutam ||' (bhāga09|4|67),
'naikātmatāṃ me spṛhayanti kecinmatpādasevābhiratā madīhāḥ'1| (bhāga03|25|34),
riktaphalākāṅkṣārahitatve sati bhagavatsvarūpātmakaphalākāṅkṣāvattvam | ( prameyaratnārṇavaḥ, pṛṣṭha 81-82)
'mahatāṃ madhudviṭsevānuraktamanasāmabhavo'pi phalguḥ' ||' (bhāga05|14|44),
'nārāyaṇaparā loke na kutaścana bibhyati
svargāpavarganarakeṣvapi tulyārthadarśinaḥ ||' (bhāga06|17|28)
ityādivākyaiḥ tathātvaṃ jñeyam
śrīkṛṣṇasmaraṇena deva ! bhavato dāsīpadaṃ prāpitā
dūre tiṣṭha manāganāgasi kathaṃ kuryādanāryaṃ mayi
tvaddhānānnijanāmacandanarasālepasya lopo bhavet
milāie,
na mokṣasyākāṅkṣā bhavavibhavavāñchāpi ca na me
na vijñānāpekṣā śaśimukhi ! sukhecchāpi na punaḥ
atastvāṃ saṃyāce janani ! jananaṃ yātu mama vai
mṛḍānī śarvāṇī śiva śiva bhavānīti japataḥ
(śrīśaṅkarācāryakṛtadevyaparādhakṣamāpanastotra, 8).
tena1 bhaktipadasya śaktiḥ snehe2 eva
śravaṇādiṣu taddhetutvena tatprayogo bhāktaḥ | ata eva,
sālokya-sārṣṭi-sāmīpya-sārūpyaikatvamapyuta
dīyamānaṃ na gṛhṇanti vinā matsevanaṃ janāḥ ||(bhāga0 3|29|13)
2.11.3
iti lakṣaṇamuktvā 'sa eva bhaktiyogākhya' (bhāga03|29|14)
iti lakṣyamuktam, anyathā ākhyāpadamanarthakaṃ syād evakāraśca
evaṃ sati pūrvokteṣvaupacāriko bhaktipadaprayoga iti jñāpitaṃ bhavati | snehavaśena kriyamāṇāḥ te snehamadhyapātina eva
ityādipramāṇasiddhatvena taddvārakatvāt
śrīkṛṣṇasnehatvameva phalarūpāyāṃ tasyāṃ tannimittam, ityanekārtho bhaktiśabdaḥ | pravṛttinimittabhede'pi ravicandrayoḥ puṣpavacchabdavācyatvamekasyāmevoktau
mantrādhiṣṭhātustu puruṣottamavibhūtirūpatvaṃ pūrvamupapāditam iti tatprāpakatajjapārcanādeḥ na bhaktitvaṃ vaktuṃ śakyam; bhaktisādhanatvokteśca
evaṃ sati bhaktimārgīyabhajanaprakārepu sneha eva niyāmakaḥ snehavatām,
karmaṇi vidhivat'; tadrahitānāṃ tu taddvatkṛta upadeśa eva | sa ca vedāviruddha eva
iti jñeyam
candanośīrakarpūrakuṅkumāguruvāsitaiḥ
salilaiḥ snāpayenmantrairnityadā vibhave sati || (bhāga0 11|27|30)
svarṇagharmānuvākena mahāpuruṣavidyayā
pauruṣeṇāpi sūktena sāmabhī rājanādibhiḥ || (bhāga0 11|27|31)
vastropavītābharaṇapatrasraggandhalepanaiḥ | (bhāga0 11|27|32)
abhyaṅgonmardanādarśadantadhāvābhiṣecanam
annādyaṃ gītanṛtyāni parvāṇi syurutānvaham || (bhāga0 11|27|35)
deśān puṇyānāśrayeta maddbhaktaiḥ sādhubhiḥ śritān
devāsuramanuṣyeṣu madbhaktācaritāni ca || (bhāga0 11|26|10)
vidhimajānatā bālena pitrādiśikṣayā kṛtasandhyāvandanādeḥ karmatvavadupadeśānusāreṇa kṛterapi bhaktitvam, tanmārgīyatvāt | evambhūtasyāgre sneho'vaśyaṃ
2.11.4
bhāvī iti jñeyam | yathā tādṛgbālakṛtakarmaṇo'pyuktaphalasādhakatvaṃ tathā tādṛgbhajanasyāpi puruṣottamaprāpakatvam iti kimanyad avaśiṣyate ?
ādhunikānāmupadeṣṭṛṇāmapi snehābhāve'pi1 tanmūlabhūtānāṃ prācām
nirūpaṇam | tena anāyāsena bhavābdhitaraṇaṃ sūcitam | bāhubhyāṃ taraṇe hyāyāso
nāvā taraṇe na tathā ityetatsarvaṃ vivaraṇe pitṛcaraṇaiḥ vivṛtamiti nātra likhyate
bhagavadbhajane parariyaṃ vyavasthā | agnihotrādīnāṃ pramvicchāṃ jñātvā
yadānuṣṭhānaṃ tadā yathākalpasūtrameva | etena aprāmāṇikatvena andhaparamparātvaśaṅkā
nirastā, pramāṇasiddhatvāt
śrutismṛtī mamaivājñe yaste ullaṅghya vartate
ājñācchedī mama dveṣī madbhakto'pi na vaiṣṇavaḥ
premaṇaśca phalatvena svakṛtyasādhyatvena ca na vihitatvaṃ sambhavati kintu
tasyānuvāda eva1
‘ya etasmin mahābhāgāḥ prītiṃ kurvanti mānavāḥ |2” (bhāga0 10|8|18)
‘māhātmyajñānapūrvastu sudṛḍhaḥ sarvato'dhikaḥ
janmāntarasahasreṣu
tapodhyānasamādhibhiḥ
narāṇāṃ kṣīṇapāpānāṃ
kṛṣṇe bhaktiḥ prajāyate
sneho bhaktiriti proktastayā muktirna cānyathā ||' (śāstrārthapra0kā042)1
tṛtīyaskandhe ca, 'devānāṃ guṇaliṅgānāmānuśravikakarmaṇām|'2 (bhāga03|25|32)
ityādi, 'madguṇaśrutimātreṇa'3 ( bhāga0 3|29
Linked texts (4)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
- Haribhaktivilāsa — Gopāla Bhaṭṭa Gosvāmin & Sanātana Gosvāmin 1535, Sanskrit
- Muktāphala — Vopadeva, Sanskrit