Pramāṇa · Search · About · API

Aphorisms on Brahman 28

Śrīkarabhāṣya 28

Language
Sanskrit

28.1

ityādibahuśrutiṣu sarvajīvaniyāmakatva-sarvajīvabandha-mokṣakartṛtva##-

28.2

kiñca - svapnādhyāyānusāreṇa svapnasya
bhaviṣyacchrubhāśubhaphalasūcakatvadarśanāt svapnasyāpi satyatvam |

28.3

jīvāntaryāmitayā svapnaprapañcasya kartṛtvamīśvarasyaiva

28.4

nanu - ya eṣa supteṣu jāgarti kāmaṃ kāmaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ iti śrutau svagne
putramitrakalatrādisṛṣṭeḥ svatantratayā jīvasyaiva kartṛtvavyapadeśāt
kathamīśvarasya svapnādisṛṣṭissambhavati ityāśaṅkāyāmāha -

28.5

|| 142 || nirmātāraṃ caike putrādayaśca || 2 ||

28.6

ya eṣu supteṣu jāgarti kāmaṃ kāmaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ ityevaṃ jīvaṃ svapne
kāmānāṃ nirmātārameke śākhino vadanti | sarvān kāmān chandataḥ prārthayasva
śatāyuṣaḥ putrapautrān vṛṇīṣva iti jīvasya ca satyasaṅkalpatvaṃ prajāpativākye
śrutam | tasmājjāvasthaiva svāpnakartṛtvamiti cedayuktam -
parameśvarasyāṣṭamūrtiṣu jīvasyaika mūrtitvāt svapnasraṣṭṛtvādidharmāḥ
parameśvarasyopapannāḥ | ata eva khaṃ brahma kaṃ brahma asāvādityo brahma
ayamādityo brahma ityādiśrutiṣu śivaikaniṣṭhabrahmaśabdasyākāśa-vāyu##-
nirmātāraṃ sraṣṭāraṃ śrutiḥ pratipādayati |

28.7

tathā ca karturicchānusāreṇotpādyamānatvādapi svapnakālikāḥ putramitrakalatrādayaḥ
padārthāśca satyā evāṅgīkartavyāḥ | putrādayaśca tatra kāmyamānatayā
kāmaśabdena nirdiśyante mithyātvapakṣe karturicchādhīnatvānupapatteḥ | na hi
mithyābhūtasya śukti-rajata-rajju-sarpādeḥ karturicchādhīnatvaṃ loke
dṛṣṭam | tathā ca jīvāntaryāmitayā svapnaprapañcasya kartṛtvamīśvarasyeti
śrutestātparyam |

28.8

etena ca svapnaprapañcasya tātparyeṇa śrutipratipādyatvamasti | na tatra rathā iti
pūrvavākye pāramārthikarathādīnāṃ pratiṣiddhatvāt svapnaprapañcadṛṣṭāntena
brahmaikyatvavādo'pyanupapanna iti siddham |

28.9

jaḍapradhānasya paramaśivabhinnaśaktirūpasya tadviśiṣṭasya baddhajīvasya ca na
svapnaprapañcakartṛtvam

28.10

nanu ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ ityādiśrutiṣu jaḍasya pradhānasya jagatkāraṇatva
nirdeśāccetanasya jīvasya kathaṃ svapnaprapañcakartṛtvamityāśaṅkāyāmāha -

28.11

|| 143 || māyāmātrantu kārtsnyenānabhivyaktasvarūpatvāt || 3 ||

28.12

tu śabdaḥ jīvakartṛtvaṃ vyāvartayati | svapne rathapuṣkariṇyādyarthajātaṃ
māyāmātraṃ paramapuruṣaparaśivasṛṣṭāvityarthaḥ - māyāśabdo'hyāścaryavācī
|

28.13

janakasya kule jātā devamāyeti nirbhitā |
himādritanayā gaurī māyā nāmnī maheśvarī ||
bhaktābhīṣṭapradā nityā śivādhīnā cidātmikā |

28.14

ityādipurāṇeṣu māyāṃ tu prakṛtiṃ vindyāt māyinaṃ tu maheśvaram ityādiśrutiṣvapi
darśanāt | atrāpi na tatra rathā rathayogā na enthānaḥ ityasya sakaletarapuruṣānubhāvitayā
na bhavantītyarthaḥ | atha rathān rathayogāt pṛthak sṛjate | svapnadṛganubhāvyatayā
tatkālamātrāvasānān sṛjate || ityāścaryarūpatvamevāha | evaṃvidhāścaryarūpā
sṛṣṭissatyasaṅkalpasya paramapuruṣasya śivasyopapadyate na jīvasya | tasya
satyasaṅkalpatvādiyuktasyāpi saṃsāradaśāyāṃ kartsnyenānabhivyaktasvarūpatvāt na
jīvasya tathā vidhāścaryasṛṣṭirupapadyate | kāma kāmaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ iti ca
śrutiḥ paramapuruṣameva nirmātāramāha |

28.15

ya eṣa supteṣu jāgarti tadeva śukraṃ tadbrahma tadevāmṛtamucyate |
tasmin lokāḥ śritāssarve tadu nānyeti kaścana ||

28.16

ityupakramopasaṃhārayoḥ paramaśivāsādhāraṇasvabhāvapratīteḥ |

28.17

atha veśāntān puṣkariṇyassravantyaḥ sṛjate sa hi kartā iti ca tathā śrutyā
aikārthyātparamapuruṣameva kartāraṃ nirdiśati | tasmājjaḍapradhānasya
paramaśivabhinnaśaktirūpasya guṇatrayātmakasya tadviśiṣṭasya kiñcijjñasya
baddhajīvasya ca svapnaprapañcanirmātṛtvamanupapannam |

28.18

jīvasya pāśamāyāmohitatva-pāśamokṣayośca parameśvarāyattattvāt
svapnakartṛtvamapi netarasya

28.19

kiñca - loke jīvecchānusāreṇa svapnaprapañcotpatyadarśanāt aniṣṭānāṃ
dussvapnānāmai dyotanācca jīveśvarayoḥ cittvenaikatvānna
tayorvailakṣaṇyamityāśaṅkāyāmāha -
|| 144 || parābhidhyānāttu tirohitam tato hyasya bandha-viparyayau || 4 ||

28.20

jñā'jñau dvāvajāvīśānīśau ityādiśrutiyuktyanubhavaiḥ
divyamaṇivyarthapāṣāṇādivat śiva-jīvayoranyonyabhedasya siddhatvena
parābhidhyānāt śivābhinnacicchaktivyatiriktatriguṇātmaka
pāśarūpajaḍaparāprakṛtyabhidhyānāt dṛḍhaspṛṣṭatvāt jīvasya svajñānaṃ
tirohitaṃ āvṛtam | tataḥ āvṛtatvāddhetoḥ asya bandha-mokṣaviparyayau |
śarīrendriyamanaḥprāṇādiṣu ahaṃ-mametyabhimāno bandhaḥ |
bahujanmakṛtapuṇyaparipākena svajñāna-śivajñānapūrvakaṃ##-
tathā śaive śrūyate -

28.21

śive sanātane sāmbe nityakalyāṇavaibhave |
parāpareti bhedena tasya śaktiḥ prakāśitā ||

28.22

aparā saccidānandalakṣaṇā sarvamaṅgalā |
guṇatrayavibhedena bhāsate sarvajantuṣu ||

28.23

śivārpaṇakṛtātpuṇyāt śivānugrāhako bhavet |
tasmādguṇātmikā māyā pāśakhapā parābhidhā ||
vinaśyate tathā jīvaḥ śivo bhavati nānyathā | iti |

28.24

īśaṃ jñātvā tasyābhidhyānāt jñātvā śivaṃ śraddhābhaktiḥ ityādi śrutāvapi yadā
hyevaiṣa etasminnadṛśye'nātme'nirukte'nilayane'bhayaṃ pratiṣṭhāṃ vindate atha
so'bhayaṃ gato bhavati yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute atha tasya bhayaṃ
bhavati eṣa hyevānandayāti bhīṣāsmādvātaḥ pavate ityādi śrutiṣu ca tasya bandha##-

28.25

kecijjīvasya satyasaṅkalpatvādikaṃ svābhāvikamapi parameśvaramāyayā tirohitamiti
vadanti | tadayuktaṃ - satyasaṅkalpasvabhāvasya māyātirohitattvāsambhavāt
amuktasya jīvasya svataḥ svābhāvikasatyasaṅkalpatve
parameśvaraniṣṭhā'dvitīyasatyasaṅkalpatvāderativyāptiprasaṅgādidoṣācca |
tasmāttasya pāśamāyātirohitatvam | pāśa-mokṣayośca parameśvarāyattatvāt | ataḥ
svapnakartṛtvamapi netarasyeti siddham |

28.26

śivācāryakṛpālabdhaśaktimahimnā jīvasya śivajñānanirodhakāhaṃ
mamatvādikamutpāṭhyate

28.27

śāmbhavamāyayā tirohitasvajñānasya jīvasya śivajñānanirodhakaṃ
ahaṃmamatvādikaṃ kenekotpāṭyata ityāśaṅkāyāmāha -

28.28

|| 145 || dehayogādvā so'pi || 5 ||

28.29

pralayakāle jīvasya suṣuptivatpāśarūpaparābhidhyānādacicchaktiyogātsarvajñānaṃ
tirohitam | sṛṣṭikālepyacicchaktiyogena sthūla-sūkṣma-śarīrasaṃyogāt
ahaṃ-mamatvādikaṃ sambhavati vivekinām | ato'haṃ##-
sādhanopāyaḥ adyaiva kartavya iti vedavedānteṣu gīyate |

28.30

ācāryavān puruṣo veda iti | atyāśramasthassakalendriyāṇi nirudhya bhaktyā svaguruṃ
praṇamya sa gurumevābhigacchetsamitpāṇiḥ śrotriyaṃ brahmaniṣṭham ityādiśrutiṣu
śarīrasaṃyogājjīvasya paramaśivapratibimbabhūtaśivācāryakṛpālabdha
śaktipātādivaśena mokṣa āmnāyate |

28.31

śaktipātasvarūpaḥ

28.32

śaktipātavidhānantu śivāgameṣu daśitaṃ yathā -

28.33

paripakvamahāpa"amalavicchedahetukam |
śaktipātaṃ śivācāryo kuryācchiṣyasya sādarāt ||

28.34

śaktipātena jīvo hi brahmarūpatvamaśnute |
śaktipātañca sarveṣāṃ aparicchinnamavyayam ||

28.35

paramānandajananalakṣaṇaṃ vā prayojanam |
tacchaktipātaṃ deveśi tīvramandādibhedataḥ ||
bhaktādyaikyāntabhedena ṣaḍvidhaṃ parikīrtitam | iti |

28.36

tasmāt śaktipātalakṣaṇamāmnāyate | paripakvamalotpāṭanahetuśśaktipātaḥ | tena
jīvasya paraśivabrahmarūpatayā
niratiśayāparicchinnasukhāvirbhāvalakṣaṇaprayojanamupadiṣṭam |

28.37

śaktipātastu tīvramandādibhedena bhaktādyaikyāntasthaleṣu ṣaḍvidho'bhūt

28.38

pati-paśu pāśādiparamarahasyaprakāśakanigama-āgama##-
akhaṇḍākāravākyajanyabuddhivṛttau niratiśayānandātmakamaheśvaratvāvirbhāvaḥ
prathamo bhaktasthale nirdiṣṭaḥ |

28.39

tadvadavidyāsampuṭoddhūlanalakṣaṇonmeṣaṇaprakaṭāmalasattvaciddhanasadāśiva##-

28.40

kuṇḍalinyā suṣumnāmārgeṇa cakraṣaṭkaṃ bhittvā brahmarandhradeśe
śivayogābhyāsavaśāt śiva-śaktisaṃyogalakṣaṇaḥ tṛtīyaḥ prasādisthale
prapañcitaḥ |

28.41

śiṣyānugrahātiśayena deśikaḥ svadehamutsṛjya chātraśarīre praviśya
tadīyanāḍīśodhanadvārā tatkuṇḍalinyā saptacakreṣu sañcāraṇena śivavat
sarvabhuvanagamanaparokṣapradarśanarūpaḥ caturthaḥ prāṇaliṅgisthale nirūpitaḥ |

28.42

prāṇāpānapavanasaṃyogena
suṣumnānāḍīmadhyaprakāśakacitkalāmayakalyāṇavibhūtiṃ labdhvā sadā
aṇimādyaṣṭaiśvaryasampannaḥ pañcamaḥ śaraṇasthale kathitaḥ |

28.43

vidyā'vidyāvilakṣaṇa-niratiśaya-nirañjana-nirvikāra-niravayava##-
pracaṇḍātapamadhyanikṣiptanirvātaniścalakarpūradīpavat sthitiṃ vyapohya
śarīrendriyamanaḥprāṇādibāhyābhyantaravastuparijñānaśūnyamano##-

28.44

evaṃvidhaśaktipāteṣu pipīlikā-markaṭa-pakṣi-go-matsya##-
ityupadiśyate | tasmājjīvasyeśvarādhīnatvamīśvarasya
jāgratsvapnasuṣuptyavasthākalpakatvamanivāryam | tasmin lokāḥ sthitāssarve tadu nānyeti
kaścana iti smṛtau sarveśvarasya sarveṣu supteṣu jāgaraṇaṃ
sarvalokāśrayatvamityādyananyasādhāraṇadharmā hyupadiṣṭāḥ |
jīvānāmalyālpakarmānugunaphalānubhavārthaṃ tāvanmātrakālāvasthānāt
tadekānubhāvyānarthānutpādayatīti rāddhāntaḥ |

28.45

mithyātvasamarthanaparatve śruti-sūtravirodho durnivāraḥ

28.46

nanu nityanirvikārasvabhāvasya brahmaṇaḥ
durvikāramithyābhūtaprapañcakartṛtvāyogāt svapnaprapañcakāraṇatvamanupapannam |
tatra putramitrakalatrādivastujātasya jāgradavasthāyāmavidyamānatvāt
mithyātvamanivāryam | tadvajjāgratprapañcasyāpi
gandharvanagarādivadasatyatvamevetyāśaṅkāyāmāha -

28.47

|| 146 || sūcakaśca hi śruterācakṣate ca tadvidaḥ || 6 ||

28.48

yadā karmasu kāmyeṣu striyaṃ svapneṣu paśyati |
samṛddhiṃ tatra jānīyāt tasmin svapnanidarśane || iti |

28.49

atha svapnāḥ - puruṣaṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇadantaṃ paśyati | sa enaṃ hanti ityādeśca
svapnādhyāyavidaśca svapnaṃ śubhāśubhayoḥ sūcakamācakṣate | sūcakatvañca
svasaṅkalpāyattasya nopapadyate | tathā ca aśubhasyāniṣṭatvāt śubhasya sūcakameva
sṛṣṭvā paśyet | ataḥ svapnasṛṣṭirīśvareṇaiva kṛtā iti niścīyate | jīvasya
svapnasṛṣṭimātropayogisatyasaṅkalpatvādyāvirbhāvastadānīṃ syāditi
śaṅkāvyāvṛtyarthamidaṃ sūtram | svapnādhyāyavidaḥ svapnavācivedavākyavidaḥ |
śubhāśubhaphalaprāptivyapadeśānna svapnasya mithyātvam | ata eva prapañcasyāpi
satyatvamarthātsiddham |

28.50

atra pare tu svapnārthānāṃ īśvarasṛṣṭatayā viyadādivat pāramārthyaṃ
pūrvapakṣīkṛtya deśakālanimitaiḥ durnirūpatayā mithyātvaṃ siddhāntayanti | eṣāṃ ca
mate jīvakartṛkatvameva sṛjata iti yaducyate tadaupacārikam |
sukhaduḥkhadarśananimittasukṛtaduṣkṛtakartṛtvanibandhanaḥ aupacārikaḥ
svapnārthakartṛtvavyapadeśaḥ | bahiṣkulāyādamṛtaścaritvā iti svapnaviṣayā
śrutiśca bahiriva caritvetyevaṃ parā tasmin prakaraṇe tadīśvarapratipādanaṃ jīvasya
tadananyatvena satyasaṅkalpatayā sraṣṭṛtvaśaṅkāṃ vyudasyati | kṣaraṃ
pradhānamamṛtākṣaraṃ haraḥ kṣarātmanāvīśate deva ekaḥ
tasyābhidhyānādyojanāttattvabhāvāt bhūyaścānte viśvamāyānivṛttiḥ iti śrutau
jīvasya jñānaiśvaryaśaktyādisarvamahimātiśayavatvaṃ pāśatirodhānanivṛttiḥ
śivadhyānābhidhānāttu upadiṣṭam | ato'sya bandhamokṣau śivādhīnau | sa ca tirobhāvaḥ
sūkṣmasthūladehayogāditi yojayanti |

28.51

tatra tāvatpādānugatārthatatsaṃgatī anupapanne jīvatvāvasthānirūpaṇaṃ cet
pādakṛtyaṃ phalādhikaraṇāsaṅgatiḥ | na ceśvaro jīvāvasthā tasya brahmaṇi kalpitasya
jīvādhyastatvāt | paramātmanirūpaṇam pādakṛtyaṃ cet svapnārthānāṃ
jīvakartṛkatayā mithyātvoktiriha na saṅgacchate | pūrvapakṣaścānupapannaḥ
mithyātvasya siddhāntakaraṇāyogāt | mithyātvaṃ hyārambhaṇādhikaraṇe
kṛtsnaprapañcasya samarthitam | yadā viyadāderapi mithyātvasiddhiḥ tadā
kaimutyasiddhaṃ svapnārthamithyātvamityadhikaraṇavaiyarthyam | viyadādīnāṃ
vyāvahārikasatvatvamasti svāpnārthānaṃ tadapi nāsti vyavahāravisaṃvādāt iti
viyadādivailakṣaṇyapratipādanārtho'yamārambha iti cenna | vyavahāravisaṃvādasya
prabodhasamaye sarvalokasampratipannatvāt |

28.52

vaidharmyācca na svapnādivat ityatra tadvaiṣamyasyoktatvācca
śrutivākyakṛtasatyatvaśaṅkāvyudasanārthaṃ ārambha iti cenna - sūtra##-
sarvalokāśrayatvādibhiḥ svarasapratipannamīśvarasṛṣṭṛtvaṃ na bādhitavyam |
īśvarasṛṣṭatvasya vyāvahārikasatyatvanivṛtyavirodhāt |
upāsanāviśeṣapratiparāvaradevatāprasādalabdhānāṃ svapnānāṃ
brahmadattopādhidṛṣṭānāmapi vyāvahārikasatyatvanivṛttestvadiṣṭatvāt |
vyāvahārikasatyatvābhāvaḥ sādhyaścet jīvakartṛtvāśrayaṇamapi viruddham
jīvakartṛkaghaṭādīnāmiva vyāvahārikasatvatvaprasaṅgāt |
jīvasraṣṭṛtvasyāntimasūtradvayavyudastatvācca jīvasya mukhyaṃ sraṣṭṛtvaṃ
vyudastam sukhādyavabhāsamūlādṛṣṭakartṛtvādaupacārikaṃ kartṛtvamiti na
virodha iti cet jīvādṛṣṭamūlānāṃ dehendriyāsargādīnāmiva
vyāvahārikasatyatvaprasaṅgāt jīvādṛṣṭamūlatve'pi
dehasargādīnāmīśvarādhīnatvamasti iti

28.53

cet tādṛśamīśvarādhīnatvaṃ svāpnārthānāmapyasti tadadhīnatvasya
bhavadanumatatvācca | sarvadeha-sarvakālavarti-sarvajantudṛṣṭa##-
paramaiśvaryamīśvarasya na syāt | ubhayavidhaprapañcasyāpi pratītisatvamaviśiṣṭam |
bādhasyāśutaratvavilambau hi vaiṣamyam |

28.54

evaṃ jīvānāṃ sākṣāt svapnārthakartṛtvābhāvasya mithyātvādupayuktasya
sūtritatvādeva sūtrakāreṇa mithyātvasya niṣedhyatvamavagamyate | sūcakaśceti
viruddhasūtrapraṇayanācca viruddhatvaṃ vakṣyāmaḥ | ato hyasmin sādhye
sūtrāṇyupayuktāni syuḥ na tvanupayuktaviruddhāni | tadeva sādhyaṃ bhavitumarhati |
īśvarasya sraṣṭṛtvaṃ pūrvapakṣayuktiścet putrādayaśceti sūtrāśo niṣphalaḥ |
putrādisraṣṭṛtvasya jīveṣu sambhavataḥ īśvarasādhakatvāyogāt | māyāśabdasya
mithyātvavācitvābhāvācca | akṣarānanuguṇatvaṃ sūdhakaśceti sūtraṃ ca viruddham |
mithyātvavirodhitvādarthakriyāyāḥ sūcyasyeva pāramārthyaṃ na sūcakasyetyabhiprāya iti
cenna - aśābdatvāt |

28.55

utsūtrābhiprāyakalpane ca śrutiviruddhakalpanāyogāt
parābhidhyānāttirodhānanivṛttiriti yojanāyāṃ adhyāhāravyutkramānvayau sphuṭatarau |
so'pīti tirobhāvaparāmarśaścāyuktaḥ tirobhāvaśabdasyāprakṛtatvāt | tirohinamiti
nirdiṣṭe tirodhānarūpadhātvarthamātrasya taditi parāmarṇārhasya sa iti
parāmarśāyogyatvācca pulliṅgapadeṣu prayukteṣu kasyacidartha ucitaḥ parāmarśanīyaḥ
| śrutivākyañca nirūpyam | na bhavantīti śrutirmukhyā | tadanurodhena sṛjatirbhākta iti
vā bhavatāṃ nirvāhaḥ | sṛjaterbhāktatvaṃ sthitam | pūrvavākyamapi viphalaṃ
lokaprasiddhatvāt svāpnamithyātvasya | aprāpte hi śāstramarthavat | ato vaiyarthya
bhāktatvābhyāṃ vākyadvayamapi dustaram |

28.56

mithyābhūtaṃ svapnārthajātamanūdya bhāktena sṛjātinā jīvādṛṣṭamūlatvaṃ
pratipādyata iti vākyaikatvamiti cenna - uddeśyaviśeṣaṇabhūtamithyātvānurodhena
upādeyavacanasvārasyabhaṅgasya nyāya - vidāmanamimatasvāt
ubhayamukhyatvasambhave'nyatarāmukhyatvāśrayaṇānupapatteśca | na ca na bhavanti iti
jāgaritānubhūtārthābhāvapraḥ prabodhe dṛśyānāṃ rathādīnāṃ svapnasamaye
vidyamānatvāt | na ca svapnārthānāṃ prākkālīnābhāvaparaḥ | svapnakalpitānāṃ
pūrvamabhāvasya lokasiddhatvāt | na ca na bhavantīti svapnajāgraddṛṣṭānāṃ
anyonyābhāvoktaḥ lokaprasiddhatvādeva |

28.57

ataḥ svāpnārthānāṃ prasiddharathādibhāvapratiṣedhena tadvaijātyaṃ pratipādyate | tena
tadekānubhāvyatvatattatkālāvasthāyitvarūpaṃ vailakṣaṇyamuktaṃ syāt | ato
vailakṣaṇyaviśiṣṭaṃ īśvarasṛṣṭatvaṃ pratipādayiṣitamiti vākyaikatvamavaiyarthaṃ
abhāktatvaṃ nyāyavirodhaśca bhavati | tasmānmithyātvasamarthanaparatve
śrutisūtravirodho durnivāraḥ |

28.58

tadabhāvādhikaraṇam || 2 ||

28.59

suptigamanahetutvaṃ śivasyaiva

28.60

nanu svapnakāraṇatvamīśvarasyāstu suptihetutvaṃ kasyopapadyate tatsuptau sthūla##-
prapañcavismṛtiḥ keno'tpadyate iti śaṅkāyāmadhikaraṇāntaraṃ darśayati |

28.61

jīvasya rājasādṛśya pratipādanam

28.62

|| 147 || tadabhāvo nāḍīṣu tacchruterātmani ca || 7 ||

28.63

pūrvamatra svapnāvasthāṃ vicāryaṃ tatkartṛtvaṃ tatkṛtakarmānusaraṇena
paraśivasya brahmaṇaḥ prasādhya idānīṃ suṣuptyavasthākartṛtvaṃ
tajjīvaniyāmakatvañca tasyaiveti nirṇīyate | jāgratsvapneṣvahaṃmamatvādinā
śarīrendriyādyamimānavān śārīraḥ suptyavasthāyāṃ tadabhāvassan tasya
śarīrendriyādyabhimānasyābhāvo yasya saḥ dehābhimānarahitassan nāḍīṣu cātmani ca
cakārāt hṛtpuṇḍarīke śete | nāḍīhṛtpuṇḍarīkādiprākārapraveśadvārā
tatpuṇḍarīkāvacchinnaśivacicchaktyaṃśabhūtaguṇatrayasamaṣṭyātmakatamaḥ##-
nāḍīṣu supto bhavati | nāḍībhyaḥ pratyavasṛpya purītati śete | purītataḥ pratyavasṛpya
sati śete | sati sampadya na viduḥ sati sampadyāmaha iti śrutau nāḍīpurītadvārā śārīrasya
purītadavacchinne sarvādhiṣṭhānaparaśivabrahmaghoratamasvarūpapradhāne
suṣuptyavasthāyāṃ śayanaśravaṇādityācakṣyate | tacchratyarthastu jīvākhyo rājā
jāgratsvapnaprapañcayoḥ svarāṣṭrayoḥ sañcaran kāraṇaśarīrākhyasvapuraṃ
kāraṇaśarīrākhyasvapuraṃ praviśya tato nāḍīḥ praviśati nāḍībhyo nirgatya
hṛdayapuṇḍarīkaṃ praviśati tatpuṇḍarīkānnirgatya tadavacchinnabrahmasānnidhye
tadghoraśaktyātmakatamaḥpradhānaprāsāde śete |

28.64

atha yatraitatsuptaḥ samastaḥ samprasannaḥ svapnaṃ na vijānāti | āsu tadā nāḍīṣu supto
bhavati iti | tathā atha yadā suṣupto bhavati yadā na kasyacana veda hitā nāma nāḍyo
dvāsaptatisahasrāṇi hṛdayātpurītatamabhipratiṣṭhante tābhiḥ

28.65

pratyavasṛpya purītati śete iti yatraitatpuruṣaḥ svapiti nāma satā saumya tadā sampanno
bhavati | iti | suṣuptikāle sakale vilīne tamo'bhibhūtaḥ sukharūpameti karṇikāyāṃ svapnaḥ
liṅge suṣuptiḥ padmatyāge turīyā -

28.66

jāgratsvapneṣu jīvastu rāgadveṣādisaṅkulaḥ |
suṣuptau tadabhāvācca jīvaśśaṅkaratāṃ gataḥ ||

28.67

ityādiśrutismṛtiṣu jīvasya suṣuptau dvāsahasrasaptatināḍīṣu
tanmūlabhūtapurītannāḍyāṃ hṛdayapuṇḍarīke brahmaṇi tamaḥ pradhāne ca
śayanopadeśāt yathā brīhibhiryajeta yavairvā yajeta ityādivat vikalpo vā samuccayo vā iti
sandihyate | atha yadā suṣuptau bhavati iti śrutāvasya jīvasya
svahṛdayapuṇḍarīkaprāsādaśāyitvavyapadeśāttasyaiva suptikartṛtvaṃ sūcitam |
liṅge suṣuptiḥ satā saumya tadā sampanno bhavati ityādiśrutiśateṣu tasya tatra
tadīśvaraprāptimattatvamigi yattadayuktam |

28.68

brahmavidāpnoti param na sa punarāvartate ityādiṣu īśvaraprāptānāmapunarāvṛtti##-
tadīśvarāvacchinnatamaśśaktivilīnatvamiti yatadanupapannam -
tamaḥprakāśavatsvaprakāśasya jñānātmakasya brahmaṇastamorūpajñānaśakteḥ
parasparavirodhasvabhāvatvāt ekamevādvitīyaṃ brahma eka eva rudro na dvitīyāya tasthe
ityādibahuśrutivirodhācca |

28.69

nanu āgamanaprayojanatve tulyakāryatayā yugapadanekasyānavṛttyayogāt
kāryabhedāvagamakatvena prāsādakhaṭvāparyaṅkānāmiva kāryabhedāt
samuccayavidhitvamāśritya vrīhibhiryajate ityatra puroḍāśaniṣpādanaprayojanavat
suptiprayojanakatvena kadācinnāḍīṣu kadācit hṛdaya puṇḍarīke paramātmani ca tasya
tatra śayanamiti cedasamañjasaṃ mukhyavidhyabhāvahetutvena anavasthāprasaṅgāt |
ataḥ svahṛdayapuṇḍarīka eva suptau sthitiriti prāpte pracakṣmahe - || tadabhāva iti ||

28.70

suṣuptikāle sakale vilīne tamobhibhūtassukharūpameti | ityādi##-
nāḍīṣu purītati ātmani ca bhavatītyeṣāṃ sthānānāṃ samuccayo nirṇīyate | kutaḥ
tacchruteḥ tasya sthānatrayavidhāyakaśrutidarśanāt | tasmāttasya suptau
hṛtpuṇḍarīkāvacchinnaśivatattvaprāptisambhave'pi tamorūpapāśaśaktiviśiṣṭatayā
tatprāpteranupapannatvāt punaḥpunarāgamanamupapadyate | na sa punarāvartate iti
śratīnāṃ parameśvaradhyānadhāraṇādyupāsanajñānadvārā
pāśavicchedalakṣaṇapūrvakamuktajīvaparatvādavirodhaḥ | jīvasya
gamanāgamanavelāyāṃ tatpāśaśaktyā svajñānatirohitatvasambhavāt
suptigamanahetutvamapi śivasya spaṣṭamupadiṣṭam | ata eva
pradhānakṣetrajñapatirguṇeśaḥ saṃsāramokṣasthitibandhahetuḥ yato vā imāni bhūtāni
jāyante ityādau sṛṣṭi-sthitilayāvirbhāva-tirodhānātmaka##-
tejastimiravatpāśaśaktiparameśvarayoḥ na parasparavirodhaḥ
śrutiyuktyanuhavasiddhatvāt svādhīnaśaktatvāt svajanyatvācca | samastasākṣiṃ tamasaḥ
parastāt vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca | matyaṃ cānṛtaṃ ca satyamabhavat ityādiśrutiṣu
avirodhatayā tamaḥparatva-tamodhiṣṭhānatva##-
saudhapraveśavirodhavannāḍyādipraveśastu mūlājñānatamaśśaktiviśiṣṭatayā
parameśvarasānnidhyapraveśāpratiyogīti siddham | atassuptau tūlājñānāpannasya jīvasya
mūlājñānāvacchinnahetudvārā nāḍyādimārgeṇa jāgratsvapnāyāsaśamanāya śiva eva
svasānnidhye niveśya svānandaniveśaṃ dadātīti niścīyate |

28.71

nanu parameśvaro hi jīvasya svasānnidhye paramānandapradassyāttathāpi
punaḥprabodhakāle puṇyāpuṇyaphalabhogārthaṃ śārīrasyaiva svātantryeṇa
punarāgamanamastu ityāśaṅkāyāmāha -

28.72

|| 148 || ataḥ prabodho'smāt || 8 ||

28.73

yato brahmaiva sākṣātsuṣuptisthānaṃ ataḥ asmāt brahmaṇaḥ eṣāṃ jīvānāṃ prabodho
nirdiṣṭaḥ | sa ta āgamya na vidussata āgacchāmahe iti ityādiśrutiśravaṇāt |

28.74

tasmājjīvasya na svataḥ prabodhakartṛtvam | suptyavasthānantaraṃ hṛdayapuṇḍarīke
prabhāsamānajyotirmayaliṅge parabrahmaṇi māyapāśāvacchinnaśayano jīvaḥ
prabodhaḥ prakṛṣṭo bodho yasya saḥ - śarīrendriyādyabhimānaviśiṣṭassan
punarutthāya jāgratprapañcākhyarāṣṭradarśanāya
hṛdayapuṇḍarīkapurītannāḍīprākāradvārā śarīrākhyapurādbahirgacchati | sa yadā
prabudhyate yathāgnerjvalataḥ sarvā diśo visphuliṅgāḥ pratiṣṭheran evameva
tasmādātmanassarve prāṇā yathāpatanaṃ pratiṣṭante prāṇebhyo devāḥ devebho lokāḥ iti
śrutireṣātra bhagavatā spaṣṭamupadiṣṭā | sa ta āgaya iti śrutyā samuccaya
evāṅgīkartavyaḥ | vikalpapakṣe ca aṣṭau doṣāḥ iti śrīkaṇṭhaśivācāryaiḥ uktam | yadā
jīvo nāḍīṣu śete tadā purītadbrahmavākyayoḥ prāptaṃ prāmāṇyaṃ parityajeta aprāptaṃ
cāprāmāṇyaṃ svīkriyeta | yadā punaḥ purītadbrahmaṇoḥ śete tadā
purītadbrahmavākyayoḥ pūrvaṃ tyaktaprāmāṇyaṃ svīkriyeta pūrvasvīkṛtaṃ
cāprāmāṇyaṃ parityajyeta evaṃ prāpte -

28.75

aṣṭau doṣāḥ

28.76

parityāgaḥ aprāptasvīkāraḥ parityaktasvīkāraḥ svīkṛtaparityāgaśca iti doṣacatuṣṭayam |
purītadbrahmavākyakoṭau tathā nāḍīvākyakoṭau ca doṣacatuṣṭaye yojite sati aṣṭau doṣāḥ
bhavanti | ato na vikalpapakṣa iti siddham |

28.77

nāḍyādīnāmekārthatvāt brīhiyavādīnāmiva vikalpa iti pūrvapakṣayuktiṃ pare vadanti |
paramparayaikaprayojanatve samuccayassyāditi nirapekṣatvapratītireva vivakṣiteti tairapi
vaktavyam | tāsu tathā bhavati | yathā suptaḥ svapnaṃ na kañcana paśyati | athāsmin
prāṇa evaikadhā bhavati tābhiḥ pratyavasṛpya purītati śete iti nāḍyādisamuccayaśca
śrutyā pradarśyata iti siddhāntayuktiruktā | tatra nāḍīnāṃ
pratyavasarpaṇamārgatvamātraṃ pratipannamiti tāsāṃ suṣuptisthānatve
samuccayāpratīteḥ tadanādaraḥ | nāḍīpurītatorjīvādhāratvavyapadeśaḥ |
tadupādhyādhāratayā brahmādhāratvaṃ nāma brahmātmakatvamiti cāyuktam |
suṣuptyutkrāntyorbhedena iti sūktitvāt vaiyadhikaraṇyaśrutīnāmasvārasyācca |

28.78

nanu yatraiṣa etatsuptau ya eṣa vijñānamayaḥ puruṣastadaiṣa prāṇānāṃ vijñānena
vijñānamādāya eṣo'ntarhṛdaya ākāśastasmin śete iti purītati śete iti ca śrutyoḥ
kathaṃ na virodhaḥ atra ākāśe paramātmanīti pare tathāpi hṛdaya iti

28.79

vacaḥ purītacchayanena viruddham | ataḥ
ākāśaśabdavācyapurītadākhyadharmyaikyādavirodha iti vācyam |
hṛdayaveṣṭanamānaṃ purītat | tacca hṛdayādhāraḥ | ato na virodha ityanye |
taccāyuktam - hṛdayānnāḍībhiḥ pratyavasṛpya purītati śayanasya hṛdi
śayanasya ca virodhāt |

28.80

anye tu svape tāntaryāmikaḥ paramātmānaṃ upaiti iti vadanti | taccāyuktam -
antaryāmiṇa īśvarādvyatiriktasyaiva paramātmanaḥ prāmāṇikatvāt prājñenātmanā
sampariṣvaktaḥ iti śrutivirodhācca | tasmātpūrvoktaṃ samañjasam |

28.81

karmānusmṛtiśabdavidhyadhikaraṇam || 3 ||

28.82

suṣuptau saṃsaran jīvaḥ paraśivākhyaṃ jyotirliṅgaṃ upasampadya āśvastaḥ
punarbhogāyottiṣṭhati

28.83

nanu pūrvadinīyā eva jīvāssuptidaśāyāṃ sūkṣmāvasthāpannāntaḥkaraṇaviśiṣṭatayā
hṛtpuṇḍarīkāvacchinne jyotirliṅge līnāssantaḥ uttaradineṣu
sthūlāvasthāpannāntaḥkaraṇāvacchinnatayā tadabhivyaktāḥ bhavanti vā uta
pūrvadinīyāntaḥkaraṇāvagatajīvānāṃ sarvātmanā suṣuptyavasthāyāṃ
brahmaṇyātyantikalaye satyabhimānāntaḥkaraṇayogāḥ tadabhimānajīvāḥ utpadyante vā
ityāśaṅkāyāṃ adhikaraṇāntareṇa nirṇayamāha -

28.84

|| 149 || sa eva tu karmānusmṛtiśabdavidhibhyaḥ || 9 ||

28.85

yastu pūrvadine suptidaśāyāṃ hṛdayapuṇḍarīkāvacchinnajyotirliṅgātmakaparaśive
līnaḥ sa evottaradine sthūlāntaḥkaraṇāpannatayābhivyakto bhavati | kutaḥ ||
karmānusmṛtiśabdavidhibhyaḥ || pūrvadine kṛtasya śrotriyasya cāśrotriyasya
karmaṇaḥ asmin dine smaraṇāt tu iha vyāghro vā siṃho vā iti śrutiśravaṇāt
jyotiṣṭomena svargakāmo yajeta ityādividhivākyāccetyetebhyo hetubhyaḥ ityucyate |
pratidinaṃ bhinnabhinnajīvāṅgīkāre anyasya jyotiṣṭomakartṛtvaṃ anyasya
tadbhokttṛtvamiti svargakāmasya jyotiṣṭomavidhāyakavākyaṃ apramāṇaṃ syāt | ta iva
vyāghro vā siṃho vā ityārabhya yadyadbhavanti tattadā bhavanti iti vākyaṃ apramāṇaṃ
syāt tasya vākyasya pūrvadinīyānāmeva jīvānāṃ suptidaśāyāṃ
sūkṣmarūpāntahkaraṇaviśiṣṭānāṃ uttaradineṣu sthūlāntaḥkaraṇaviśiṣṭatayā
abhivyaktiriti nirdiśyate | nocetpūrvadinānubhūtakarmaṇo'smindine smaraṇaṃ na syāt
anyenānu bhūtasyānyena smaraṇāsambhavācca | yatraitatpuruṣasvapiti nāma satā saumya
tadā sampanno bhavati iti śrutirevātra viṣayaḥ | kiṃ supta eva prabodhasamaye uttiṣṭhati uta
anya iti sandihyate |

28.86

brahma veda brahmaiva bhavati na sa punarāvartate yathā nadyaḥ ityādi śrutiśateṣu
brahmabhāvāpannasya punarāvṛttipratiyogitvavyapadeśāt | satā saumya tadā sampanno
bhavati ityatra brahmaprāptānāṃ suptānāṃ kathaṃ punarāvṛttirupapadyate sarveṣāṃ
jīvānāṃ suptiprabodhadarśanāt utthito'nya eva tī prāpte'bhidhīyate |

28.87

sa eva tvityatra tu śabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati | sa evottiṣṭhati | kutaḥ ||
karmānusmṛtiśabdavidhibhyaḥ || karma tāvat suṣuptena pūrvakṛtaṃ puṇyapāparūpaṃ
tattvajñānāt prāk tenaiva bhoktavyam | anusmṛterapi | ya evāhaṃ suptaḥ sa eva
prabuddho'smi iti śabdo'pi suptaprabuddha sa eveti darśayati | ta iha vyāghro vā siṃho
vavṛko vā varāho vā kīṭo vā pataṅgo vā daṃśo vā maśako vā yadyadbhavanti tadā
bhavanti iti vidhayaśca mokṣārthāḥ | suṣuptasya muktatve'narthakāsyuḥ | na cāsau
sarvoṣādhivinirmuktaparaśivatvaṃ prāptaḥ tadyatraitatsuṣuptaḥ iti suṣuptaṃ prakṛtya
nāhaṃ khalvayamevaṃ sampratyātmānaṃ jānātyayamahamasmīti no evemāni bhūtāni |
vināśamevāṣīto bhavati nāhamatra bhogyaṃ paśyāmi iti śrutiśravaṇāt | muktasya ca
parañjyotirupasampadya svena rūpeṇābhiniṣpadyate | sa tatra paryeti jakṣat krīḍan
ramamāṇaḥ sa svarāḍ bhavati tasya sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati sarvaṃ hyapaśyaḥ
paśyati sarvamāpnoti sarvaśaḥ iti kalyāṇavibhūtiṃ prāptānāṃ kailāsavāsināṃ sālokya
sāmīpya-sārūpyasiddhānāṃ sarvajñatvādiparameśvaradharmāḥ śrūyate |
atassuṣuptaḥ saṃsaranneva āyastasarvakaraṇo jñānabhogādyaśakto viśramasthānaṃ
paraśivākhyaṃ jyotiliṅgaṃ upasampadya āśvasvastaḥ punarbhogāyottiṣṭhati |

28.88

mugdhādhikaraṇam || 4 ||

28.89

suṣuptyavasthā mūrchāvasthayoḥ parasparavailakṣaṇyakathanam

28.90

śarīratrayeṣvasthātrayaṃ śrutiyuktyanubhavārūḍhamapi suṣuptisadṛśatayā
mūrchāvasthā kācidadṛṣṭā | tasmātsā tadvilakṣaṇā tadantarbhūtā veti śaṅkāyāṃ
adhikaraṇāntareṇa suṣuptyavasthāmūrchāvasthayoḥ parasparavailakṣaṇyamāha -

28.91

|| 150 || mugdhe'rdhasampattiḥ pariśeṣāt || 10 ||

28.92

mūrchāvasthāyāṃ hṛtpuṇḍarīkavacchinnajyotirliṅge brahmaṇi
dehādyabhimānaviśiṣṭasya jīvasyārdhasampattirardhalaya eva | na tu suṣuptidaśāyāmiva
sarvātmanā tadabhimānalayaḥ | mūrchitasya puruṣasya
bāhyapadārthajñānābhāve'pyāntaraduḥkhānubhavasandhānasya vidyamānatvena
dehādyabhimānasyāpi leśato hyaṅgīkartavyatvāt | tathā ca pariśeṣāt
avasthātrayavilakṣaṇatvāt mūrchāvasthā bhinnaiva | pūrvatra
suptajīvaprakāratvamabhidhāyedānīṃ mugdhamadhikṛtya cintyate | mūrchitaḥ puruṣa iti
loke sarvānubhavadṛṣṭatvānmūrcheti kācidavasthā vidyate | tadavasthā
suṣuptyādiṣvanyatamā na veti viśayaḥ |

28.93

avasthāntarakalpane mānābhāvāt suṣuptyādīnāmanyatamāvasthāyāmeva
mūrchāprasidhyupapatteḥ iyamanyatamāvasthā iti prāpte pracakṣmahe |

28.94

mugdhe puruṣe yā avasthā sā maraṇāyārdhasampattiḥ kutaḥ || pariśeṣāt || na
tāvatsvapnajāgarau jñānābhāvāt | nimittavairūpyādākāravairūpyācca na suṣuptimaraṇe |
nimittaṃ hi mūrchāyā abhighātādiḥ | pāriśeṣyāt maraṇāyārdhasampattirmūrchā |
maraṇaṃ hi sarvaprāṇadehasambandhoparatiḥ |

28.95

kiñca - nimittavairūpyātsuṣuptivyāvṛttiḥ ākāravairūpyānmaraṇavyāvṛttiḥ na
suṣuptimaraṇetyukterāsannatayā suṣuptimaraṇayormadhyasthatvātpāriśeṣyamuktam |
paścānmaraṇāntarbhāvaśaṅkāyāmākāravairūpyaṃ vivṛtam |

28.96

suṣuptau prāṇo bhūyiṣṭhamupapadyate mūrchāyāmalpaḥ kiñcidupalabhyate mṛtau na
kiñcidapi | bāhyavāyunā bhūyiṣṭhamāpyāyitassuṣuptau mūrchāyāṃ kiñcidāpyāyita
anāpyāyitasya prāṇasyopalambhānarhatvāt |

28.97

anye tu mūrchitaḥ kiṃ maraṇāva paramātmānamabhisampannaḥ uta svāpne tasminvilīnaḥ
uta prakārāntaragataḥ iti vicāramācakṣate |

28.98

jāgradādiṣvanyatame tvekavicārāntarbhāvāt pṛthakkaraṇe phalābhāvāt dvedhā vicāra
ucitaḥ | vicārasya paramātmaparyantatvañca vihitam |
tasmātsūkṣmaprāṇadehasambandhāvasthitirmūrcheti nirṇīyate |

28.99

ubhayaliṅgādhikaraṇam || 5 ||

28.100

parabrahmaṇaḥ śivasya mūrtāmūrtobhayaliṅgatvapratipādanam

28.101

pūrvatra tvaṃpadārthavācyasya jīvasya
paramātmajñānanirodhakamahāghorasaṃsārottāraṇahetubhūtavairāgyodayārthaṃ
sūtrakāreṇa tasya jāgratsvapnasuṣuptimugdhotkrāntyavasthāṃ nirūpya
tatkarmānusaraṇenaiva īśvarasya tatkartṛtvanirūpaṇāt tatpadārthaḥ paramātmā
kīdṛśaḥ sāvayavo vā niravayavo vā ityāśaṅkāyāṃ tallakṣaṇamadhikaraṇāntareṇa
nirūpayati -

28.102

|| 151 || na sthānato'pi parasyobhayaliṅgaṃ sarvatra hi || 11 ||

28.103

parasya jagatkāraṇasya śivasya ubhayaliṅgaṃ bhāvapradhāno nirdeśaḥ |
ubhayaliṅgatvaṃ nāma liṅgarūpeṇa śivabhaktagātreṣu kāśī##-
deva-manuṣyādisarvaśarīrāntaryāmitayā mūlādhāra-hṛdaya##-
sālokyāditrividhāpavargātmakakalyāṇavibhūtyarthaṃ dharmārtha-kāma##-
niravayavasvabhāvatayā nikhilajagadvyāpakatvañca nirdiṣṭam | atastasya tadubhayaṃ
svābhāvikameva |

28.104

kecit - parasya nirgu'niravayavatvamātraṃ svābhāvikaṃ
satyasaṅkalpatvādisaguṇatvamāgantukaṃ ubhayorekatra virodhāt
mandabuddhīnāmupāsanārthaṃ mithyābhūtasaguṇatvamaupādhikabhedenāṅgīkartavyam
iti vadanti | tanmataṃ nirākaroti || na sthānata iti || upādhitaḥ saguṇatva##-
pratipādanāttasyobhayaliṅgatvaṃ svābhāvikameveti nirdiśyate | rudro vā eva
yadagnistasyaite tanuvau ghorānyā śivānyā iti yā te rudra

28.105

śivā tanūraghorā pāpakāśinī | tayā nastanu vā śantamayā giriśantābhicākaśī hi |
somā rudrā yuvametānyasmai viśvā tanūṣu bheṣajāni dhattam | avaśyataṃ muñcatam
ityādinā vedeṣu ākāśaśarīraṃ brahma śāntisamṛddhamamṛtam ityādinā vedānteṣu

28.106

antararliṅgadhāraṇam

28.107

ādhāre kanakaprakhyaṃ hṛdaye vidrumaprabham |
bhrūmadhye sphaṭikacchāyaṃ liṅgaṃ yogī vibhāvayet ||

28.108

liṅgadhāribrāhma'lakṣaṇam

28.109

mukhe mantraṃ hṛdi dhyānaṃ mastake liṅgadhāraṇam |
rudrākṣañca śikhā bhasma tadvai brāhmaṇalakṣaṇam ||

28.110

ityādiṣu smṛtiṣu bāhyaliṅgadhāraṇañcopadiṣṭam

28.111

antardhāraṇaśakto vā hyaśakto vā dvijottamaḥ |
saṃskṛtya guruṇā dattaṃ śaivaṃ liṅgamurasthale ||

28.112

dhāryaṃ vipreṇa muktyarthaṃ evaṃ vedeṣu gīyate |
tasmātsthūle ca sūkṣme ca śivaliṅgaṃ cidātmakam |
dhārayetsatataṃ bhaktyā bhavabandhavimuktaye ||

28.113

ityādinā śivāgameṣvapi tadubhayasya samānatvena svābhāvikatayā bahudhā
prapañcitatvāt ardhajaratīnyāyavadaprasiddhatvāt pakṣaikatvamayuktam | ataḥ
ubhayavidhivalādubhayasiddhiḥ iti nyāyena tasmobhayaliṅgatvaṃ niṣpratyūhameva |

28.114

parameśvarasya daharopāsyatvasamarthanam

28.115

taittirīye -

28.116

daharaṃ vipāpmaṃ paraveśmabhūtaṃ yatpuṇḍarīkaṃ puramadhyasaṁstham |
tatrāpi daharaṃ gaganaṃ viśokastasminyadantastadupāsitavyam ||

28.117

iti parameśvarasya daharopāsyatvaṃ vidhāya saḥ kaḥ ityāśaṅkāyā -

28.118

yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ |
tasya prakṛtilīnasya yaḥ parassa maheśvaraḥ ||

28.119

iti tatropāsyo maheśvara iti spaṣṭamupadiśya tadbhaktavariṣṭhatvena dṛṣṭāntatayā
sahasraśīrṣaṃ devaṃ ityanuvāke nārāyaṇahṛdayāvacchinnaśivopāsanaṃ pradarśya
nidhanapataye namaḥ ityādinā tasya sarvātmakatvamabhidhāya etatsomasya sūryasya
sarvaliṅgaṃ sthāpayati pāṇimantraṃ pavitram iti bāhyābhyantarabhedena tasya
mūrtā'mūrtatvavyapadeśāt |

28.120

kiñca - kaivalye hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ viśuddhaṃ ityārabhya umāsahāyaṃ
parameśvaraṃ prabhuṃ dhyātvā munirgacchati bhūtayoniṃ iti vālāgramātraṃ
hṛdayasya madhye viśvedevaṃ jātavedasaṃ vareṇyaṃ ityatharvaśirasi
aṃguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ iti kaṭhavalyāṃ athāsmin brahmapure
daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma daharo'sminnantara ākāśastasminyadantastadanveṣṭavyam iti
chāndogye eṣo'sau paramo haṃso bhānukoṭiprakāśo yenedaṃ vyāptaṃ tasyāṣṭadhā
vṛttirbhavati pūrvadale puṇye matiḥ liṅge suṣuptiḥ iti hṛdayāntarvrtinaḥ
parabrahmaṇaśśivasya liṅgarūpatvaṃ spaṣṭamupadiṣṭam | jyotirliṅgaṃ bhruvormadhye
nityaṃ dhyāyetsadā yatiḥ iti sāmaśākhāyāṃ liṅgaṃ brahmaiva kevalam iti
sāmarudrasūkte darśanāt parasya sāvayavatvaṃ niravayavatvaṃ ubhayātmakatvaṃ vā

28.121

kiñca - sarvajīvāntaryāmitvena jīvakṛtapuṇyāpuṇyaphalabhoktṛtvaṃ ca yuktaṃ
na vā iti sandihyate |

28.122

ubhayātmatvapratipādanam

28.123

ubhayavidhibalādubhayasiddhaḥ iti nyāyena śivasya parabrahmaṇaḥ
mūrtā'mūrtatvamaśrautamiti cettadayuktam | acakṣuḥ śrotraṃ tadapāṇipādaṃ nityaṃ
sargavataṃ susūkṣmam aprāṇo hyamanāśśubhraḥ ākāśavatsarvagato nirañjanaḥ
niṣkalaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ niravadyaṃ nirañjanaṃ aśabdamasparśamarupamavyayaṃ
ityādiśrutikadambeṣu tasya mūrtatvasya niṣiddhatvāt mūratve vyāpakatvābhāvāt
jīvadrāga-dveṣa-sukha-duḥkhānubhāvaprasaṅgāt śīryata iti śarīraṃ iti
vyavasthādarśanāt svecchādhīnavigrahatvepyapuruṣārthatvasambhavācca
ardhajaratīnyāyavedakasya parasyobhayadharmatvaṃ sambhavati | yasyātmā śarīraṃ yo
rudro'gnau ityādiṣu sarvāntaryāmitva sarvaśarīratvañcopapannamiti cettadanupapannam ##-
tattatsambandharūpapuruṣārthadyotanācca neha nānāsti
ityādiśrutiṣvadvitīyatvavyavasthāpanena brahmabhinnajīveśvarādiprapañcasya
mithyātvasya arthātsiddhatvāt rajvāropitasarpavatkālatraye'pi pāramārthikatvena
sāvayavatvasarvajñatvādidharmāvacchinneśvaro nāstīti prāpte pracakṣmahe - a
sthānato'pīti |

28.124

hikāreṇa pūrvapakṣaṃ nirasyati | na sthānato'pi parasya iti | na māheśvarādi##-
granthaḥ sambhavati kutaḥ ubhayaliṅgaṃ sarvatrā yatassarvatra
śrutismṛtyāgamapurāṇādiṣu tasyobhayaliṅgatvaṃ
mūrtā'mūrtobhayātmakatvamupadiśyate | atastasya bāhye kāśī-śrīśaila##-
mūlādhāra-hṛdaya-bhrūmadhya-brahmarandhrādisthaleṣu
jagadekakāraṇabhūtacidākāśarūpeṇa amūrtatvaṃ copapannam | taittirīyake ca daharaṃ
vipāpaṃ ityādinā jyotirliṅgānusandhānarūpāntarliṅgadhāraṇaṃ etatsomasya sūryasya
sarvaliṅgaṃ sthāpayati pāṇimantraṃ pavitram ityanena bāhyasīṅgadhāraṇaṃ
copadiṣṭam | yaśchandasāṃ ṛṣabho viśvarūpaḥ chandobhyo'dhyamṛtātsambabhūva |
sa mendro medhayā spṛṇotu | amṛtasya devadhāraṇo bhūyāsaṃ śarīraṃ me
vicarṣaṇaṃ jihvā me madhumattamā karṇābhyāṃ bhūriviśruvaṃ | brahmaṇaḥ kośo'si
medhayā pihitaḥ śrutaṃ me gopāya iti bāhyaliṅgadhāraṇaṃ satyātmaprāṇārāmaṃ
mana ānandaṃ ya eṣo'ntarhṛdaya ākāśaḥ tasminnayaṃ puruṣo manomayaḥ amṛto
hiraṇmayaḥ | antareṇa tāluke ya eṣa stana evālambate sendrayoniḥ yatrāsau keśānto
vivartate | vyapohya śīrṣakapāle ityādinā ābhyantaraliṅgadhāraṇañca dṛśyate |

28.125

kiñca - saccatyaccābhāvāt niruktañcā'niruktañca vijñānaṃ cā'vijñānañca
satyañcā'nṛtañca satyamabhavat iti mūrtā'mūrtatvamekasya tasyopadiṣṭam |
tasyābhidhyānādyojanācattvabhāvādbhūyaścānte viśvamāyānivṛttiḥ iti
śvetāśvatare tasyābhidhyānāt ityanenāntarliṅgānusandhānaṃ yojanāt ityanena
bāhyaliṅgadhāraṇaṃ copadiṣṭam |

28.126

liṅgadhāraṇasthānāni nirūpyante

28.127

sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ |
sarvavyāpī ca bhagavān tasmātsarvagataḥ śivaḥ ||

28.128

ityanena śvetāśvatare |

28.129

mastake kandhare kakṣe kukṣau vakṣasthale'pi vā |
tathā pāṇitale vāpi praṇaliṅgaṃ dharetsudhīḥ ||

28.130

iti vacanāt bāhyaliṅgadhāraṇam | sarvabhūtaguhāśayaḥ ityādinā asyāntare'pyupadiṣṭam
|

28.131

tripuṇḍraṃ ye vinindanti nindanti śivameva te |
dhārayanti tu ye bhaktyā dhārayanti tameva te ||

28.132

iti bṛhajjābāle liṅgadhāraṇasya sarvātiśayatvaṃ manasi nidhāya tattulyatvaṃ
tripuṇḍradhāraṇasyopadiśyate |

28.133

kiñca - kaivalyaśākhāyāṃ umāsahāyaṃ tamasaḥ parastāt ityatra umāsahāyaṃ
ityādinā saguṇatvaṃ samastasākṣiṃ tamasaḥ parastāt ityādinā nirguṇatvaṃ
caikasyopapadyate | sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca iti śrutyantarapratīteḥ sākṣyātmakasya
parasya nirguṇatvamupadiṣṭam | tathā smṛtāvaṣi -

28.134

śivaṃ praśāntamamṛtaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham |
satyasaṅkalpasaṃyuktaṃ satyakāmaṃ sanātanam ||
mūrtā'mūrtātmakaṃ śuddhaṃ bhaktābhīṣṭaphalapradam ||

28.135

maṇikaṅkaṇakeyūramakuṭādivibhūṣitam |
nīlagrīvaṃ virūpākṣaṃ umāvāmāṅgabhāsitam ||

28.136

koṭipūryapratīkāśaṃ koṭikandarpasundaram |
paśupāśavinirmuktaṃ pañcakṛtyaviśāradam ||

28.137

iti paurāṇike ca -

28.138

tejobalaiśvaryamahāvabodhasuvīryaśaktyādiguṇaikarāśiḥ |
paraḥ parāṇāṃ paripūrṇakāmaḥ nirastaheyo nikhileśvaraśśivaḥ ||

28.139

ityādisakalasaduṇopetaṃ śivākhyaṃ paramaṃ padaṃ parabrahmaiva
śrutismṛtibhyastadubhayalakṣaṇamavagatam |

28.140

kiñca - sadā sarvāntaryāmitayā vyavasthite'pi divyalīlāmaṅgalavigrahe'pi
paramaśive svavaśīkṛtamāyikatvājjīvavanna kaścoddoṣakalaṅkaḥ | sambhogaprāptiriti
cenna vaiśeṣyāt | sthityadanābhyāñca ityādiṣu parabrahmaṇaśśivasya
akarmavaśyatvena doṣābhāve hyupadiṣṭaḥ eṣa ta ātmāpahatapāpmā vijaro
vimṛtyurviśoko vijidhitso'pipāsussatyakāmassatyasaṅkalpasso'nveṣṭavyassa
vijijñāsitavyaḥ ityādibahuśrutiṣu

28.141

astikaścinmahādevo ramaṇīyaguṇākaraḥ |
sarvalokasya nirmātā paśupāśavilakṣaṇaḥ ||

28.142

samastakalyāṇamuṇātmako'sau svaśaktileśāddhṛtabhūtasargaḥ |
svabhāvasiddhobhayaliṅgasaṃjñaḥ pradhānakṣetrajñapatirmaheśaḥ ||

28.143

ityādiṣu tasya sarvāntaryāmitva-sarvamaṅgalaguṇākaratva##-
prākṛtajīvaviṣavatvamiti veditavyam ||

28.144

nanu śivasya parabrahmaṇaḥ svābhāvikamūrtā'mūrtatvavyapadeśe ghaṭākāśayoriva
tayoranyonyabhedasya arthātsiddhatvāt ekamevādvitīyaṃ brahma eka eva rudro
ityādibahuśrutivirodhassambhavatītyāśaṅkya nirākaroti -

28.145

|| 152 || bhedāditi cenna pratyekamatadvacanāt || 12 ||

28.146

bimbatvaṃ pratibimbatvaṃ yathā pūṣaṇi kalpitam |
jīvatvamīśvaratvaṃ ca brahmaṇyekatra kalpitam ||

28.147

ityādinā smṛtipurāṇeṣu jīveśvarayoraupādhikabhedavatvāvagamāt tasya
mūrtā'mūrtatvavidhāyakaśrutīnāmaupādhikabhedamātraparatvamevopapannam
nocenmūrtā'mūrtabrahmaṇoḥ parasparabhedāditi cenna -

28.148

|| pratyekamatadvacanāt || dvaivāva brahmaṇo rūpe mūrtañcāmūrtameva ca

28.149

acintyamavyaktamanantabodhaṃ śivaṃ praśāntamamṛtaṃ brahmayonim |
tamādimadhyāntavihīnamekaṃ vibhuṃ cidānandamarūpamadbhutam ||

28.150

ityādiśrutiśateṣvabhedatayā svābhāvikatvena tasya mūrtā'mūrtobhayaliṅgatvaṃ yato
vyapadiśyate atastadviruddhasmṛtipurāṇasiddha-aupādhikabhedo nāṅgīkartavyaḥ |

28.151

kiñca - yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan ityādiṣu pratiparyāyaṃ sa ta
ātmāntaryāmyamṛtaḥ ityantaryāmiṇaśśivasya tadgatadharmavatvamiti cettadasat |
pṛthivyādyaṣṭamūrtitve'pi tadvilakṣaṇatvamevābhidhīyate samastasākṣiṃ tamasaḥ
parastāt viśvādhiko rudro maharṣiḥ ityādiśrutidarśanāt |

28.152

nanu - sarvakarmā sarvakāmaḥ sarvagandhaḥ sarvarasaḥ ityādiśrutyā
brahmaṇassāvayavatvaṃ saguṇatvameva mukhyamiti cet -
aśabdamasparśamarūpamavyayam ityādinā tasya niravayavatvaṃ nirguṇatvameva
svābhāvikamiti kecit kecicca nirguṇatva-saguṇatvayorekapakṣe
parasparaśrutivirodhaprasaṅgāt tadubhayagrāhyamiti vadanti | tasmādavyavasthā
dṛśyate vinigamakābhāvāt | atastrayāṇāṃ madhye kimupapannamityākāṃkṣāyāmāha
-

28.153

|| 153 || api caivameke || 13 ||

28.154

api ca daivāṣa brahmaṇo rūpe mūrtañcā'mūrtameva ca iti
sarvasaṃśayocchedakamukhyasiddhāntavidhāyakaśrutimātraṃ pramāṇamiti yat tanna |
kutaḥ evameke evaṃ sarvaśruti

28.155

virodhena eke mukhyavaidikāḥ vāmadevāgastyādayaḥ parabrahmaṇaḥ
śivasyobhayaliṅgatvaṃ vadanti | atastadeva grāhyam | siddhāntaśikhāmaṇau -

28.156

sāṅkhyaṃ yogaḥ pāñcarātraṃ vedāḥ pāśupataṃ tathā |
etāni mānabhūtāni nopahanyāni yuktibhiḥ ||

28.157

vedāḥ pramāṇaṃ sarveṣāṃ sāṅkhyādīnāṃ mahāmate |
vedānusaraṇādeṣāṃ prādhānyamiti niścitam ||

28.158

pāñcarātrasya yogasya sāṅkhyasya ca mahāmune |
vedaikade"ṣavartitvaṃ śaivaṃ vedamayaṃ smṛtam ||

28.159

vedaikadeśavartibhyaḥ sāṅkhyādibhyo mahāmune |
sarvavedānusāritvāt śaivatantraṃ viśiṣyate || iti |

28.160

vāmadevasaṃhitāyāmapi -

28.161

sarvātmakaśśivo'nantassarvavedāntasammataḥ |
mūrtā'mūrtātmako nityo niravadyo nirañjanaḥ ||

28.162

iti darśanādubhayaliṅgatvaṃ tasya svābhāvikamiti siddham |

28.163

aśarīraṃ vā vasantaṃ aprāṇo hyamanāḥ ityādiṣu brahmaṇaḥ
nirguṇatvaniravayavatvayoreva prādhānyatayā bhūyaḥprapañcitatvātsaguṇatvaṃ
aupādhikatvānmithyābhūtatvācca apradhānamityāśaṅkya nirākaroti -

28.164

|| 154 || arūpavadeva hi tatpradhānatvāt || 14 ||

28.165

acintyamavyaktamanantabodhaṃ śivaṃ praśāntamamṛtaṃ brahmayoniṃ
ityādibahuśrutiṣu niravayavaśivatattvasyaiva prasādhitatvādarūpameva hi
śivatattvamaṅgīkartavyam iti cet

28.166

tatpradhānatvāt | namo hiran.yabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya
hiraṇyapataye'mbikāpataya umāpataye paśupataye namo namaḥ

28.167

ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam |
urdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namaḥ ||

28.168

namaste rudra manyava uto'tra iyave namaḥ namaste astu dhānvane bāhubhyāmuta te namaḥ
ityādiśrutiśateṣu tatsaguṇatva-sāvayavatva-dhyāna-pūjā##-
mūrtā'mūrtobhayadharmavatvam | ubhayadharmabalādubhayadharmasiddhiriti nyāyāt
tulyatvena svābhāvikatayā veditavyam | ākāśo ha vai nāmarūpayornirvahitā te
yadetadantarā tadbrahma iti sarvanupraveśe'pi nāmarūpakāryasparśena
nāmarūpayornirvāhasyaiva pratipādanāttasya tadubhayaliṅgatvamanivāryam |

28.169

nanu satyaṃ jñānamantaṃ brahma ityādibhirnirviśeṣaprakāśaikasvarūpaṃ
brahmāvagamyate | anyatra sarvajñatva-satyasaṅkalpatva-sāvayavatva##-
mithyābhūtatvamityavagantavyam | ataḥ kalyāṇaguṇākarasāvayavatvaṃ kathamupapadyata
ityāśaṅkya tatrāha -

28.170

|| 155 || prakāśavaccāvaiyarthyāt || 15 ||

28.171

yathāgneyakoṇādhipavaiśvānarasyāhavanīyādisarvadeśavaiśvānarasya ca
svaprakāśatva-tamonivārakatva-śītāpahārakatvādidharmaikatvāt avaiyarthyaṃ
tathā satyaṃ jñānamanantaṃ brahma ityādiśrutisiddhāmūrtasya namo hiraṇyabāhave
hiraṇyavarṇāya ityādivākyasiddhahiraṇmayatvasatyasaṅkalpatva##-
ubhayorapi svaprakāśasvarūpatvamabhyuypagamyate |
tasmādubhayaliṅgatvamavirodhenaikasya brahmaṇaḥ bahudhā prapañcitam | niṣkalaṃ
niṣkriyaṃ śāntaṃ niravadyaṃ nirañjanaṃ atha kasmāducyate mahādevaḥ yatsarvān
parityajya ātmajñānayogaiśvaryeṇa ahati mahīyate tasmāducyate mahādevaḥ
ityādiśrutiśateṣu mūrtā'mūrtabrahmaṇoravaiyarthyavyapadeśādubhayaliṅgatvaṃ tasya
svābhāvikamityanavadyam |

28.172

kiñca - sarvajñatva-sarveśvaratva-sarvakāraṇatva-sarvamayatva##-
triyambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam daharaṃ vipāpmaṃ paraveśmabhūtaṃ
yatpuṇḍarīkaṃ puramadhyasaṁstham ityādiṣu śivalokaphalaprāptividhāyakabāhya
antaraṅgaprasiddhadahara-śāṇḍilya-upakosala-vaiśvānara##-
svakalpitanyāyena svaguṇamithyābhūteśvaralokaprāptyādiphalajanakaśrutīnāṃ
mithyātvaṃ avirotamiti cet - yādṛśo yakṣastādṛśo baliḥ iti svakīyanyāyena
ardhajaratīnyāyavat pakṣaikadeśāṅgīkārasyāyuktatvāt
saguṇamithyābhūtavedapratipāditanirguṇabrahmaṇo'pi mithyātvasyārthasiddhatvāt
kevalanirguṇasya vedapratipādakatvāsambhavācca tadavaidikavādo hyavicāritaramaṇīyaḥ |

28.173

evaṃ vā are'yamātmānamantaro bāhyaḥ kṛtsnaḥ prajñānaghanaḥ iti śrutau
nirguṇaśuddhacaitanyamātratvopadeśāt kathaṃ saguṇabrahmaprādhānyaṃ
ityāśaṅkyāha -

28.174

|| 156 || āha ca tanmātram || 16 ||

28.175

dve vāva brahmaṇo rūpe ityādiśrutiṣu asandigdhatayā brahmaṇa
mūrtā'mūrtatvavyavasthāpanāt śrutisaṅkoce mānābhāvāt athāta ādeśo neti neti
ityādivākyānāṃ mūrtā'mūrtaprapañcaniṣedhapūrvakapratyagbodhamātraparatvāt
sthirebhiraṅgaiḥ pururūpa ugraḥ
ityādijagadekakāraṇabhūtaśivaikasvarūpanityamaṅgaladivyavigrahāṇāṃ
nityatvāvagamācca satyaṃ jñānamananataṃ brahma ityādiśrutayaḥ
paraśivasvaprakāśasvarūpatāmātrapratipādakāḥ na
satyakaṅkalpatvādiviśiṣṭasiddhabrahmaśarīraniṣedhaparāḥ | ata eva tanmātraṃ
tayormūrtā'mūrtabrahmaṇoḥ pratipādakatvamātrameva śrutiḥ || āha ca ||
pratipādayatītyarthaḥ |

28.176

taittirīye ca sacca tyaccābhavat ityādinā mūrtāmūrtobhayatvaṃ dṛśyate | ato na sandehaḥ
|

28.177

nanu brahmaṇaśśivasyobhayaliṅgatvaṃ śrutisiddhatvāt prasiddhamastu | tathāpi
yajñadatta-devadattādivadubhayoḥ
parasparadharmavailaṇyadyotanātkathamekatvamityā"aṅkya tatrāha -

28.178

|| 157 || darśayati cātho api smaryate || 17 ||

28.179

sarvavedāntagaṇastadbrahmaṇaḥ kalyāṇaguṇākaratvaṃ divyamaṅgalavigrahatvaṃ
nirastanikhiladoṣakalaṅkatvaṃ sarvavyāpakatvamamūrtatvañca sarvāntaryāmitvañca
darśayati | cātho'pi ca smaryate | tathā smṛtāvapi mūrtā'mūrtatvaṃ svābhāvikatvena
smaryate | sarvaśaktyātmakasya pavanādivadvyāpakasyā'mūrtasya sarvakāma##-
parasparasvābhāvikabhedasattve'pyabheda anvadya iti smaryate |

28.180

tamīśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ
taṃ devatānāṃ paramañca daivatam |
patiṃ paśūnāṃ prathamaṃ purastāt
vidhāma devaṃ parameśamīḍyam ||

28.181

sa kāraṇaṃ kāraṇakāraṇādhipo na cāsya kaścijjanitā na cadhipaḥ |

28.182

na tasya kāryaṃ karaṇañca vidyate na tatsamaścābhyadhikaśca dṛśyate

28.183

niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntam ityādiśrutiṣu

28.184

mayādhyakṣeṇa prakṛtissūyate sacarācaram |
hetunānena kaunteya jagaddhi parivartate ||

28.185

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ |
yo lokatrayamāviśya vibhartyavyaya īśvaraḥ ||

28.186

sarvajñaḥ sarvakṛtsarvaśaktijñānabalādivān |
anyūnaścāpyavṛddhiśca svādhīno'nādimānvaśī ||

28.187

klamatandrābhayakrodhakāmādibhirasaṃyutaḥ |
niravadyaḥ paraḥ prāpteḥ niradhiṣṭho'kṣaraḥ kramaḥ ||

28.188

ityādismrtiṣvapi brahmaṇaḥ śivasyobhaliṅgātmakavyapadeśānmūrtā'mūrtayorbhede
sati abheda upapannaḥ |

28.189

asminnarthe hetvantaramāha -

28.190

|| 158 || ata eva copamā sūryakādivat || 18 ||

28.191

niravayavasya vyāpakasya śivasyaiva sadāśiva-maheśvara-kālarudra##-
jaladarpaṇādipratibimbitasūryādivadbhede satyapyabhedaśca dṛśyate | ata eva copamā
-

28.192

ākāśamekaṃ hi yathā ghaṭādiṣu pṛthagbhavet |
tathaivaiko hyanekastho jalādhāreṣvivāṃśumān ||

28.193

eka eva hi bhūtātmā bhūte bhūte vyavasthitaḥ |
ekadhā bahudhā caiva dṛśyate jalacandravat ||

28.194

ityādiśrutiṣu mūrtā'mūrtabrahmaṇorbhedā'bhedavatvenobhayaliṅgatvasya
spaṣṭamupadiṣṭatvānna sandehakalaṅka prasaṅga |

28.195

nanu dṛśyate jalacandravat ityādiṣu bimbapratibimbabhāvena
mūrtā'mūrtabrahmaṇorbhedābhedaprasādhane'pi bhedasyaupādhikatvenāpāramārthikatayā
mithyātvāt tayossarvadā bhedamātrameva śrutestātparyamityāśaṅkya nirākaroti -

28.196

|| 159 || ambuvadagrahaṇāttu na tathātvam || 19 ||

28.197

tu śabdaḥ śaṅkānirāsārthaḥ | ekadhā bahudhā caiva dṛśyate jalacandravat iti śrutau
ambudarpaṇādiṣu aupādhikabhedena yathā sūryamukhādayo gṛhyante na tathā
sadāśiyādimūrtisthāne mahādevo gṛhyate |

28.198

ambvādiṣu hi sūryādayo bhrāntyā tatrasthā iva gṛhyante na paramārthatastatrasthāḥ | iha
tu dve vāva brahmaṇo rūpe ityādiśrutiśateṣu ubhayorapi pāramārthikatvena
tulyatvamucyate | ato dṛśyate jalacandravadityādiṣu tathātvameva gamyate |

28.199

nanu yasya pṛthivī śarīraṃ yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan ityādiṣu parameśvarasya
pṛthivyādyaṣṭamūrtitvatadantaryāmitvayorupadeśāt śivādimūrtānāmeva
tanmūrtitvamiti vyavasthā kathamupapadyata ityatrāha -

28.200

|| 160 || bṛddhihrāsabhāktvamantarbhāvādubhayasāmañjasyādevaṃ darśanācca ||
20 ||

First 200 of 568 passages. Read on

Linked texts (1)