Nayamayukhamalika 1.8.15
Nayamayūkhamālikā 1.8.15
- Language
- Sanskrit
1.8.15
samākarṣāt ||
1.8.15.p1
mābhūvan paṃcapaṃcajanāssāṃkhyatatvāni, tathāpi brahmakāraṇamiti siddhāṃtyabhimataṃ na sidhyati| kāraṇavākyānāṃ parasparavirodhena kvacidapi pratiṣṭhitatvābhāvāt, tāni vihāya smṛtyanusāreṇa pradhānasyaiva kāraṇatayā vaktavyatvāditi pratyavasthānātsaṅgatiḥ| kāraṇavākyaiḥ brahma kāraṇamiti niścetuṃ śakyaṃ, uta parasparavirodhena taiḥ kimapi niścetuṃ naśakyamiti, tānyanapekṣya kapilādismṛtibhiḥ pradhānaṃ kāraṇamiti niśceyamiti saṃśaye pūrvapakṣaḥ- chāṃdogye ’sadevasomyedamagraāsīdekamevādvitīya’miti satpūrvikāsṛṣṭirāmnātā| tatraiva ’taddhaika āhurasadevedamagraāsīt ekamevādvitīya’mityasratkāraṇavādamupakṣipya ’kutastukhalu somyaivaṃsyāt kathamasatassajjāyete’ti asatkāraṇavādaṃ nirākṛtya
1.8.15.p2
’sadevasomyedamagra āsī’diti satpūrvikāsṛṣṭiḥ sthirīkṛtā| taittirīyaketu chāndogye nīrākṛtamasatkāraṇavādaṃ parigṛhya asatpūrvikā sṛṣṭirāmnātā| ’asadvā idamagraāsīt tato vai sadajāyata’ iti| bṛhadāraṇyake'pi tathaivāmnāyate-- ’sadevedamagraāsīt tatsadāsīt tatsamabhava’diti| tatraiva avyākṛtapūrvikā'pi sṛṣṭirāmnāyate-- ’taddhedaṃ tarhyavyākṛtamāsīt tannāmarūpābhyāṃ vyākriyate’ti| avyākṛtaṃ hyavyaktaṃ pradhānameva| evaṃ kāraṇavākyānāṃ parasparavirodhena brahma vā svatantraṃ prādhānaṃvaikaṃ kāraṇamiti nirṇayālābhesati āptatamakapilādipraṇītasmṛtibhiḥ pradhānaṃ kāraṇamiti niśceyaṃ, tatraiva sarvāṇi kāraṇavākyāni yojanīyāni, īkṣaṇādayo'pi gauṇāyojanīyāiti| evaṃprāpte siddhāṃtaḥ--
1.8.15.p3
brahmaṇaeva jagadutpadyata iti niścetuṃ śakyate| janmādisūtre sarvajñatvasatyasaṅkalpatvādiviśiṣṭaṃ brahmayathāvyapadiṣṭaṃtathābhūtasyatasyaikasyaiva ’tasmādvāetasmādātmanaākāśassaṃbhūtaḥ, tattejo'sṛjate’tyādiśrutibhirākāśādiṣu kāraṇatvena pratipādanāt| nanvastu tathāpratipādanaṃ, tathā'pyudāhṛtakāraṇavākyajātavigānaṃ kathaṃ samādheyaṃ| ucyate- ānandavallyāṃ ’so'kāmayata bahusyāṃ prajāyeye’ ti padena pūrvaprakṛtamānaṃdamayaṃ parāmṛśya tasya jagatsṛṣṭisaṅkalpamuktvā ’idaṃ sarvamasṛjata yadidaṃ kiṃce’tyādinā tasya sarvasraṣṭṛtvasarvānupraveśasarvātmabhāvānabhidhāya ’tadapyeṣa ślokobhavatī’tyukte sarvasminnarthe sākṣitvena ’asadvā idamagra āsī’diti śloka udāhṛtaḥ| tasmādānandamayasamākarṣāt asacchabdastasminnevānabhivyaktanāmarūpatābhiprāyo vaktavyaḥ|’asadevedamagra āsī’ dityatrāpiyameva nirvāhaḥ| asacchabdoktasya ’tatsadāsī’ diti satpadena samākarṣāt, atyantāsataśca ’nāsatodṛṣṭatvā’ diti nyāyena sadrūpatāpattyayogāt| ’taddhedaṃ tarhyavyākatamāsī’ dityatrāpyavyākṛtapadaṃ avyākṛtaśarīrakaparamapuruṣaparaṃ| ’saeṣa iha praviṣṭa ānakhāgrebhyaḥ paśyaṃcakṣuśśṛṇvan śrotraṃ manvānomana’ ityanantaravākye ’saeṣa’ ityanena prakṛtamavakṛtaṃ samākṛṣya tasya antaḥpraviṣṭasarvāṃtaryāmipuruṣatvābhidhānāt | ’tannāmarūpābhyāṃ vyākriyate’ti karmakartarilakāraḥ| tadavyākṛtaśarīramavibhaktanāmarūpaṃ brahma svayameva svātmānaṃ vibhaktanāmarūpamakarodityarthaḥ| ’tadātmānaṃ svayamakurute’ ti śrutyantaraikārthyāt| evaṃ kāraṇavākyānāṃ brahmaparatve sati īkṣaṇabrahmātmaśrutayo'pyanugṛhītā bhavatī| tasmādbrahmaikakāraṇakaṃ jagaditi siddham||
Linked texts (1)
- Śrībhāṣya (complete text) — Sanskrit