Virodhanirodha 3.p39
Virodhanirodha 3.p39
- Language
- Sanskrit
3.p39
etena prathamādhikaraṇe rjīvaparayoḥ dehātmanorivaikya viruddhamityuktvā tadaikyavādinoṃ bhrāntatva ca pratiṣṭhāpya ‘jñānasvarūpamatyantanirmalaṃ paramārthataḥ| tamevārthasvarūpeṇa bhrāntirdarśanāta sthitam ||’ iti ślokavyākhyānāvasare ‘jñānasvarūpasyātmano devamanuṣyādyarthākāreṇāvabhāso bhrāntir’ ti jagadbrahmaṇorananyatvaṃ bhrāntikṛtamityuktyā ārambhaṇādhikaraṇe jagadbrahmaṇorananyatvaṃ tātvika śrutividheyaṃ cetyuktam | tathāca bhāṣyama – ‘aitadātmyamidaṃ sarva m’ iti kṛtsnasya cetanācetanaprapañcasya brahmatādātmyamupadiśati | tadeva ‘tattvamasi’ iti ca nigamayati | tathā prakaraṇāntareṣvapi ‘sarva khalvidaṃ brahma’ ‘ātmani khalvare dṛṣṭe śrute mate vijñāte ida sarvaṃ viditam’ ‘ida sarvaṃ yadayamātmā’ brahmaivedaṃ sarvam’ ‘ātmaivedaṃ sarvami’ tyananyatvaṃ pratīyate | tatrā'nyatva ca sādhyate | ‘sarvaṃ taṃ parādādyo'nyatrātmanassarvaṃ veda’ ‘neha nānā'sti kiṃca na’ ‘mṛtyossa mṛtyumāpnoti ya iha nāṃnava paśyati’ iti | tathā yatra hi dvaitamiva bhavati taditara itaraṃ paśyati , yatratvasya sarvamātmaivābhūt tatkena kaṃ paśyet ' ityaviduṣo dvaitadarśanaṃ pratipādyananyatvameva tātvikamiti pratipādayatīti itthamatrānanyatyasya bhramasiddhatvokteḥ anyatra śrutividheyatvatātvikatvokteśca virodhāsiddha iti kasya cit pralapitamapā m | ananyatyasya viśiṣṭaniṣṭhatvāt | viśeṣaṇaviśeṣyābhedsya bhrāntisiddha tvāt | ananyatvānyatvayorekaniṣṭhatvābhāvena virodhāprasakteḥ | tathāca śrīma dbhāṣyam— ‘ ataḥ kāryāvasthakāraṇāvasthasthūlasūkṣmācidācidvastuśarīraṃ paramapuruṣa eveti kāraṇātkāryasyānanyatvena kāraṇajñānena kāryasya vijñātatayā ekavijñānena sarvavijñānaṃ samīhitamupapannatarāmiti 'aitadātmya' mityatrāpi śarīrātmabhāvenaiva brahyatādātmyamitivat tato'pi svarūpaikyam | tathā ca śrīmadbhāṣyam— 'ataścidcidātmakasya sarvasya vastujātasya brahmatādātmyaṃ śarīrātmabhāvenetyavagamyate | tata brahmavyatiriktasya kṛtsnasya taccharīratvenaiva vastutvāt tasya pratipādako'pi śabdaḥ tatparyantameva svārthamabhidhatte | atassarvaśabdānāṃ vyutpatyavagatatattatpadārthaviśiṣṭabrahmābhidhāyitva siddhamiti tatpratipādako'pi śabdaḥ tatparyantameva svārthamabhidadhāti | atassarvaśabdanāṃ lokavyutpattyavagatatattatpadārthaviśiṣṭabrahmābhidhāyitvaṃ siddhamiti ‘ aitadā tmyam' iti pratijñānārthasya ‘tattvamaṃsi’ iti sāmānādhikaraṇyena viśeṣe upasaṃhāraḥ ' || iti
Linked texts (1)
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit