Nyayavinishcaya v1.p29.2
Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p29.2
- Language
- Sanskrit
v1.p29.2
śramaṇadhārā vaidika paramparā ko na mānakara bhī ātmā, jamina jñāna santāna, puṇya-pāpa, paraloka, nirvāṇa ādi meṃ viśvāsa rakhatī hai, ataḥ pāṇinikī paribhāṣā ke anusāra āstika hai| veda ko yā īśvara ko jagatko na mānane ke kāraṇa bhramaṇadhārā ko nāstika kahanā ucita nahīṃ hai | kyoṃki apanī amuka paramparā ko na mānane ke kāraṇa yadi śramaṇa nāstika kahe jāte haiṃ to bhramaṇa paramparā ko na mānane ke kāraṇa vaidika bhī midhyādṛṣṭi ādi viśeṣaṇoṃ se pukāre gaye haiṃ| śramaṇadhārā kā sārā tatvajñāna yā darśanavistāra jīvana-śodhana yā cāritrya vṛddhi ke lie huā thā| vaidika paramparā meṃ tatvajñāna ko mukti kā sādhana mānā hai, jaba ki bhramaṇadhārā meṃ cāritra ko vaidikaparamparā vairāgya ādi se jñāna ko puṣṭa karatī hai, vicāraśuddhi karake mokṣa māna letī hai jaba ki bhramaṇa paramparā kahatī hai ki usa jñāna yā vicāra kā koī mūlya nahīṃ jo jīvana meṃ na utare| jisakī suvāsa se jīvanaśodhana na ho vaha jñāna yā vicāra mastiṣka ke vyāyāma se adhika kucha bhī mahattva nahīṃ rakhate | jaina paramparā meṃ tattvārthasūtra kā ādyasūtra hai – “samyagdarśanajñānacāritrāṇi mokṣamārga : " ( tattvārtha sūtra 111 ) arthāt samyagdarśana samyagjñāna aura sampakacāritra kī ātmapariṇati mokṣa kā mārga hai| yahām̐ mokṣa kā sākṣāt kāraṇa cāritra hai| samyagdarśana aura samyagjñāna to usa cāritra ke paripoṣaka hai| bauddha paramparā kā aṣṭāṃga mārga bhī cāritra kā hī vistāra hai |