Nyayavinishcaya v1.p47.1

v1.p47.1

prastāvanā 45 akalaṅkadeva ne isakī ālocanā karate hue likhā hai ki- advaya tattva svataḥ pratibhāsita hotā hai yā parataḥ ? yadi svataḥ; to kisī ko vivāda nahīṃ honā cāhie| nitya brahmavādī kī taraha kṣaṇika vijñānavādī bhī apane tatva kā svataḥ pratibhāsa kahate haiṃ| inameṃ kauna satya samajhā jāya ? parataḥ pratibhāsa para ke binā nahīṃ ho sakatā | para ko svīkāra karane para advaita tattva nahīṃ raha sakatā| vijñānavādī indrajāla yā svapna kā dṛṣṭānta dekara bāhya padārtha kā lopa karanā cāhate haiṃ| kintu indrajālapratibhāsita ghaṭa aura bāhyasat ghaṭa meṃ antara to strī bāla gopāla ādi bhī kara lete haiṃ| ve ghaṭa paṭa ādi bāhya padārthoṃ meṃ apanī iṣṭa arthakriyā ke dvārā ākāṃkṣāoṃ ko śānta kara santoṣa kā anubhava karate haiṃ jaba ki indrajāla yā māyādṛṣṭa padārthoṃ se na to arthakriyā hī hotī hai aura na tajanya santoṣānubhava hī| unakā kālpanikapanā to pratibhāsa kāla meṃ hī jñāta ho jātā hai| dharmagrantha, pustaka, raddī ādi saṃjñāem̐ manuṣyakṛta aura kālpanika ho sakatī haiṃ para jisa vajanavāle rūparasagandhasparśavāle sthūla padārtha meṃ ye saṃjñāem̐ kī jātī haiṃ vaha to kālpanika nahīṃ hai| vaha to ṭhosa, vajanadāra, sapratigha, rūparasādiguṇoṃ kā ādhāra paramārthasat padārtha hai| usa padārtha ko apane apane saṃketa ke anusāra koī dharmagrantha kahe, koī pustaka, koī buka, koī kitāba yā anya kucha kahe | ye saṃketa vyavahāra ke lie apanī paramparā aura vāsanāoṃ ke anusāra hote haiṃ usameṃ koī āpatti nahīṃ hai|