Nyayavinishcaya 10.21
Nyāyaviniścaya 10.21
- Language
- Sanskrit
10.21
ntarasmaraṇamarthavat tatkathamanavasthānamiti ? tadapyasadeva matam ; śabdasya svapratipādanasvābhāvyābhāvāt | tadbhāve vā śrotrajñāne'pi svavācakatvenaiva tasyāvabhāsanāt smaraṇavatkathaṃ tasyāpi nirvikalpakatvam ? tam̐tra tam̐sya na tathāvabhāsanamiti cet ; kiṃ tarhi syāt ? apratibhāsanamiti cet ;
na; tajjñānasya nirviṣayatvaprasaṅgāt, na ca viṣayaśūnyaṃ vijñānamiti śrotrajñānavyavahāravidhvaṃsanameva prāptam | anyathā'vabhāsanamiti cet ; na ; tasyābhrāntatvena pratyakṣatvābhāvaprasaṅgeḥ | tanna śabdasya 5
svapratipādanasvābhāvyam | tathā cet smaraṇe'pi kathaṃ tasyai tam̐drūpatayā pratibhāsanam ? atha smaraṇamatadrūpamapi tadrūpamivam̐ avadyotayati | kuta etat ? tasya vikalpatvenaivasvabhāvatvāditi cet ;
tadapi kutaḥ ? vācakai rūpavivyotanāditi cet ; na ; parasparāśrayāt-vikalpatvādvācakarūpāvadyotanam, tataśca vikalpatvamiti | anyadeva tam̐sya vikalpatvanibandhanaṃ vācakarūpāvadyotanamiti
cet ; na ; tasyā'bhāvāt | bhāve tadapi yadi tam̐tparikalpitaṃ sa eva doṣaḥ-tadavadyotanāttasya 10
vikalpatvam, tataśca tadvavadyotanamiti | punastadvikalpatvanibandhanasyāparatadavadyotanasya parikalpanāyāṃ
kathamanavasthā na bhavet ?
api ca, "svābhilāpasambaddhā evārthā vijñānairvyavasīyante" [ ] iti 11
bruvāṇena sa eva tadabhilāpo vaktavyaḥ | padaṃ vākyaṃ veti cet ; nanu vākyaṃ nāma padasandohakalpitaṃ
nākhaṇḍaikarūpaṃ tasya niṣetsyamānatvān, tataḥ padayojanayā 12 tadvaklṛptiḥ karttavyā, padānāṃ cānusmara- 15
13ṇopasthāpitānāmeva yojanam | na ca padamapi kiñcidakhaṇḍaikarūpaṃ tasyāpi niṣetsyamānatvāt
varṇayojanayā tu 14 tatklṛptirvidhātavyā | varṇānāṃ ca smaraṇopasthāpitānāmeva yojanam | na ca varṇā
nirbhāgāḥ; dīrghādivyavahārābhāvaprasaṅgāt | bhrāntastadvyavahāram̐ iti cet ; āstāṃ 16tāvadetat,
tṛtīye17 vicāraṇāt | tato varṇapraklṛptirapi smaraṇopanīnatadbhāgayojanayaiva sampādaiyitavyā
tāvaccaivaṃ prakriyā yāvatparyante nirbhāgāḥ śabdaparamāṇavaḥ, teṣāṃ cāśakyasaṅketatvena anabhilāpai- 20
sambandhādasmaraṇam , tadasmaraṇe ca tadviśiṣṭatayā 19 tadavayavino na smaraṇaṃ tasmiṃśca tadviśiṣṭatayā
20tadavayavina iti tāvadvaktavyaṃ yāvadvākyānusmaraṇaṃ na bhavati
Commentaries (1)
- Nyāyaviniścayavivaraṇa — Vādirāja, Sanskrit