Nyayavinishcaya 10.4
Nyāyaviniścaya 10.4
- Language
- Sanskrit
10.4
iti
pratijñāto'nyathābhāvaḥ pramāṇaiḥ pratiṣidhyate | iti
tadvādināṃ śarīrendriyādivyatiriktajīvasambaddhapudgalaparipākapūrvakaṃ mithyājñānatvāt madirādyupayogajanitamithyājñānavan' | tajjñānatvaṃ ca tasya pratyakṣādinā bādhyamānatvāt | taduktam“jīvasya saṃvido bhrānternimittaṃ madirādivat
tatkarmāṃgantukaṃ tasya prabandho'nādiriṣyate ||” [siddhi0 pṛ0 373] iti
bhaviṣyati cāsya tṛtīye vistara iti nedānīṃ kriyate | 'bhavatvevam ; tathāpi katham- 5
sato viṣayasya tatra pratibhāsanamiti cet ? tajjñānaśaktita eva, sato'pi tasya taita eva tadupapatteḥ | nirūpitaṃ caitatpūrvamiti na nirūpyate
yadi pratipattiviparyayasyāpyabhāvo hantaivaṃ kathamanekānte'pi viśvāsa iti cet ? bhavatvevam , yadi pratipattimātrāttatsiddhirucyeta, na caivam, tadviśeṣādevam̐ nirvyāghātāt tadabhyupagamāt ,
tasya ca pramāṇaiḥ tatropasthāpanāt | yadyevamanekāntavidhiparaiḥ kathaṃ tairekāntapratiṣedha iti cet ? 10
na; pratiṣedhaparatvasyāpi teṣu bhāvāt , anyathā tairviṣayeṣu svarūpādivat pararūpādināpi vidhyupakalpanāyāṃ nā'vayavāvayavyādivibhāgaḥ, sarvābhedapatteḥ | nāyaṃ doṣo brahmavādināmiti cet;
āstāmetat , tanmatasya yathāvasaraṃ nirūpaṇāt | etena pratiṣedhapareṣvapi teṣu vidhiparatvamapyavaboddhavyam , anyathā tairviṣayeṣu pararūpādivat svarūpādināpi pratiṣedhopakalpanāyāmapi na tadvibhāgasiddhiḥ sakalaviṣayaniḥsvabhāvatāpatteḥ | nāyaṃ doṣaḥ śūnyavādināmiti cet ; idamapyāstāṃ 15
nirūpitatvānnirūpayiṣyamāṇatvācca | tato viṣayāṇāṃ parasparato vivekamavivekañca svato vadatāmavaśyambhāvī pramāṇeṣu vidhipratiṣedhaparatayā dvairūpyābhyupagamaḥ | tathā ca tānyeva ātmanyanekāntam ekāntavirodhinaṃ pratipadyamānāni tatra parapratijñātaṃ tadanyathābhāvaṃ pratiṣedhantīti kinnaḥ
prayāsena ? bahirviṣaya evācetane "tadvyāpāropadarśanena asmābhistatpratiṣedhavidhānāt | tadvyāpāro'pi parābhimatabahirviṣayānurūpa eveti cet ; kiṃ tatpramāṇaṃ yasyaiṣa vyāpāraḥ ? pratyakṣameveti 20
cet ; na; asya avayavāvayavyādyekāntabhede taddarśanāt | anyathā tatra na vivādaḥ syāt ,
asti ca kaiścit tatrātyantabhedasya, "aparaiḥ kathañcidbhedasya, yogairekāntabhedasya ca pratipādanāt
syādvādināmapi yadi kathañcidbhede tadvyāpāraḥ kathaṃ vivāda iti cet ? na; satyapi
"tadvyāpāre balavadyāmohestyāni(hyādani)ścayasambhavāt vivādopapatteḥ, niścayasyaiva vivādavirodhitvāt | na caivaṃ naiyāyikānām, tatpratyakṣasya niścayarūpatvād “vyavasāyātmakaṃ pratya- 25
kṣam” [ nyāyasū0 1|1
Commentaries (1)
- Nyāyaviniścayavivaraṇa — Vādirāja, Sanskrit
Linked texts (1)
- Pramāṇanirṇaya (Vādirāja) — Vādirāja, Sanskrit