Karmagrantha 2
Karmagrantha 2
- Language
- Ardhamāgadhī Prakrit
Contents
- 2.11 — 10 parts
2.1
namiūṇa jiṇavariṃde, tihuyaṇavaranāṇadaṃsaṇapaīve
baṃdhudayasaṃtajuttaṃ, vocchāmi thayaṃ nisāmeha
2.2
'micche solasa paṇuvī-sa sāsaṇe avirae ya dasa payaḍī
cauchakamega dese, virae ya kameṇa vocchinnā
2.2-2
kevaliguṇasthānam 13, ayogikevaliguṇasthānaṃ 14 ceti
tatra guṇāḥ jñānadarśanacāritrarūpā jīvasvabhāvaviśeṣāḥ, sthānaṃ punaratra teṣāṃ śuddhayaśuddhiprakarṣāpakarṣakṛtaḥ svarūpabhedaḥ, tiṣṭhantyasmin guṇā itikṛtvā yathā'dhyavasāyasthānamiti, guṇānāṃ
sthānaṃ guṇasthānam
mithyā viparyastā dṛṣṭirarhatpraṇītavastupratipattiryasya bhakṣitahṛtpūrapuruṣasya site pītapratipattivat
mithyādṛṣṭistasya guṇasthānaṃ jñānādiguṇānāmaviśuddhiprakarṣaviśuddhyapakarṣakṛtaḥ svarūpaviśeṣo mithyādṛṣṭiguṇasthānam 1, nanu ca dṛṣṭau viparyastāyāṃ tadādhāratvād guṇānāmabhāva eva syāt tadabhāve ca
kutastatsvarūpaviśeṣātmakaṃ mithyādṛṣṭerguṇasthānam ityatrocyate-yadyapi mithyātvamohanīyodayād
dṛṣṭiviparyāsastathā'pi naikāntenāsya nirguṇatvaṃ, ajīvatvaprasaṅgāt | tathā cārṣam-"savvajīvāṇaṃ
pi ya ṇaṃ akkharassa aṇaṃtabhāgo nicchugghāḍio | jai puṇa sodhi āgharejjejjā teṇaṃ
jīvo ajīvattaṃ pāvejjā | sudṛḍhuvi mehasamudae hoi pahā caṃdasūrīṇaṃ" ityasti, tasyāpi
yā ca yāvatī ca guṇamātrā dṛṣṭiviparyāsena tu sā'pi viparyastasvarūpaiveti | jinapraṇītaṃ caikamapyakṣaramaśraddadhāno mithyādṛṣṭirbhavatīti | uktaṃ ca-"sūtnoktasyaikasyāṃ-pyarocanādakṣarasya
bhavati naraḥ | mithyādṛṣṭiḥ sūtraṃ, hi naḥ pramāṇaṃ jinābhihitam ||1||" iti 1
āyaṃ sādayatīti āsādanaṃ, anantānubandhikaṣāyavedanam, nairukto yaśabdalopaḥ | sati
hi tasminnantasukhaphaladaniḥśreyasatarubījabhūta aupaśamikasamyaktvalābho jaghanyataḥ samayena
utkṛṣṭataḥ ṣaḍḍimarāvalikābhiḥ sīdatyapagacchati | sahāsādanena vartata iti sāsādanaḥ | samyagviparyastā dṛṣṭirjinapraṇītavastupratipattiryasya sa samyagdṛṣṭiḥ | sāsādanaścāsau samyagdṛṣṭiśceti
sāsādanasamyagdṛṣṭiḥ, tasya guṇasthānaṃ sāsādanasamyagdṛṣṭiguṇasthānamiti | etaccaivaṃ bhavatigambhīrabhavodadhimadhyaviparivarttī janturanāmoganirvāttitena girisaridupalagholanākalpena yathāpravṛttikaraṇena saṃpāditāntaḥ sāgaropamakoṭākoṭīsthitikasya mithyātvavedanīyasya karmaṇaḥ sthiterantarmuhūrtamudayakṣaṇāduparyatikramyāpūrvakaraṇānivṛttikaraṇasaṃjñitābhyāṃ viśuddhiviśeṣābhyāmantarmuhūrtakālapramāṇamantarakaraṇaṃ karoti | tasmin kṛte tasya karmaṇaḥ sthitidvayaṃ bhavati, antarakaraṇādadhastanī prathamasthitirantarmuhūrtamātrā, tasmādevoparitanī śeṣā dvitīyasthitiriti | sthāpaneyamtatra prathamasthitau mithyātvadalikavedanādasauṃ mithyādṛṣṭiḥ | antarmuhūrtena tu tasyāmapagatāyāmantarakaraṇaprathamasamaya evaupaśamikaṃ samyaktvamāpnoti mithyātvadalikavedanābhāvāt ,
yathā hi vanadavānalaḥ pūrvadagdhendhanamūparaṃ vā deśamavāpya vidhyāyati, tathā mithyātvavedanāgnira
ntarakaraṇamavāpya vidhyāyati | tasyāmāntarmuhūrtikyāmupaśāntāddhāyāṃ paramanivilāmakalpāryā
jaghanyena samayaśeṣāyāmutkarṣeṇa ṣaḍāvalikāśeṣāyāṃ kasyacidanantānubandhyudayo bhavati | tam̐dudaye
'micche solasa paṇuvī-sa sāsaṇe avirae ya dasa payaḍī
cauchakkamega dese, virae ya kameṇa vocchinnā
2.3
kṣīṇā abhāvamāpannāḥ kaṣāyā yasya sa kṣīṇakaṣāyaḥ | tatrānantānuvandhikapāyān prathamamaviratasamyagdṛṣṭyādyapramattāntaguṇasthāneṣu kṣapayati | darśanatritayaṃ caiteṣu pūrvoktaguṇasthāneṣu kṣapayati | tataḥ śeṣān saṃjvalanalobhavarjānanivṛttibādarasamparāyaguṇasthāne vakṣyamāṇena krameṇa kṣapayati | saṃjvalanalobhaṃ sūkṣmasamparāyaguṇasthāna iti | tadevamanyeṣvapi sarāgeṣu kṣīṇakaṣāyavyapadeśaḥ
saṃbhavati kvāpi kiyatāmapi kaṣāyāṇāṃ kṣīṇatvasaṃbhavāt , atastadvayavacchedārtha vītarāgagrahaṇam
kṣīṇakaṣāyavītarāgatvaṃ ca kevalino'pyastīti tadvyavacchedārtha chadmasthagrahaṇam | chadmasthagrahaṇe'pi
ca kṛte sarāgavyavacchedārtha vītarāgagrahaṇam | vītarāgaścāsau chadmasthaśceti vītarāgacchadmasthaḥ | sa
copaśāntakaṣāyo'pyastīti tadvyavacchedārtha kṣīṇakaṣāyagrahaṇam | kṣīṇakaṣāyaścāsau vītarāgacchadmasthaśca kṣīṇakaṣāyavītarāgacchadmasthaḥ tasya guṇasthānamiti prāgvat 12
vīryāntarāyakṣayakṣayopaśamasamutthalabdhiviśeṣapratyayamabhisandhyanamabhisandhipūrvamātmano vīryaṃ
yogaḥ | sa dvidhā, sakaraṇo'karaṇaśca | tatrāleśyasya kevalinaḥ kṛtsnayorjñeyadṛśyayordvayoḥ kevalaṃ jñānaṃ
darśanaṃ copayuñjānasya yo'sāvaparispando'pratigho vīryaviśeṣaḥ so'karaṇaḥ, sa ca nehādhikriyate
yastu manovākkāyakaraṇasādhanasaleśyajīvakartṛko jīvapradeśaparispandātmako vyāpāraḥ sa sakaraṇastekevalino nehādhikāraḥ | saca karaṇabhedāttrissraḥ saṃjñā labhate, tadyathā-kāyiko vāciko mānasaśceti
tanna bhagavato'bhisandhipūrvastrividho'pi bhavati | kāyikaścaṅkramaṇanimeṣonmeṣādau | vāciko deśanādau | mānaso manaḥparyyāyajñānibhiranuttarasurādibhirvā manasā pṛṣṭasya sato manasaiva deśanāyām, te hi
bhagavatprayuktāni manodravyāṇi manaḥparyyāyajñānenāvadhijñānena ca paśyanti, tatastaddvāreṇa
pṛṣṭamarthamavagacchanti | saha yogena vartata iti sayogaḥ saṃyogīti vā, bahuvrīhermatvarthīya iti yathā
sarvadhanītyādī sarvadhanāderākṛtigaṇatvāt , kevalamekamasahāyamasādhāraṇamanantamapariśeṣaṃ ca
tatraikaṃ tadbhāve chādmasthikaśeṣajñānadarśanābhāvāt | 'uktaṃ ca-"1"uppannaṃmi aṇaṃte, naṣṭṭhami ya
chāumatthie nāṇe" iti | asahāyaṃ na tu matijñānavadindriyamanaḥkṛtasahāyakāpekṣamarthagrahaṇe pravartate, paranirapekṣanirāvaraṇātmasvabhāvatvāt | asādhāraṇamananyasadṛśaṃ, tadanyasyaivaṃvidhajñānadarśanābhāvāt | anantamaparyavasānaṃ, punastatsvarūpatiraskaraṇakāraṇaghātikarmā'tyantakṣayodbhūtatvāt dravyādyanantajñeyagrahaṇātmakatvādvā anantam | apariśeṣaṃ sampūrṇa, saṃbhinnāpariśeṣadravyakṣetrakālabhāvalakṣaṇavastugrahaṇasvarūpatvāt | tacca dvividhaṃ, jñānaṃ darśanaṃ ceti | tatkevalaṃ yasyāstīti sa kevalī,
sayogī cāsau kevalī ceti sayogikevalī tasya guṇasthānaṃ tathaiva 13
nāsti yathokto yogo niruddhatvādasyetyayogaḥ ayogīti vā pūrvavaditi | sa trividho'pi
yogaḥ pratyekaṃ dvividhaḥ, sūkṣmo bādaraśca | tatra kevalyotpatteruttarakālaṃ jaghanyenāntarmuhūrtamutkarṣeṇa deśodugatīsa caurapuvve, paṃca niyaṭṭimi baṃdhavoccheo
solasa suhumasarāge, sāya majogī jiṇavariṃde
2.4
paṇa nava 1iga sattarasaṃ, aṭha paṃca ya caura chakka cha 2cceva
3iga duga solasa tīsaṃ, bārasa udae 4ajogaṃtā
2.5
paṇa nava 3iga sattarasaṃ, aṭṭhaṭṭha ya caura chakka cha cceva
4iga duga solaguyālaṃ, udīraṇā hoi jomaṃtā
2.6
aṇamicchamīsasammaṃ, avirayasammāiappamattāṃ
suranarayatiriyaāuṃ, niyayabhave mavvajīvāṇaṃ
2.7
solasa 2aṭṭhakkekkaṃ 3chakkekkakkekka khīṇamaniyaṭṭī
egaṃ suhumamarāge, khīṇakasāe ya sosalagaṃ
2.8
bāvattariṃ ducarime, terasa carime ajogiṇo khīṇe
aḍayālaṃ payaḍisayaṃ, khaviya jiṇaṃ nivvuyaṃ vaṃde
2.9
nāṇassa daṃsaṇassa ya, āvaraṇaṃ veyaṇīyamohaṇiyaṃ
āuyanāmaṃ goyaṃ, tahaṃtarāyaṃ ca payaḍīo
2.10
paṃca nava 'donni aṭṭhā-vīsā cauro taheva bāyālā
'doṇṇi ya paṃca ya bhaṇiyā, payaḍīo uttarā ceva
2.9-2
nāṇassa daṃsaṇassa ya, āvaraṇaṃ veyaṇīyamohaṇiyaṃ
āuyanāmaṃ goyaṃ, tahāṃtarāyaṃ ca payaḍīo
2.10-2
paṃca nava 1donni aṭṭhā-vīsā cauro taheva bāyālā
2doṇṇi ya paṃca ya bhaṇiyā, payaḍīo uttarā ceva
2.11.1
māyā lobhaśca 8, pratyākhyānāvaraṇaḥ krodho māno māyā lobhaśca 12, saṃjvalanaḥ krodho māno
māyā lobhaśca 16 iti ṣoḍaśa kaṣāyāḥ | nava nokaṣāyāstu-vedatrayaṃ hāsyādiṣaṭkaṃ ca | vedatrayam-strīvedaḥ 1 puṃvedaḥ 2 napuṃsakavedaḥ 3 iti | hāsyādiṣaṭkaṃ ca-hāsyaṃ 1 ratiḥ 2 aratiḥ
3 śokaḥ 4bhayaṃ 5 jugupsā 6 ityaṣṭāviṃśatidhā mohanīyamuktam 4 || āyuṣyaṃ caturdhā-nārakāyuṣkam 1 tiryagāyuṣkam 2 manuṣyāyuṣkam 3 devāyuṣkaṃ 4 miti 5 || 'nāma dvicatvāriṃśadbhedam
tadyathā caturdaśa piṇḍaprakṛtayaḥ 14, aṣṭāviṃśatiḥ pratyekaprakṛtayaḥ 28 iti dvicatvāriṃśat | piṇḍaprakṛtayastāvat-gatināma 1 jātināma 2 śarīranāma 3 śarīrāṅgopāṅganāma 4 śarīrabandhananāma 5 śarīrasaṅghātananāma 6 saṃhanananāma 7 saṃsthānanāma 8 varṇanāma 9 gandhanāma 10 rasanāma 11 sparśanāma 12 ānupūrvīnāma 13 vihāyogatināma 14 iti caturdaśa | etāsāṃ tāvadbhedā darśyante
gatināma caturvidham-nārakagatināma 1 tiryaggatināma 2 manuṣyagatināma 3 devagatināma 4
iti | jātināma pañcavidham-ekendriyajātināma 1 dvīndriyajātināma 2 trīndriyajātināma 3
caturindriyajātināma 4 pañcendriyajātināma 5 iti | śarīranāma pañcavidham-audārikaśarīranāma 1 vaikriyaśarīranāma 2 āhārakaśarīranāma 3 taijasaśarīranāma 4 kārmaṇaśarīranāma 5 iti
aṅgopāṅgaṃ trividham-audārikāṅgopāṅgam 1 vaikriyāṅgopāṅgam 2 āhārakāṅgopāṅgaṃ 3 ceti
bandhanaṃ pañcavidham-audārikabandhanādi śarīravat 5 | saṅghātanāmāpi tathaiva 5 | saṃhanananāma
ṣaḍvidham-vajrarṣabhanārācam 1 ṛṣabhanārācam 2 nārācam 3 arddhanārācam 4 kīlikā 5 sevārttaṃ
2.11.2
6 ceti | saṃsthānanāma ṣaḍvidham-samacaturasram 1 nyagrodhaparimaṇḍalam 2 sādi 3 vāmanam 4
kubjaṃ 5 huṇḍaṃ 6 ceti | varṇanāma pañcavidham-kṛṣṇam 1 nīlam 2 lohitam 3 hāridram 4 śuklaṃ
5 ceti | gandhanāma dvividham-surabhināma 1 durabhināma 2 ceti | rasanāma pañcavidham-tiktam 1
kaṭukam 2 kaṣāyam 3 amlam 4 madhuraṃ 5 ceti | sparśanāmaṣṭavidham-karkaśam 1 mṛdu 2 guru 3
laghu 4 śītam 5 uṣṇam 6 snigdham 7 rūkṣaṃ ceti | ānupūrvī caturvidhā narakānupūrvī 1 tiryaggānupūrvī 2 manuṣyānupūrvī 3 devānupūrvī 4 ceti | vihāyogatirdvividhā-praśastavihāyogatiḥ 1
apraśastavihāyogati 2 śceti | ityetāścaturdaśa piṇḍaprakṛtayaḥ | prabhedāgrametāsāṃ pañcaṣaṣṭiriti
65 | pratyekaprakṛtayastvimāḥ-trasanāma 1 sthāvaranāma 2 bādaranāma 3 sūkṣmanāma 4 paryāptakanāma 5 aparyāptakanāma 6 pratyekanāma 7 sādhāraṇanāma 8 sthiranāma 9 asthiranāma 10
śubhanāma 11 aśubhanāma 12 susvaranāma 13 duḥsvaranāma 14 subhaganāma 15 durbhaganāma 16
ādeyanāma 17 anādeyanāma 18 yaśaḥkīrtināma 19 ayaśaḥkīrttināma 20 agurulaghunāma
• 21 upaghātanāma 22 parāghātanāma 23 ucchvāsanāma 24 ātapanāma 25 udyotanāma 26
nirmāṇanāma27 tīrthaṅkaranāma 28 ityaṣṭāviṃśatiḥ pratyekaprakṛtayaḥ| pūrvoktapiṇḍaprakṛticaturdaśakena
sahitā dvicatvāriṃśadbhavanti | piṇḍaprakṛtiprabhedapañcaṣaṣṭyā tu sahitā trinavatirbhavati 6 || gotraṃ
dvibhedam-uccairgotraṃ 1 nīcairgotraṃ 2 ceti 7|| antarāyaṃ pañcadhā-dānāntarāyam 1 lābhāntarāyam
2 bhogāntarāyam 3 upabhogāntarāyam 4 vīryāntarāyaṃ 5 ceti 8 || evaṃ ca kṛtvā jñānāvaraṇe
2.11.3
pañca prakṛtayaḥ | darśanāvaraṇe nava | vedanīye dve | mohanīye'ṣṭāviṃśatiḥ | āyuṣi catasraḥ
nāmni trinavatiḥ | gotre dve | antarāye pañca | sarvapiṇḍo'ṣṭacatvāriṃśaṃ śatamityetena sarveṇa
sattāyāmadhikāraḥ | udyobhīragayostaijasāhārikādivandhanānāṃ pañcānāmaudārikādisaṅghātānāṃ ca
pañcānāṃ yathāsvamaudārikādiṣu pañcasu śarīreṣvantarbhāvaḥ | varṇagandharasasparśānāṃ yathāsaṃkhyaṃ pañcadvipañcāṣṭaprabhedānāṃ tatprabheda'kṛtāṃ viṃśatimapanīya teṣāmeva caturṇāmabhinnānāṃ grahaṇe ṣoḍaśakāmidaṃ,
bandhanasaṅghātadaśakamahitamaṣṭacatvāriṃśaśatādapanīyate, śeṣeṇa dvāviśena śatenādhikāraḥ | bandhe tu
samyaktvasamyagmithyātvayoḥ maṅkrameṇaiva niṣpādyatvādvandho na saṃbhavatīti tayordvāviṃśaśatādapanītayoḥ śeṣeṇa viṃśena śatenādhikāraḥ | iti prakṛtisamutkīrtanā kṛtā | adhunā prakṛtivarṇanā
kriyate | tatra jñānāvaraṇaṃ tāvat-sāmānyaviśeṣātmake vastuni viśeṣagrahaṇātmako bodho jñānaṃ
tasyāvaraṇaṃ jñānāvaraṇam | tasya prathamo bheda ābhinibodhikajñānāvaraṇam | abhimukho yogyadeśāvasthitārthāpekṣī niyataḥ svasvaviṣayāpekṣī bodho'bhinibodhaḥ sa evābhinibodhikaṃ, tacca tad jñānaṃ
ceti ābhinibodhikajñānam | taccaturvidham-avagrahaḥ 1 īhā 2 apāyaḥ 3 dhāraṇā 4 ceti
2.11.4
avagraho dvividhaḥ--vyañjanāvagrahaḥ 1 arthāvagrahaśca 2 | tatra vyañjanāvagrahaścakṣurmanovarjanāmindriyāṇāṃ svasvaviṣayadravyaiḥ saha saṃbandhaḥ, tenāsau caturvidha eva | arthāvagrahastu kimapīdamityetāvanmātro manaḥṣaṣṭhaiḥ pañcabhirindriyairvastavavodhaḥ, tataścaicamasau ṣoḍhā | īhādayo'pi manaḥṣaṣṭhendriyapañcakasaṃbaṃdhātṣoḍhaiva | api kiṃ nvayaṃ bhavet puruṣa eva uta sthāṇuḥ 1 ityādivastudharmānveṣaṇātmakaṃ jñānaceṣṭanamīhā | puruṣa evāyamiti vastuvyavasāyātmako niścayo'pāyaḥ | niścitasyāvismṛtismṛtivāsanātmakaṃ dharaṇaṃ dhāraṇā | tadetadaṣṭāviṃśatividhaṃ śrutaniśśritamābhinibodhikajñānam, śrutena saṃskriyamāṇatvāt | aśrutaniśśritenautpattikyādibuddhicatuṣṭayena saha dvātriṃśadvidham | athavā bahuvahuvidhākṣiprāniśśritāsaṃdigdhadhruvāṇāṃ setarāṇāmarthānāṃ grahaṇena midyamānatvāddvādaśabhiraṣṭāviṃśatirguṇitā trīṇi śatāni ṣaṭtriṃśāni, tāni buddhicatuṣṭayasahitāni catvāriṃśāni trīṇi śatāni bhedānāmābhinibodhikajñānasyeti tasyaitāvadbhedameva yadāvaraṇasvabhāvaṃ karma
prakṛtivarṇanā
2.11.5
pariṇamanakāraṇatvaṃ vācyam | yāvadyasya karmaṇa udayātkārmaṇavargāṇāpudgalān gṛhītvā kārmaṇaśarīratvena pariṇamayati tatkārmaṇaśarīranāmakarma, tacca kārmaṇaśarīrādanyat | satyapi samānavargāṇāpudgalātmakatve taddhi nāmnaḥ karmaṇa uttaraprakṛtiḥ | kārmaṇaśarīraṃ punastadudayanivarttyamaśeṣakarmaṇāṃ prarohabhūmirādhārabhūtam | tathā saṃmāryātmanāṃ gatyantarasaṃkramaṇe sādhakatamaṃ karaṇamityanyat , tatastatkāraṇabhūtaṃ kārmaṇaśarīranāmakarmeti sthitam 3 | aṅgāni śiraudarapṛṣṭhavāhūrūsaṃjñānyaṣṭau | tadavayavabhūtāni tvaṅgulyādīnyupāṅgāni | śeṣāṇi tu tatpratyavayavabhūtānyaṅguliparvarakhādīnyaṅgopāṅgāni | aṅgāni copāṅgāni cāṅgopāṅgāni ceti dvandvagarbhādekaśeṣādaṅgopāṅgāni. tāni ca yasya karmaṇa udayāttriṣu
śarīreṣu bhavanti, tattadvidhamaṅgopāṅganāma | tatra yadudayādaudārikaśarīratvena pariṇatānāṃ pudgalānāmaṅgopāṅgavibhaktyā pariṇatiḥ tadaudārikaśarīrāṅgopāṅganāma | evaṃ vaikriyāhārakāṅgopāṅganāmnorapi
vācyam | taijasakārmaṇayostu, jīvapradeśasaṃsthānānurodhitvātnāstyaṅgopāṅgasaṃbhavaḥ 4 : pūrvagṛhītairaudārikapudgalaiḥ saha parasparaṃ ca gṛhyamāṇānaudārikapudgalānuditena yena karmaṇā badhnātyātmā'nyo'nyasaṃsaktān karoti tadaudārikaśarīrabandhananāma, dārupāṣāṇādīnāṃ jaturālāprabhṛtiśleṣadravyavat | evaṃ vaikriyādi catuṣke'pi vācyam | yadi tvidaṃ śarīrapañcakapudgalānāmonyonyasaṃvandhakāri
2.11.6
bandhanapañcakaṃ na syāttatasteṣāṃ śarīrapariṇatau satyāmapyasaṃbaddhatvātpavanāhatakuṇḍasthitāstīmitasaktūnāmivaikatrasthairyaṃ na syāt 5 | tacca bandhanamaṃsaṃhatānāṃ na saṃbhavati, atastatpiṇḍanakāraṇaṃ
pañcavidhaṃ saṅghātanāma | tathaivaudārikasaṅghātanāmādi | tatra yasyodayādaudārikaśarīratvapariṇatān
pudgalānātmā saṅghātayati=piṇḍayati tadaudārikasaṅghātanāma | vaikriyādicatuṣke'pyevameva vācyam
6 | saṃhananamasthisaṃcayaḥ, taccaudārikaśarīra eva, nānyeṣu, teṣāmasthyabhāvāt | tacca ṣoḍhā,
vajrarṣabhanārācādi | tatra vajraṃ kīlikā, ṛṣabhaḥ pariveṣṭanapaṭṭaḥ, nārāca ubhayato markaṭabandhaḥ | yatra dvayorasthanorubhayato markaṭabandhena baddhayoḥ paṭṭākṛtinā tṛtīyenāsthanā pariveṣṭitayorupari tadvaisthitrayabhedi kīlikākāraṃ vajranāmakamasthi bhavati tadvajrarṣabhanārācaṃ prathamam | yatra tu
kīlikā nāsti tadṛṣabhanārācaṃ dvitīyam, ṛṣabhavarjaṃ vajranārācaṃ dvitīyamityeke | vajrarṣabhavarjaṃ
nārācaṃ tṛtīyam | ekato markaṭabandhaṃ dvitīyapārśve kīlikāviddhamarddhanārācaṃ caturtham | ṛṣabhanārācavarjaṃ kīlikāviddhāmthadvayagraṃthita kīlikākhyaṃ pañcamam | asthidvayaparyantasaṃsparśalakṣaṇāṃ
sevāmṛttabhāganaṃ sevārtaṃ ṣaṣṭham | itīdaṃ ṣaḍvidhamasthisaṃnicayātmakaṃ saṃhananaṃ yadudayādbhavati śarīre
tadapi tatsaṃjñakaṃ ṣaḍvidhaṃ saṃhanananāmakarma 7 | saṃsthānaṃ śarīrākṛtiravayavaracanātmikā tadapi ṣoḍhā,
2.11.7
samacaturaśrādi | tatra samāḥ śarīralakṣaṇaśāstroktapramāṇāvisaṃvādinyaścatasro'srayo yasya tatsamacaturasram | 'suprānasuśvasudiṣaśārikukṣacaturaśroṇīpadājapadroṣṭhapadāḥ' (pāṇi0
32 | sarvadiggāminī parākramakṛtā vā sarvajanotkīrttanīyaguṇatā yaśa ucyate, ekadiggāminī
tu dānapuṇyakṛtā vā kīrttiḥ, yaśaśca kīrttiśca yaśaḥkīrttī, te yadudayādbhavatastadyaśaḥkīrttināma
33 | tadviparyayādayaśaḥkīrttināma 34 | sarvaprāṇināṃ śarīrāṇi yadudayānnaikāntagurūṇi naikāntalaghūni bhavanti tadagurulaghunāma | ekāntagurutve hi voḍhumaśakyāni syuḥ, ekāntalaghutve tu
vāyunā'pi hriyamāṇāni dhārayituṃ na pāryeran 35 | svaśarīrāvayavaireva nakhādibhiḥ śarīrāntarvarttimānairyadudayādupahanyate pīḍyate tadupaghātanāma 36 | yadudayāt parānāhanti duṣpradhṛṣyatayā
śarīrākṛterabhibhavati tatparāghātanāma 37 | yadudayāducchvāsalabdhirātmano bhavati taducchvāsanāma | sarvalabdhīnāṃ kṣāyopaśamikatvādaudayikī labdhirna saṃbhavati 1, iti cet naitadasti, vaikriyāhārakalabdhīnāmaudāyikīnāmapi saṃbhavāt | vīryāntarāyakṣayopaśamo'pi ca tatra nimittībhavatīti satyapyaudayikatve kṣāyopaśamikavyapadeśo'pi na virudhyata eva | satīmapi cocchvāsanāmodayajanitāmucchvasanalabdhimātmā vyāpārayituṃ na śaknuyāt śaktiviśeṣarūpāāmucchvāsaparyāptimantareṇa, yathā hi vīryāntarāyakṣayopaśamajanitāṃ satīmapi vāgvyāpārātmikāṃ vāgvīryalabdhi
vyāpārayituṃ na śaknoti 'bhāṣāparyāptimantareṇa, ityasāvapi vāgvīryalabdheḥ pṛthagiṣyate | yathā
2.11.8
vā jñānadarśanāvaraṇāntarāyakṣayopaśamajanitāṃ satīmapi manovyāpārātmikāṃ paryālocanavīryalabdhi
vyāpārayituṃ na śaknoti manaḥparyāptimantareṇa ityasāvapi manovīryalabdheḥ pṛthagiṣyata eva
tathocchvāsanāmodayajanitāyāmucchvāsalabdhau satyāmapyucchvāsaparyāptireṣitavyā 38 | yadudayājjantuśarīrāṇyuṣṇaprakāśalakṣaṇamātapaṃ prakurvanti tadātapanāma | tadudayaśca ravibimbādau pārthivaśarīreṣveva na śeṣeṣu, vahnijvālāprabhādiṣūṣṇaprakāśarūpatve satyapyātapo na bhavati, kiṃ tarhi ?
tejojantuśarīrāṇyeva, tatra tūṣṇatvamuṣṇasparśanāmodayāt , prakāśarūpatvaṃ tu lohitavarṇanāmodayādavaseyamiti 39 | yadudayājjantuśarīramanuṣṇaprakāśātmakamūddyotaṃ prakaroti | yathā yatidevottaravaikriyacandrarkṣagrahatārāratnauṣadhimaṇiprabhṛtayastaduddyotanāma 40 | yadudayāccharīreṣvaṅgapratyaṅgānāṃ
pratiniyatasthānavṛttitā bhavati tatsūtradhārakanpaṃ nirmāṇanāma | tadabhāve hi tadbhūtakakalpairaṅgopāṅganāmādibhirnirvṛttānāmapi śirauraudarādīnāṃ sthānavṛtteraniyamaḥ syāt 41 yadudayājjīvaḥ sadevamanujāsuralokapūjyamuttamottamaṃ padaṃ dharmatīrthasya pravarttayitṛtvamavāpnoti tattīrthakaranāma 42 | ityuktaṃ
nāma 6 || gāṃ vācaṃ trāyata iti gotram | tatpunaḥ prāṇināmuccairnīcairbhāvalakṣaṇaḥ karmaviśeṣodayajanitaḥ paryāyaviśeṣaḥ | sa hyuttamādhamādiśabdarūpāṃ svārthapratipādanapravṛttāṃ pravṛttitnimittībhavan
vācaṃ rakṣati tadarthābhidhāyitvena pālayati | athavā ‘guḍ śabde’ ityasmāddhātoḥ ṣṭran | gīyate
saṃśabdyate pradhānādhamādirūpatayā'neneti gotram | tathāvidhavipākavedyaṃ karmāpi gotram, tacca
2.11.9
sthāvarāḥ pṛthivyādaya ekendriyāḥ, tatparyāyavipākavedyaṃ karmāpi sthāvaranāma | tejovāyūnāṃ tu
sthāvaranāmodaye'pi svābhāvikaṃ calanam 16 | yasyodayājjīvā bādarāḥ sthūlā bhavanti tadbhādaranāma | na ceha cākṣuṣatvaṃ bādaratvamiṣṭaṃ, bādaranyādekaikasya pṛthivyādiśarīrasya ca kṣudratvābhāvāt | yadyapi caitajjīvavipāki bādaranāma tathāpi śarīre'bhivyaktiṃ kiyatīmapi darśayati | 'yathā
krodha udito raktanetrabhrukuṭībhaṅgarūkṣavadanatvādikamiti | tena pṛthivyādīnāṃ bādarāṇāṃ bahūnāṃ
sametānāṃ cākṣuṣatvaṃ bhavati, na tu sūkṣmāṇāmiti 17 | yasyodayāntsūkṣmāḥ pṛthivyādayaḥ pañca
bhavanti tatsūkṣmanāma 18 | paryāptirāhārādipudgaladalikagrahaṇapariṇamanahetuḥ pudgalopacayajaḥ
śaktiviśeṣaḥ | sā ca sādhyabhedena ṣoḍhā | yayā hyāhāramātmā gṛhītvā khalaggatayā pariṇamayati
sā śaktirāhāraparyāptiḥ | yayā rasībhūtamāhāraṃ saptadhātutayā pariṇamayati sā śarīraparyāptiḥ
yayā tu dhātubhūtamindriyatayā pariṇamayati sendriyaparyāptiḥ | yayā tūcchvāsaprāyogyaṃ vargaṇādravyamādāyocchvāsatayā''lambya muñcati socchvāsaparyāptiḥ | yayā tu bhāṣāprāyogyaṃ vargaṇādravyamādāya bhāṣātvenāvalambya muñcati sā bhāṣāparyāptiḥ | yayā tu manaḥprāyogyaṃ vargaṇādravyamādāya
manastayā''lambya muñcati sā manaḥparyāptiḥ | ityetāḥ yathāsaṃkhyamekendriyavikalaindriyamaṃjñipañcendriyāṇāṃ catuṣpañcaṣaṭsaṃkhyāḥ paryāptayo yasyodayādbhavanti tatparyāptakanāma | yeṣāṃ hi paryāptayaḥ
santi te paryāptāḥ, matvarthīyo'cpratyayaḥ, paryāptā eva paryāptakāḥ | tadbhāvavipākavedyaṃ karmāpi
2.11.10
paryāptakanāma | nanu ca śarīraparyāptyaiva śarīraṃ bhaviṣyati tatki śarīranāmnā 1. naitadasti, sādhyabhedāt , śarīranāmno hi jīvena gṛhītānāṃ pudgalānāmaudārikāditvena pariṇatiḥ mādhyā, śarīraparyāptestu prāgātmanā''rabdhasya śarīrasya parisamāptiriti 19 | tā eva ṣaṭ yathāsvaṃ śaktayo
vikalrā aparyāptayastā yasyodayādbhavanti tadaparyāptikanāma, śabdavyutpattiḥ pūrvavat 20 yasyodayātpratyekaṃ śarīraṃ bhavati, ekaikasya jīvasyaikaikaṃ śarīramityarthaḥ, tatpratyekanāma 21 | yasyodayādanantānāṃ jīvānāṃ sādhāraṇamekaṃ śarīraṃ bhavati tatsādhāraṇanāma 22 | yadudayādasthyādayaḥ śarīrāvayavāḥ sthirā niścalā bhavanti tatsthiranāma 23 | yadudayājjihvādivadasthirā bhavanti tadasthiranāma 24 | yadudayānnābherūpari śubhāḥ śarīrāvayavā bhavanti tacchubhanāma, śiraḥprabhṛtīnā hi
spṛṣṭastuṣyati pādādibhistu rūpyati 25 | yadudayānnābheradho'śubhāḥ śarīrāvayavā bhavanti tadaśubhanāma 26 | yadudayānmadhuragambhīrodāraḥ svaro bhavati tatsusvaranāma 27 | yadudayātkharabhinnahīnadīnaḥ svaro bhavati tadduḥsvaranāma 28 | yadudayātsarvasya priyaḥ prahlādakārī bhavati tatsubhaganāma 29 | tadviparītaṃ durbhaganāma 30 | yadudayena yatkiṃcidapi bruvāṇa upādeyavacano bhavati
sarvasya tadādeyanāma 31 | yadudayena tu yuktamapi bruvāṇaḥ parihāryavacano bhavati tadanādeyanāma
miccha napuṃsagaveyaṃ, narayāuṃ taha ya ceva narayadugaṃ
igavigaliṃdiya’jāī, huṃḍamasaṃpattamārthāvaṃ
2.12
thāvara suhumaṃ ca tahā, sāhāraṇayaṃ tahā apajjattaṃ
eyā solasa payaḍī, micchaṃmi ya baṃdhavoccheo
2.13
thīrṇatigaṃ itthī vi ya, aṇa tiriyāuṃ taheva tiriyadugaṃ
majjhima cau saṃṭhāṇaṃ, majjhima cau ceva saṃghayaṇaṃ
2.14
ujjoyamappasatthā, 1vihāyagai dubhagaṃ aṇāejjaṃ
dūsara nīyāgoyaṃ, sāsaṇasammammi vocchinnā
2.15
bīyakasāyacaukkaṃ, maṇuyāuṃ maṇuya2duga ya orālaṃ
tassa ya aṃgovaṃgaṃ, saṃghayaṇāiṃ avirayaṃmi
2.16
taiyakasāyacaukkaṃ, virayāvirayaṃmi baṃdhavoccheo
3assāyamaraisoyaṃ, taha ceva ya adhiramasubhaṃ ca
2.11-2
micchaṃ napuṃsagaveyaṃ, narayāuṃ taha ya ceva narayadugaṃ
igavigaliṃdiya'jāī, huṃḍamasaṃpattamāṇāvaṃ
2.12-2
thāvara suhumaṃ ca tahā, sāhāraṇayaṃ tahā apajjattaṃ
eyā solasa payaḍī, micchaṃmi ya baṃdhavoccheo
2.11-3
micchaṃ napuṃsagaveyaṃ, narayāuṃ taha ya ceva narayadugaṃ
igavigaliṃdiya 'jāī, huṃḍamasaṃpattamāvāvaṃ
2.12-3
thāvara suhumaṃ ca tahā, sāhāraṇayaṃ tahā apajjattaṃ
eyā solasa payaḍī, micchaṃmi ya baṃdhavoccheo
2.17
ajasakittī ya tahā, pamattavirayaṃmi baṃdhavoccheo
'devāuyaṃ ca egaṃ, nāyavvaṃ appamattaṃmi
2.18
nidvāpayalā ya tahā, apuvvapaḍhamaṃmi baṃdhavoccheo
devadugaṃ paṃciṃdiya-urālavajjaṃ causarīraṃ
2.19
samacauraṃ veuvviya-āhāraya aṃguvaṃganāmaṃ ca
vaṇṇacaukkaṃ ca tahā, aguruyalahuyaṃ ca cattāri
2.20
tasacaupasatthameva ya, vihāyagai thirasubhaṃ ca nāyavvaṃ
suhagaṃ sussarameva ya, āejjaṃ ceva nimiṇaṃ 4ca
2.21
titthayarameva tīsaṃ, apuvvachabbhāgabaṃdhavoccheo
hāsaraibhayaduguṃchā, apuvva carabhaṃmi vocchinnā
2.22
purisaṃ causaṃjalaṇaṃ, paṃca ya payaḍīo paṃca 'bhāgaṃmi
aniyaṭṭīaddhāe, jahakamaṃ baṃdhavoccheo
2.23
ṇāṇaṃtarāyadasagaṃ daṃsaṇa cattāri uccajasakittī
eyā solasa payaḍī, 2suhumakasāyaṃmi vocchinnā
2.24
uvasaṃtakhīṇamohe, 3jogiṃmi u sāya baṃdhavoccheo
nāyavvo payaḍīṇaṃ, baṃdhassaṃto aṇaṃto 4ya
2.25
baṃdho sammatto
micchattaṃ āyāvaṃ suhuma apajjatayā ya taha ceva
sāhāraṇaṃ ca paṃca ya, micchaṃmi ya udayavoccheo
2.26
aṇa egiṃdiyajāī, vigalaṃdiyajāimeva thāvarayaṃ
eyā nava payaḍīo, sāsaṇasammaṃmi vocchinnā
2.27
sammā micchattegaṃ, sammāmicchammi udayavoccheo
bīyakasāyacaukkaṃ, taha ceva ya narayadevāū
2.28
maṇuyatiriyāṇupuvvī, veuvviyachakka ‘dūhayaṃ ceva
aṇaejjaṃ ceva tahā, ajjasakittī avirayaṃmi
2.29
taiyakasāyacaukkaṃ, 'tiriyāu taha ya ceva tiriyagaī
ujjoya nīyagoyaṃ, virayāvirayaṃmi vocchinnā
2.30
thīrṇatigaṃ ceva tahā, āhāradugaṃ pamattavirayaṃmi
sammattaṃ saṃghayaṇaṃ, aṃtimatigamappamattaṃmi
2.31
taha nokasāyachakaṃ, apuvvakaraṇaṃmi udayavoccheo
veyatiga koha'māṇāmayāyasaṃjalaṇamaniyaṭṭī
2.32
saṃjalaṇalobhamegaṃ, 2suhumakasāyaṃmi udayavoccheo
taha 3risahaṃ nārāyaṃ, nārāyaṃ ceva uvasaṃte
2.33
niddā payalā ya tathā, khīṇaducarimaṃmi udayavoccheo
ṇāṇaṃtarāyadamagaṃ, daṃsaṇa cattāri carimaṃmi
2.34
'annayaraveyaṇīyaṃ, orāliyateyakammanāmaṃ ca
chacceva ya saṃṭhāṇā, orālayaaṃguvaṃgaṃ ca
2.35
āimasaṃghayaṇaṃ khalu, vaṇṇacaukkaṃ ca do vihāyagatī
agurulahuyacaukkaṃ, patteyathirāthiraṃ ceva
2.36
subhasussarajuyalāvi ya, nimiṇaṃ ca tathā havaṃti nāyavvā
eyā tīsa payaḍī, sajogicarimaṃmi vocchinnā
2.37
'annayaraveyaṇīya' maṇuyāū maṇuyagai ya boddhavvā
paṃciṃdiyajāī vi ya, tasa subhagā'ejjapajjattaṃ
2.38
bāera jasakittī vi ya, titthayaraṃ uccagoyaya ceva
eyā bārasa payaḍī, ajogicarimaṃmi vocchinnā
2.39
udao sammatto
udayassudīraṇāe, sāmittāo na vijjai viseso
mottūṇa tinni ṭhāṇe, pamattajogī ajogī ya
2.40
tīsaṃ bārasa udae, kevaliṇo melaṇaṃ ca kāūṇa
sāyāsāyaṃ ca tahā maṇuyāuṃ avaṇiya kiccā
2.41
sesaṃ iguyālīsaṃ, jogimi udīraṇā ya boddhavvā
avaṇīyaṃ tinni payaḍī, 5pamatta udaya̍mi pakkhittā
2.42
taha ceva aṭṭha payaḍī, pamattavirae udīraṇā hoi
natthitti ajogijaṇe, udīraṇā hoi nāyavvā
2.43
udīraṇā sammattā
aṇamicchamīsasammaṃ, 1avirayasammāiappamattaṃ tā
suranarayatiriyaāuṃ, niyayabhave savvajīvāṇaṃ
2.44
thīrṇatigaṃ ceva tahā, narayadugaṃ ceva taha ya tiriyadugaṃ
igivigaliṃdiyajāī, āyāvujjoyathāvarayaṃ
2.45
sāhāraṇa suhumaṃ 'ciya, solasa payaḍīo' 'hoṃti nāyavvā
bīyakasāyacaukkaṃ, taiyakamāyaṃ ca 3aṭṭheva
2.46
eganapuṃsagaveyaṃ, itthīveyaṃ taheva egaṃ ca
taha nokasāyachakkaṃ, purisaṃ 'kohaṃ ca māṇaṃ ca
2.47
māyaṃ ciya aniyaṭṭī, bhāgaṃ gaṃtūṇa saṃtavoccheo
lohaṃ ciya saṃjalagaṃ, 'suhumakasāyaṃmi vocchinnā
2.48
khīṇakasāyaducarime, 'niddaṃ payalaṃ ca haṇai chaumattho
nāṇaṃtarāyadasagaṃ daṃsaṇacattāri carimaṃmi
2.49
devaduga paṇasarīraṃ, paṃcasarīrassa baṃdhaṇaṃ ceva
paṃceva ya saṃghāyā, saṃṭhāṇā taha ya chakkaṃ ca
2.50
tinni ya aṃgovaṃgā, saṃghayaṇaṃ taha ya hoichakkaṃ ca
paṃceva ya 7vaṇṇarasā, do gaṃdhā aṭṭha phāsā ya
2.51
agurulahuyacaukkaṃ, vihāyagaidoga thirāthiraṃ ceva
1suhasussarajuyalāvi ya, patteyaṃ dubhagaṃ ajasaṃ
2.52
aṇaejjaṃ nimiṇaṃ ciya, apajattaṃ taha ya 2nīyagoyaṃ ca
3annayaraveyaṇiyaṃ ajogiducaramaṃmi vocchiṇṇā
2.53
4annayaraveyaṇīya, maṇuyāū maṇuyaduvaya boddhavvā
paṃciṃdiyajāīvi ya, tasasubhagāejapajjattaṃ
2.54
bādarajasakittī vi ya, titthayaraṃ uccagoya ceva
eyā terasa payaḍī, ajogicarimaṃmi vocchinnā
2.55
sattā sammattā
tadevaṃ bhagavatā krameṇa guṇasthānānyārohatā saṃpāditaṃ karmaprakṛtibandhodayodīraṇāsattāvyavacchedākhyaṃ guṇamabhiṣṭutya stavakāraḥ sarvakarmabandhādivyavacchedodbhavaṃ bhagavato niratiśayaṃ guṇaṃ
darśayannātmanaḥ praśastādhyavasāyapravṛttihetuṃ prārthanāviśeṣamāhaso me tihuyaṇamahio, siddho buddho niraṃjaṇo nicco
disau varanāṇa'laṃbhaṃ, daṃsaṇasuddhiṃ samāhiṃ ca