Sattari 2
Sattarī 2
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
Contents
- 2.14 — 5 parts
2.2
bhaga
krama kāla baṃdha udaya sattā guṇasthāna
1 abadhakāla 0 naraka naraka 1, 2, 3, 4
2 baṃdhakāla tiryaṃca naraka na0 ti0 1, 2
3 baṃdhakāla manuṣya naraka na0 ma0 1, 2, 4
4 upa0 baṃdhakāla 0 naraka na0 ti0 1, 2, 3, 4
5 upa0 baṃdhakāla 0 naraka na0 ma0 1, 2, 3, 4
sattā pāṃcave guṇasthāna taka, devāyu kī sattā gyārahave guṇasthāna taka
yahī eka mata pāyā jātā hai
"bandhe tu vyavacchinne manuṣyāyuṣa udaye nāraka-manuṣyāyuṣī satī, eṣa
vikalpo'pramattaguṇasthānaka yāvat, nārakāyurbandhānantara sayampratipatterapi sambhavāt | manuṣyāyuṣa udayastiryaṅ-manuṣyāyuṣī satī, epo'pi
vikalpo'pramattaguṇasthānaka yāvat | manuṣyāyuṣa udayo manuṣya-manuṣyāyuṣī satī, eṣo'pi vikalpa prāgvat | manuṣyāyuṣa udayo deva-manuṣyāyuṣī
satī, eṣa vikalpa upaśāntamohaguṇasthānaka yāvat, devāyuṣi
baddhe'pyupaśamaśreṇyāroha sambhavāt |” —saptatikā prakaraṇa ṭīkā, pṛ0 160
ke nau sabedha bhaṅgo kā vivaraṇa nimna prakāra samajhanā cāhiye—
ekkāussa tibhagā sambhavaāūhi tāḍide ṇāṇā
jīve dugibhavabhagā rūūṇaguṇeṇamasaritthe
gotrakarma ke saṃvedha bhaṃga
bāvīsa ekkavīsā, sattarasā teraseva nava paṃca
cau tiga dugaṃ ca ekka baṃdhaṭṭhāṇāṇi mohassa ||10
2.1
veda kā ho, strīveda kā ho yā napuṃsakaveda kā ho tathā hāsya-rati
eka yugala kā badha hogā| donoṃ yugala eka sātha baṃdha ko prāpta nahīṃ
kisī eka yugala ke kama karane para vāīsa prakṛtiyāṃ śeṣa rahatī haiṃ
anantānubandhī kapāya catuṣka kā vandha dūsare guṇasthāna taka hī
kyoki apratyākhyānāvaraṇa kapāya catuṣka kā vandha cauthe avirata
anādi-sānta vikalpa hai | kyoki kālāntara me unake vāīsa prakṛtika
ko prāpta ho jāte hai, unake sādi-sānta vikalpa pāyā jātā hai
vadhasthāna kā jaghanya kāla antarmuhūrta aura utkṛṣṭa kāla deśona
ikkīsa prakṛtika vadhasthāna kā svāmī sāsādana guṇasthānavartī
pramāṇa samajhanā cāhiye | satraha prakṛtika vadhasthāna ke svāmī tīsare
virata guṇasthāna kā jaghanyakāla antarmuhūrta aura utkṛṣṭakāla deśona
pūrvakoṭi varṣa pramāṇa hone se teraha prakṛtika vadhasthāna kā jaghanya va
utkṛṣṭa kāla utanā samajhanā cāhiye | nau prakṛtika vadhasthāna chaṭhave,
jaghanyakāla antarmuhūrta aura utkṛṣṭakāla deśona pūrvakoṭi varṣa pramāṇa
ekka ca do va cauro etto ekkāhiyā dasukkosā
oheṇa mohaṇijje udayaṭṭhāṇā nava havaṃti ||12
2.12
udayasthāna
guṇasthāna
kāla
jaghanya
utkṛṣṭa
1 pra0
nauveṃ kā aveda bhāga va dasavāṃ
eka samaya
antarmuhūrta
nauveṃ kā saveda bhāga
pāṃcavā
aṭṭhagasattagachaccautigadugaegāhiyā bhave vīsā
terasa bārikkārasa itto pacāi ekkūṇā
2.13
satassa pagaiṭhāṇāi tāṇi mohassa huṃti pannarasa
bandhodayasatte puṇa bhaṃgavigappā bahū jāṇa
2.14.1
sthāna kā jaghanyakāla antarmuhūrta aura utkṛṣṭakāla sādhika ekasau
chabbīsa prakṛtiyo kī sattā vālā koī eva mithyādṛṣṭi jīva
jaba upaśama samyaktva ko prāpta karake aṭṭhāīma prakṛtiyo kī sattā
pūrvaka anantānuvandhī catuṣka kī visayojanā karake cauvīsa prakṛti kī
sattā vālā ho jātā hai, taba aṭṭhāīsa prakṛtika sattāsthāna kā jaghanya
battīsa sāgara isa prakāra samajhanā cāhiye ki koī mithyādṛṣṭi jīva
upaśama samyaktva ko prāpta karake aṭṭhāīsa prakṛti kī sattā vālā
huā, ākara vedaka samyaktva ko prāpta karake prathama chiyāsaṭha sāgara
kāla taka samyagamithyātva me rahakara phira vedaka samyaktva ko prāpta
karake dūsarī bāra chiyāsaṭha sāgara samyaktva ke sātha paribhramaṇa
kiyā| anta me mithyātva ko prāpta karake samyaktva prakṛti ke sabase
utkṛṣṭa palya ke asakhyātava bhāga pramāṇa kāla ke dvārā samyaktva
prakāra aṭṭhāīsa prakṛtika sattāsthāna kā utkṛṣṭakāla palya ke
anya sattāsthāno ko prāpta karatā hai| parantu isase ukta utkṛṣṭa
sattāsthāna kā utkṛṣṭakāla palya kā asaṃkhyātavā bhāga adhika
vālā 66 sāgara taka vedaka samyaktva ke sātha rahā aura paścāt
samyagdṛṣṭi huā, tatpaścāt puna 66 sāgara taka vedaka samyaktva ke
sātha rahā aura ata me jisane mithyādṛṣṭi hokara palya ke asaṃkhyātaveṃ
bhāga kāna taka samyaktva kī udvelanā kī, usave 28 prakṛtika sattā
sthāna isase adhika kāla nahī pāyā jātā, kyoki isake bāda vaha
sthāna kā utkṛṣṭakāla palya ke tīna asaṃkhyātaveṃ bhāga adhika 132
sāgara bana jātā hai | yathā—koī eka mithyādṛṣṭi jīva upaśama
2.14.2
samyaktva ko prāpta karake 28 prakṛtiyo kī sattā vālā huā | anantara
mithyātva ko prāpta hokara samyaktva ke sabase utkṛṣṭa udvelanā kāla
palya ke asaṃkhyātaveṃ bhāga ke vyatīta hone para yaha 27 prakṛtika sattā
vālā honā para aisā na hokara vaha udvelanā ke antima samaya ma puna
upaśama samyaktva ko prāpta huā | tadanantara prathama 66 sāgara kāla
taka samyaktva ke sātha pari bhramaṇa karake aura mithyātva ko prāpta
hokara puna samyaktva ke sabase utkṛṣṭa palya ke asaṃkhyātaveṃ bhāga pramāṇa
udvelanā kāla ke antima samaya ma upaśama samyaktva ko prāpta huā,
tadanantara dūsarī bāra 66 sāgara kāla taka samyaktva ke sātha paribhramaṇa
karake ora ata me mithyātva ko prāpta hokara palya ke asaṃkhyātaveṃ
vāle jisa sādi mithyādṛṣṭi jīva ne samyaktva aura samyagmithyātva
chabbīsa prakṛtika sattāsthāna ke kāla ke ukta tīna vikalpo me
trikaraṇa dvārā antarmuhūta meṃ samyaktva ko prāpta karake puna aṭṭhāīsa
samyaktva ko prāpta huā aura mithyātva me jākara usane palya ke
asaṃkhyātave bhāga pramāṇa kāla ke dvārā samyaktva aura mamyagmithyātva
vaha śeṣa apārdha pudgala parāvarta kāla taka mithyādṛṣṭi rahā kintu
jaba sasāra me rahane kā kāla antarmuhūta śeṣa rahā taba puna vaha
kā utkṛṣṭakāla palya kā asakhyātavā bhāga kama apārdha pudgala
catuṣka ko visayojanā ho jāne para caubīsa prakṛtika mattāsthāna prāpta
anantānubandhī catuṣka kī vimyojanā kara caubīsa prakṛtika sattāprāpta karake antarmuhūrta kāla ke bhītara kṣapaka śreṇī para car̤hakara madhya
2.14.3
tetīsa sāgara isaliye hai ki ukta samayapramāṇa taka jīva ikkīsa
prakṛtika sattāsthāna ke sātha raha sakatā hai
ikkīsa prakṛtika sattāsthāna me se apratyākhyānāvaraṇa catuṣka
aura pratyākhyānāvaraṇa catuṣka, ina āṭha prakṛtiyo kā kṣaya ho jāne
prakṛtika sattāsthāna prāpta karane me antarmuhūrta kāla lagatā hai
bāraha prakṛtika sattāsthāna se gyāraha prakṛtika sattāsthāna ke prāpta
hone me antarmuhūrta kāla lagatā hai
ata aise jīva ke bāraha prakṛtika sattāsthāna nahī pāyā jātā hai
usake strīveda kā kṣaya ho jāne para gyāraha prakṛtika sattāsthāna hotā
utkṛṣṭa kāla antarmuhūrta pramāṇa hai| kyoki hāsyādi chaha nokaṣāyo ke
kṣaya hone me antarmuhūrta samaya lagatā hai
gyāraha prakṛtika sattāsthāna me chaha nokaṣāyo ke kṣaya ho jāne para
'tatra sarvaprakṛtisamudāyo'ṣṭāviṃśati | tataḥ samyaktve udvalite
saptaviṃśatiḥ | tato'pi samyagmithyātveudvalite ṣaḍviṃśati., anādimithyādṛṣṭervā ṣaḍviṃśatiḥ | aṣṭāviṃśatisatkarmaṇo'nantānubandhicatuṣṭayakṣaye
caturviṃśatiḥ | tato'pi mithyātve kṣapite trayoviṃśatiḥ | tato'pi samyagmithyātve
kṣapite dvāviṃśatiḥ | tataḥ samyaktve kṣapite ekaviṃśatiḥ | tato'ṣṭasvapratyākhyānapratyākhyānāvaraṇasañjñeṣu kaṣāyeṣu kṣīṇeṣu trayodaśaḥ | tato napuṃsaka vede kṣapite
dvādaśa | tato'pi strīvede kṣapite ekādaśa | tataḥ ṣaṭsu nokaṣāyeṣu kṣīṇeṣu
pañca | tato'pi puruṣavede kṣīṇe catasraḥ | tato'pi sañjvalanakrodhe kṣapite tisraḥ
tato'pi saṃjvalanamāne kṣapite dve | tato'pi sañjvalana māyāyāṃ kṣapitāyāmekā
prakṛtiḥ satīti |'
2.14.4
tara samānatā hai| lekina kucha sthāno ke bāre me digambara sāhitya
aṭṭhāīsa prakṛtika sattāsthāna ke kāla ke bāre me digambara sāhitya
yahām̐ batalāte haiṃ
śvetāmbara sāhitya me sattāīsa prakṛtika sattāsthāna kā svāmī
svāmī mithyādṛṣṭi jīva hī batalāyā hai—
sattāvīsāe vihattio ko hodi ? micchāiṭṭhī
paṃcasaṃgraha ke saptatikā saṃgraha kī gāthā 45 kī ṭīkā me sattāīsa
prakṛtika mattāsthāna kā kāla palya ke asaṃkhyātaveṃ bhāga pramāṇa
batalāyā hai| lekina jayadhavalā me saketa hai ki sattāīsa prakṛtiyo
sattāīsa prakṛtika mattāsthāna ke prāpta hone ke dūsare samaya meṃ hī
jisane upaśama samyaktva ko prāpta kara liyā, usakā sattāīsa prakṛtika
mattāsthāna eka samaya taka hī dekhā jātā hai
śvetāmbara sāhitya me sādi-sānta chabbīsa prakṛtika mattāsthāna kā
ukta sthāna kā jaghanya kāla eka samaya batāyā hai—
'chabbīsāvihattī kevaciraṃ kālādo ? jahaṇṇeṇa egasamao
udvelanā hone ke bāda eka samaya kā antarāla dekara jo upaśama
samyaktva ko prāpta ho jātā hai, usake chabbīsa prakṛtika mattāsthāna
karmagrantha meṃ caubīsa prakṛtika mattāsthāna kā utkṛṣṭa kāla eka
sthāna kā utkṛṣṭa kāla sādhika eka sau battīsa sāgara batāyā hai—
'cauvīsavihattī kevaciraṃ kālādo ? jahaṇṇeṇa aṃtomuhutta, ukkasseṇa be
chāvadvisāgarovamāṇi sādireyāṇi |'
samyaktva ko prāpta karake jisane anantānubandhī kī visaṃyojanā kī
anantara chiyāsaṭha sāgara kāla taka vedaka samyaktva ke sātha rahā, phira
antarmuhūrta taka samyagmithyādṛṣṭi rahā | anantara mithyātva kī kṣapaṇā
2.14.5
lekara mithyātva kī kṣapaṇā hone taka ke kāla kā yoga sādhika eka
ikkīsa prakṛtika sattāsthāna kā jaghanyakāla antarmuhūrta aura
utkṛṣṭakāla sādhika tetīsa sāgara donoṃ paramparāo meṃ samāna rūpa
'ekkavīsāe vihattī kevaciraṃ kālādo ? jahaṇṇeṇa aṃtomuhuttaṃ, ukkasseṇa tettīsa sāgarovamāṇi sādireyāṇi |'
isa utkṛṣṭa kāla kā jayadhavalā me spaṣṭīkaraṇa karate hue likhā
āyu vāle manuṣyo meṃ utpanna huā | anantara āṭha varṣa ke bāda antaṇavari bārasaṇhaṃ vihattī kevaciraṃ kālādo ? jahaṇṇeṇa egasamao
mohanīya karma ke pandraha sattāsthānoṃ kā guṇasthāna, kāla sahita
chabbāvīse cau ikvīse sattarasa terase do do
navabadhage vi donni u ekkekkamao para bhagā