Yashastilaka 4.119
Yaśastilakacandrikā 4.119
- Language
- Sanskrit
4.119
yācakajanaprīṇanasya ca rājyalakṣmīmūlatvāt viṣayasukhaṃ arthijanatarpaṇaṃ ca rājyalakṣmīṃ vinā na bhavati | kathaṃbhūto niyuktaḥ | ātmocitānucaracamayūktaḥ etadyogyakiṃkarasenāsametaḥ | aparaṃ kathaṃbhūtaḥ | prajñāprabhāvatiraskṛtabārhaspatyaḥ prajñāprabhāveṇa matpratiśayena tiraskṛto nirbhartsito bārhaspatyaḥ bṛhaspatīnā gurūṇā samūho yena sa tathoktaḥ | yāvantaḥ surapatayo vartante teṣā pratyekaṃ bṛhaspatināmā sacivo vartate eva | punaḥ kathaṃbhūtaḥ | pāmarodārābhidhānaḥ pāmarāṇāṃ hālikānā udāro hṛdayeṣṭasteṣā pīḍāyā akārakatvāt pāmarodāra iti abhidhānaṃ nāma yasya sa tathoktaḥ | tathāhi tadeva nirūpayati-kimaśeṣaṃ kāpaṭikaḥ śaṅkhanakaḥ prāha brūte | kiṃ brūte | deva, yathāyatha yathoktaṃ kathayāmi prabandhaṃ racayāmi | kiṃtu kiṃ tarhi tadvārtāvātūlīvyatikarāt tasya mantriṇo vārtā samācāraḥ saiva vātūlī vātamaṇḍalī tasyā vyatikaraḥ praghaṭṭakastasmāt tadvārtāvātūlīvyatikarāt devasyāpi bhavata upari mastake kiṃcit manāg durapavādarajaḥ apakīrtidhūlī prasariṣyati vyāpsyati | kasmāt ma(ta)dupari durapavādarajaḥ prasariṣyatīti cet-yataḥ yasmāt kāraṇāt |
pūjyamityādi | śriyo lakṣmyāḥ saṅgāt saṃsargāt aṅgaṃ kamalaṃ pūjyaṃ bhavati | jyeṣṭhāyāḥ devatāviśeṣasya saṅgāt saṃsargāt kairavaṃ kumudaṃ śvetotpalaṃ pūjyaṃ na bhavati | yukto'yamarthaḥ-jane loke prāyo bāhulyena anyasaṃsargāt saṃgativiśeṣāt guṇināṃ guṇitvaṃ doṣiṇāṃ doṣitvaṃ ca bhavati | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ ||
sa bharturityādi | he deva he rājan, so'ya doṣaḥ bhartureva rājña eva vartate | sa kaḥ | yat niyoginaḥ svacchandaṃ vikurvate vikriyāṃ bhajanti | kena kṛtvā vikurvate | ātmātiriktabhāvena ātmanaḥ adhikatvena | abhimānenetyarthaḥ | ka iva | dārā iva kalatramiva |
Linked texts (1)
- Yaśastilaka — Somadevasūri, Sanskrit