Pramāṇa · Search · About · API

Yashastilaka 3

Śrutasāragani 3

Language
Sanskrit

Contents

3.36

ātmasthiterityādi | ātmasthiternijasvarūpānusāreṇa vastu kāvyādikaṃ vicāraṇīyam | jātu kadācit jātyantarasaṃśrayeṇa aparavastu paravastvāśrayeṇa na vicāraṇīyamityarthaḥ | na yathā tarkaśāstraparīkṣāviṣaye vyākaraṇaśāstraparīkṣā na kartavyā, vyākaraṇaśāstraviṣaye tarkaśāstraparīkṣā na kartavyā | kiṃ tarhi tarkeṇa tarkasya, vyākaraṇena vyākaraṇasya, kāvyena kāvyasya parīkṣā kartavyā | yathā ayaṃ tarkaḥ samīcīno na bhavati kāvyāgrataḥ, idaṃ kāvyaṃ samīcīnaṃ na bhavati tarkasyāgrataḥ | durvarṇanirvarṇavidhau rūpyarīkṣāvidhāne suvarṇavarṇasya anubandhaḥ parīkṣā budhānāṃ vidvajjanānāṃ mudhā vṛthaiva bhavati | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ |

3.37

kāvyakīrtiḥ kāvyapraśaṃsanaṃ maraṇādapi duḥkhāya bhavati duḥkhanimittaṃ syāt | alaṃkāraḥ |
33 || antaḥsāramityādi | yathā ratnaṃ antaḥsāraṃ bhavet, kācaṃ ca bahirvā sundaraṃ manoharaṃ bhavet, tathā yathāsaṃkhyaṃ kaveḥ sukaverakaveśca kukaveḥ kāvyaṃ vibhāvyatām tāmiti yāvat | upamālaṃkāraḥ |
34 || niḥsārasyetyādi | niḥsārasya nikṛṣṭasya padārthasya vastunaḥ prāyeṇa bahulatayā mahān gurutara āḍambara āṭopaḥ prajāyate utpadyate | svarṇe kanake tāhak tāhaśo dhvaniḥ śabdo na prajāyate notpadyate, yādṛk dhvaniḥ kaṃse dhātuvikṛtiviśeṣe prajāyate utpadyate | katham | hi sphuṭamiti śeṣaḥ | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ |
35 || kāvyakathāsvityādi | kāvyakathāsu kāvyaparīkṣāsu ta eva puruṣāḥ sākṣiṇaḥ pratibhuvaḥ kartavyāḥ karaṇīyāḥ | te ke | ye samudrasamā bhavanti mahārṇavatulyā bhavanti | ye sākṣiṇo guṇagaṇam audāryādiguṇaratnasamūham antarmadhye nidadhati dharanti, ye ca sākṣiṇo doṣaṃ kalmaṣaṃ bahiḥ kurvanti niṣkāsayanti | katham | hi sphuṭamiti śeṣaḥ | upamālaṃkāraḥ |

3.41.1

guṇeṣvityādi | guṇeṣu audāryasamatākāntyādiṣu ye puruṣāḥ doṣamanīṣayā khaṇḍitādidoṣabuddhyā andhāḥ nirvivekino bhavanti, athavā doṣān khaṇḍitavyastasaṃbandhādidoṣān guṇīkartuṃ īśate aguṇān guṇīkartuṃ samarthā bhavanti, te puruṣāḥ kavīnāṃ sukavīnāṃ vacanaṃ vākyaṃ śrotumākarṇitumarhā yogyā na bhavanti | yukto'yamarthaḥ | sarasvatīdrohiṣu sarasvatīṃ druhyanti te sarasvatīdrohiṇasteṣu | bhāratībhakteṣvityarthaḥ | ko'dhikāraḥ | śrotuṃ na kaścidadhikāro niyoga ityarthaḥ | ākṣepālaṃkāraḥ | ayamityādi | ayaṃ kaviḥ satkavirbhavati | eṣa pratyakṣībhūtaḥ kavirna bhavati | kṛtibhirvidvadbhiḥ atra asmin kāvyaśāstre hetuprayuktirhetuprayogo vicāro vidheyā kim | api tu na vidheyetyarthaḥ | yataḥ yasmāt kāraṇāt vāgarthayoḥ rūpanirūpaṇāya svarūpavijñānāya śrotraṃ śrutirmanaścittaṃ ca samarthe vartete | yathāsaṃkhyālaṃkāraḥ | kavitāyai ityādi | tasyai jagatprasiddhāyai kavitāyai namaḥ namaskāro bhavatu | tasyai kasyai | yadrasollāsitāśayāḥ kavayaḥ yasyā kavitāyāḥ raso'nurāgaḥ yadrasaḥ yadrasena ullāsito vṛddhiṃ prāpitaḥ āśayaścittaṃ yeṣāṃ tathoktāḥ yadanurāgavardhitatacittāḥ kavayaḥ vidvāṃsaḥ kīrtilatāṃ kīrtireva latā vallī svargādiphaladāyikā kīrtilatā tāṃ kīrtilatāṃ lokāntasaṃśrayāṃ trailokyaparyantavyāpinīṃ kurvanti vidadhati | atiśayavadrūpakālaṃkāratvāt saṃkaropamālaṃkāraḥ |

3.41.2

nidrāmityādi | he kavite he piśāci he vyantari, tvaṃ nidrāṃ vidūrayasi svapnaṃ vināśayasi | śāmbarasaṃ ruṇatsi pratibandhikā bhavasi | sarvendriyārthe sparśanarasanaghrāṇacakṣuḥśrotrāṇāmindriyāṇāmarthe sparśarasarūpagandhaśabdādikaṃ asamarthavidhiṃ nirbalavidhānaṃ vidhatse karoṣi | tathā cetaśca mano vibhramayase bhrāntimutpādayasi | etāvaddoṣavatī bhavatī tvaṃ vartase | tathāpi lokaḥ tvadanugraheṇa tvatprasādena sukṛtī puṇyavān bhavatīti | viṣamālaṃkāro nidrākṣutirvā | kṛtamativistareṇetyādi | ativistareṇa kṛtaṃ pūrṇe ativarṇanayālam || khalviti niścayena ihaiva bharatakṣetre jambūdvīpasaṃbandhini bharatakṣetre | na tu dhātakīkhaṇḍapuṣkarādhasaṃbandhini | yaudheyo nāma janapado'sti vidyate | kathaṃbhūte bharatakṣetre | sakalāścaryaikapātre yathoktaviśeṣaṇaviśiṣṭe sakalāni samagrāṇi āścaryāṇi kevalajñānotpattyādikutūhalāni teṣāṃ ekamadvitīyaṃ pātraṃ tat tathoktam tasmin | kathaṃbhūto yaudheyo nāma deśaḥ | caturvargamārgaṇopakaraṇaprasūtaḥ catvāraśca te vargāśca dharmārthakāmamokṣalakṣaṇāsteṣāṃ mārgaṇopakaraṇāni jinaprāsādajinapratimādīni teṣāṃ prasūtaṃ utpattiryatra sa tathoktaḥ | aparaṃ kathaṃbhūto yaudheyo nāma deśaḥ | samastapraśastamahīvalayālaṃkaraṇabhūtaḥ samastāni paripūrṇāni praśastāni praśaṃsanīyāni mahīvalayāni pṛthvīmaṇḍalāni teṣāṃ alaṃkaraṇabhūtaḥ ābharaṇasadṛśaḥ | aparaṃ kathaṃbhūto yaudheyaḥ | yathoktaviśeṣaṇaviśiṣṭaḥ suralokamanorathāvidheyaḥ suralokasya svargasya manorathāḥ abhilāṣāḥ avidheyāḥ akartavyā yasmin deśe sa tathoktaḥ |

3.41.3

bhūyaḥ kathaṃbhūto'pi yaudheyaḥ | saṃpado dhāma lakṣmyāḥ mandiram || yatra yasmin yaudheyadeśe grāmāḥ santīti kriyākārakasaṃbandhaḥ | kathaṃbhūtāḥ grāmāḥ | gomaṇḍalavantaḥ gāvaḥ surabhayo maṇḍalāḥ jhunakāste vidyante yeṣu grāmeṣu te gomaṇḍalavantaḥ | ka iva | mahānṛpataya iva mahāmaṇḍaleśvarā iva | yathā mahānṛpatayo gomaṇḍalavantaḥ pṛthvīvalayasaṃyuktā bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | mahiṣīsamākulā mahiṣībhirgaverībhiḥ samākulāḥ saṃyuktāḥ | kā iva | cakravartiśriya iva sārvabhaumalakṣmya iva | yathā cakravartiśriyo mahiṣīsamākulāḥ paṭṭamahādevībhiḥ samākulāḥ sahitā bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | sagandharvā aśvasaṃyuktāḥ | ka iva | bharataprayogā iva saṃgītaśāstrāṇīva | yathā bharataprayogāḥ sagandharvā gandharvaiḥ sahitā bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | avikalpapradhānāḥ avīnāṃ kalpāḥ samūhāḥ pradhānā mukhyā yeṣu grāmeṣu te'vikalpapradhānāḥ | ka iva | sugatāgamā iva bauddhaśāstrāṇīva | yathā sugatāgamāḥ avikalpamānasvargapuṇyapāpaprakṛtayaśca bhavanti | tathā ca vakṣyati—'nāhaṃ naiva paro na karmaṃbhiriha prāyeṇa bandhaḥ kacidroktā pretya na tatphalasya ca vadedityarthaṃ sa bauddho yadi | kasmādeṣa tapaḥsamudyatamanāścaityādikaṃ vandate kiṃ vā tatra tapo'sti kevalamasau dhūtairjaḍa- vañcitaḥ||' punaḥ nitambā iva | ya uravaḥ sakthīni ye nitavistārā: ajai vistārā: | kā iva bhavanti | aparaṃ katha ṇā iva| yathā śramaṇāḥ mātṛkā: nadījalaniṣpannasasyopa bṛhaspatinītayaścārvākaśāstrāṇi deva pratipannakṛṣṇabhūmayaḥ pratipannā aṅgīkṛta tathoktāḥ | ka iva |

3.41.4

bhāgavatā iva vaiṣ tīkṣetraṃ ṣaṇmāsaṃ sevante | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | samā kṛtā prakṛtiḥ aṣṭādaśabhedabhinnā halajīvikādikā prakṛtiḥ prajā yaistaṃ tatha iva | sāṃkhyā iva | yathā sāṃkhyāḥ samāśritaprakṛtayo bhavanti samāśritā pradhānāparanāmā bahudhātāparanāmā caturviṃśatibhedabhinnā sattvarajastamoprakṛtikā jñānavatī caturviṃśatibhedabhinnā yaiste | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | sulabhajalā: sulabhāni jalāni udakāni yeṣu te tathoktāḥ | ka iva | haramaulaya iva śrīmahādevamukuṭānīva | yathā haramaulayaḥ sulabhajaḍā jaḍavanto bhavanti | ḍalayoraikyam | athavā haramaulayo gaṅgādharatvāt sulabhajalāḥ | uktaṃ ca—'strīṣu dhanyātra gaṅgaiva parabhogopagā priyā | ratnamāleva sollāsaṃ dhriyate mūrdhni śaṃbhunā ||' punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | halabahulāḥ halairmaitrairbahulāḥ halabahulāḥ | ka iva | saṃkarṣaṇaraṇakelaya iva | yathā saṃkarṣaṇaraṇakelayaḥ saṃkarṣaṇasya balabhadrasya raṇakelayaḥ saṃgrāmakrīḍāḥ halabahulāḥ sīrabahulāḥ bhavanti | ubhayapakṣepi vā halabahulāḥ | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | prapañcitārāmāḥ prapañcitāḥ vistāraṃ nītā ārāmā upavanāni yeṣu te tathoktāḥ | ka iva | brahmavādā iva | yathā brahmavādā vedāntavādāḥ prapañcito vistāraṃ nīta ārāmo vidyā yeṣu brahmavādeṣu te prapañcitārāmāḥ | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | kṣetrajñapratiṣṭhāḥ kṣetrajñānāṃ halājīvānāṃ pratiṣṭhā śobhā yeṣu te tathoktāḥ | ka iva | mahāyogina iva | yathā mahāyogino gautamasvāmiprabhṛtayaḥ kṣetrajñapratiṣṭhāḥ bhavanti ātmani tallīnā bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ |

3.41.5

vidrumacchannopaśalyāḥ vividhairdvibhairvibhiḥ pakṣirājinaḥ, kalakhāmyanuraktāḥ, iva vigatosuhṛda iva ca nāntikā yeṣu te vī vidvamaiḥ pravārathāḥ atithīnāṃ oktāḥ | kā iva | rathāḥ kuśanandanārājinaḥ kṣatrāśca rājaputrā dvijarājinaḥ | ka iva | gaganardvijaiśca pakṣibhiśca rājanta ityevaṃhāḥ bharturnarendrasya karasya bhāgadheyasya va | kalatrakucakumbhā iva | yathā kalaāḥ stanakalaśāḥ bhartṛkarasaṃbādhasahāḥ patyuḥ pāṇisaṃnte | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | khāmyanuraktāḥ khāmini pālake rājñi anuraktā anurāgiṇaḥ prītimantaḥ | kā iva | sureśvarasenā iva | yathā sureśvarasenā indrakaṭakāni khāmyanuraktāḥ tārakamāraṇārthaṃ kārtikeyānuraktāḥ bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | niṣkaṇṭakamahībhāgāḥ niṣkaṇṭakāḥ budarakhadirakiṃkkarīrahitā mahībhāgā bhūmipradeśāḥ yeṣāṃ te tathoktāḥ | ka iva | saurājyadivasā iva | yathā saurājyadivasāḥ śobhananarendrasaṃyuktarājyādinā niṣkaṇṭakabhūmibhāgāḥ kṣudraśatrurahitabhūmipradeśā bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | vigatopalasīmānaḥ pāṣāṇarahitasīmānaḥ | ka iva | viyadāpagāpravāhā iva | yathā viyadāpagāpravāhā gaṅgānadīpravāhāḥ vibhiddesasārasacakravākādibhirgatāḥ grāmāḥ upalānāṃ gaṇḍaśailānāṃ sīmāno yeṣu te vigatopalasīmānaḥ | punaḥ kathaṃbhūtā grāmāḥ | sarvajīvinaḥ sarvai rājatāpasapakṣādibhirjīvyante upajīvyante sarvajīvinaḥ | ka iva | sakalajagannirmāṇapradeśā iva | yathā sakalajagannirmāṇapradeśāḥ sakalasya samastasya jagato'dhomadhyordhvanirmāṇapradeśāḥ niṣpādanapradeśāḥ sarvajīvinaścāturgatikaprāṇivargasahitā bhavanti |

3.41.6

kathaṃbhūtā grāmāḥ | parasparapremābhijātyāḥ parasparamanyonyaṃ premṇā snehena abhijātyā manoharāḥ | ka iva | suhṛda iva yathā suhṛdo'bhīṣṭavargāḥ parasparaṃ premavanto bhavanti | cakāra uktasamuccayārthaḥ | aparaṃ kathaṃbhūtāḥ | kukkuṭasaṃpātyāḥ kukkuṭaistāmracūḍaiḥ uḍḍīya samyak prāpyante | kukkuṭasaṃpātyāḥ santi grāmāḥ | śeṣa upamāsamuccayaścālaṃkāraḥ || api ca vikacakarṇotpalaspardhitaralekṣaṇā ityādi | yatra yasmin yeṣu dheyadeśe śālipreṣu śālikṣetreṣu yānyo gacchantyaḥ gopikāḥ gopāṅganāḥ halājīvabhāryāḥ pānthasārtheṣu pathikasamūheṣu kṣaṇaṃ muhūrtamekaṃ nayanotsavaṃ netrānandaṃ kurvete sṛjanti | punaḥ paścāciraṃ dīrghakālamāmaraṇaparyantaṃ tāpaṃ vipralambhasaṃbhavasaṃtāpam pācinvate puṣṭiṃ nayantīti kriyākārakasaṃbandhaḥ | kathaṃbhūtā gopikāḥ | vikacakarṇotpalaspardhitaralekṣaṇāḥ vikacāni vikasitāni utphullāni yāni karṇotpalāni karṇamaṇḍalakuvalayāni taiḥ saha spardhante upamāṃ dharantītyevaṃśīlāni taralāni capalāni karṇāntaviśrāntāni ca tāni īkṣaṇāni locanāni yāsāṃ gopikānāṃ tāstathoktāḥ | aparaṃ kathaṃbhūtāḥ gopikāḥ | kelitālakaṇatkanakamayakaṅkaṇāḥ kelyā krīḍayā yo'sau tālaḥ parasparakaratāḍanaṃ tena kvaṇanti śabdaṃ kurvanti yāni kanakamayāni suvarṇaghaṭitāni kaṅkaṇāni karavalayāni yāsāṃ tāstathoktāḥ | punaḥ kathaṃbhūtāḥ gopikāḥ | sarasanakharājivicchuritabhujamaṇḍalāḥ sarasāḥ sāndrāḥ priyadattāḥ yāḥ nakharājayo nakhakṣataśreṇayaḥ tābhirvicchuritāni maṇḍitāni bhujamaṇḍalāni vā vallīpradeśā yāsāṃ tāstathoktāḥ | aparaṃ kathaṃbhūtā gopikāḥ |

3.41.7

kāñcikolāsavaśādarśitorusthalāḥ kāñcikāḥ kaṭimekhalāstāsāmullāsavaśena unnayanakaraṇāt darśitāni prakaṭīkṛtāni uraḥsthalāni vakṣaḥsthalapradeśā abhistāstathoktāḥ | bhūyo'pi kathaṃbhūtā gopikāḥ | svairasaṃjalpanaserabimbādharāḥ svairaṃ saṃjalpanena yatheṣṭaṃ parasparasaṃbhāṣaṇena serā īṣadhāsasahitā bimbādharāḥ pakvatuṇḍikerīphalākārā adharā dantacchandā yāsāṃ tāstathoktāḥ | punaśca kiṃviśiṣṭā gopikāḥ | karṇakaṇḍūmiṣodlalitakakṣāntarāḥ karṇakaṇḍūmiṣeṇa śravaṇakharjanacchalena udlalitāni darśitāni kakṣāntarāṇi bāhumūlāni yāmistāstathoktāḥ | punarapi kiṃviśiṣṭā gopikāḥ | pṛthunitambavaśāskhalallaṭahagativikramāḥ pṛthavo vistīrṇā ye nitambāḥ kaṭipaścādbhāgāstadvaśena skhalantaḥ praskhalantaḥ praskhalanaṃ kurvanto laṭahagativikramāḥ lalitagamanapādakṣepāḥ yāsāṃ tāstathoktāḥ | bhūyo'pi kiṃviśiṣṭā gopikāḥ | sahajaśrṛṅgārarasabharitamukhavibhramāḥ sahajaḥ svābhāviko yo'sau śṛṅgārarasaḥ tena bharitāḥ puṣṭiṃ nītā mukhavibhramāḥ vakrakamalahāvā yāsāṃ tāstathoktāḥ | punarapi kiṃviśeṣaṇaviśiṣṭā gopikāḥ | pīnakucakumbhabharadarpatruṭatkañcukāḥ pīnā nātisthūlā nātikṛśā nātidīrghā

3.42

vapatretyādi | yatra yasmin yaudheyadeśe vasuṃdharāḥ bhūmayaḥ santi vidyante | kathaṃbhūtāḥ vasuṃdharāḥ | vapatrakṣetrasaṃjātasasyasaṃpattibandhurāḥ upyante vapatrāāṇi natu khilabhūtāni kheṭane rahitāni yāni kṣetrāṇi sasyādhikaraṇāni teṣu saṃjātā utpannā yā sasyasaṃpattiḥ kaṇasaṃpat tayā bandhurāḥ manoharā yāḥstasthoktāḥ | punaḥ kathaṃbhūtā vasundharāḥ | cintāmaṇisamārambhāḥ cintāmaṇibhiḥ samaḥ sadṛśāścintitaphaladāyitvāt ārambho yāsāṃ tāḥsthoktāḥ | upamālaṃkāraḥ |

3.43

lavana ityādi | yatra yasmin yaudheyadeśe prajā lokāḥ uptasya vāpitasya dhānyasya sasyasya lavane chedane na alaṃ na samarthā bhavanti | lūnasya cheditasya dhānyasya vigāhane mardane na alaṃ na samarthā bhavanti | vigāḍhasya ca marditasya dhānyasya ca saṃgrahaṇe svīkaraṇe na alaṃ samarthā na bhavanti | dīpakālaṃkāraḥ |

3.44

dānenetyādi | yatra yasmin yaudheyadeśe dehināṃ prāṇināṃ imāni pratyakṣībhūtāni vastūni sāṃkarya miśratāṃ bhajanti sevante | imāni kāni | vittāni dhanāni dānena viśrāṇanena sāṃkarye bhajanti | dhanena vittena yauvanaṃ tāruṇyaṃ sāṃkarye bhajati | artha-

3.45.1

nātihasvā vartulākārā militā ye kucakumbhāḥ stanakalaśāsteṣāṃ darpeṇa nunnāmena truṭanti śatakhaṇḍībhavanti kañcukāni kūrpāsakā yāsāṃ tāḥstathoktāḥ | śrṛṅgārarasapradhāno vipralambhasaṃdarśito jālyalaṃkāraḥ || | sa ityādi | jagatprasiddho yaudheya iti nāmnā khyātaḥ prasiddho deśo bhārate kṣetre bharatakṣetre asti vidyate | kathaṃbhūto deśaḥ | utprekṣate—devaśrīspardhayā indralakṣmyā īrṣyayā kṛtvā sraṣṭrā brahmaṇā aparo dvitīyaḥ svargo devalokaḥ sṛṣṭo nirmita iva | utprekṣālaṃkāraḥ | vaśādvibhaktipariṇāmaḥ | yaśobhiḥ puṇyagaṇairāyūṃṣi jīvitāni sāṃkarye bhajanti | cakārādruhāṇi sadanāni arthibhiḥ saha sāṃkarye bhajanti | varṇāḥ brāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrāḥ, āśramāḥ brahmacārigṛhasthavānaprasthabhikṣulakṣaṇāścatvāraḥ, teṣāṃ dharmatritaya ācāratritayaḥ sāṃkarye bhajanti | ayamapi dīpakālaṃkāraḥ | tatretyādi | tatra tasmin yaudheyadeśe caityālayaiḥ upaśobhitaṃ rājapuraṃ nāma nagaraṃ vartate iti kriyākārakasaṃbandhaḥ | kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | tadvilāsinīvilāsasalālasamānasānāmamarakumārakāṇāmanālambe nabhasyavataraṇamārgacihnocitarucibhiḥ tasya rājapurasya yā vilāsinyaḥ kamanīyakāminyastāsāṃ vilāsāḥ kaṭākṣavikṣepalakṣaṇā locanacalanāni tebhyo lālasāni alpābhilāṣīṇi mānasāni cittāni yeṣāṃ te tathoktānām | khageṃ niścalalocanatvāt | amarakumārakāṇāṃ amarāṇāṃ kumārāsteṣāṃ anālambe nabhasi ādhārarahite ākāśe avataraṇamārgacihnāya lakṣaṇāya ucitā yogyā rucirdīptiryeṣāṃ caityālayānāṃ te tathoktāstaistathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ |

3.45.2

upahasitaśiśiragiriharācalaśikharaiḥ upahasitāni ujjvalatayā tiraskṛtāni śiśiragirehimācalasya harācalasya ca kailāsasya śikharāṇi kūṭāni yaistaistathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | aṭanitaṭaniviṣṭavikaṭasaṭotkaṭakaraṭiripusamīpasaṃcāracakitacandramṛgavilocanarucivikacakuvalayopahāribhiḥ aṭanīnāṃ kaṭinīnāṃ tayāni aṭanītaṭāni teṣu niviṣṭā upaviṣṭāḥ prāsādena saha jaṭitā ye vikaṭasaṭotkaṭā pravyaktakandharāḥ kesaropalakṣitapravyaktāḥ karaṭināṃ gajānāṃ ripavo maṇighaṭitā ye paścānanāsteṣāṃ samīpe saṃcāreṇa gamanena cakitoḥ bhīto jīvatsiṃhaḥśaṅkyā vitrasto yo'sau candramṛgaḥ śaśāṅkahariṇastasya vilocanavat ruciḥ śobhā yeṣāṃ tāni ca tāni vikacakuvalayāni vikasitotpalāni teṣāṃ upahāraḥ pūjā viyate yeṣāṃ te upahāriṇaḥ taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | aruṇarathaturagacaraṇākṣuṇṇakṣaṇamātraviśramaiḥ aruṇasya sūryasya yo'sau rathastasya saṃbandhino ye turagāḥ turaṅgāsteṣāṃ caraṇāḥ pādāsteṣāṃ gaganagamanaśrāntānāṃ akṣuṇṇaḥ paripūrṇaḥ kṣaṇamātraṃ muhūrtamekaṃ viśramo yeṣu taistathoktaiḥ | punarapi kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | ambaracaracamūvimānagativakrimavidhāyibhiḥ ambaracarāṇāṃ devavidyādharāṇāṃ camūnāṃ senānāṃ yāni vimānāni teṣāṃ gateragamanasya vakrimāṇaṃ kuṭilatvaṃ vidadhati kurvantītyevaṃśīlāste vidhāyinastaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ |

3.45.3

anavarataviharadvihāyaśvaracakrasaṃkrāntakāminīkapolaśramasvedāpanodamandasyandapatākāñcalapallavaiḥ anavaratamaharniśaṃ viharantaḥ paryaṭanto ye vihāyaśvarā vidyādharāsteṣāṃ cakrāṇi samūhāsteṣu saṃkrāntaḥ utpanno yo'sau kāminīnāṃ kapoleṣu śramasvedaḥ khedasaṃbandhī svedastasyāpanodo vināśastadarthaṃ mandasyandā [a]bahulacalanā patākāñcalapallavā yeṣu taistathoktaiḥ | punarapi kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | racitāparādhaviruddhāñjanācaraṇānatanilimpakavanīpakanikāyakṛtakaitavāvalokanakutūhalitalajjitasmitasiddhayuvatibhiḥ racitaḥ prakalpito yo'sāvaparādhastena viruddhāḥ kopaṃ prāptā yā añjanāḥ kamanīyakāminyastāsāṃ caraṇeṣu caraṇakamaleṣu ānatā namrībhūtā ye nilimpakā devāsteṣāṃ vanīpakā abrāhmaṇabhaṭṭāḥ | stutipāṭhakā ityarthaḥ | teṣāṃ nikāyaḥ samūhastena kṛtaṃ vihitaṃ kaitavaṃ dhūrtatvaṃ tena yadavalokanaṃ nirīkṣaṇaṃ tena kutūhalitāḥ pūrvamāścaryaṃ prāptāḥ paścācchlitāstāpāṃ gatāḥ paścātsmitā manāk hasitāḥ siddhānāmaṇimādiguṇopetānāṃ devaviśeṣāṇāṃ yuvatayaḥ kamanīyakāminyo yeṣu te siddhayuvatayastaistathoktaiḥ | punarapi kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | atisavidhasaṃcaratsurasundarīkaracāpalavibhramaketukāṇḍacitraiḥ atisavidhe atisamīpe saṃcarantyo yāḥ surasundaryastāsāṃ yatkaracāpalaṃ tena vibhramāṇi cheditāni ketukāṇḍānāṃ dhvajastambhānāṃ citrāṇyālekhyāni yeṣu te tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ |

3.45.4

anekadhvajastambhastambhikottambhitamaṇimukuramukhāvalokanakelikaladivaukaḥskhalitarayavimānavāhanasaṃbādhānubandhibhiḥ anekā bahulā ye dhvajastambhāsteṣāṃ stambhikāḥ stambhopari laghustambhāstāsūttambhitā baddhā ye maṇimukurā ratnādarśāsteṣu mukhāvalokanasya vakrabimbanirīkṣaṇasya yā keliḥ krīḍā tayā kalā manoharā ye divaukaso devāsteṣāṃ skhalitarayāṇi bhagnavegāni yāni vimānavāhanāni teṣāṃ saṃbādhāṃ kaṣṭamanubadhnantyanukurvantītyevaṃśīlāste anubandhinastaistathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | aprannaratnacayanicitakāñcanakalaśavisaradaviralakiraṇajālajanitāntarikṣalakṣmīnivāsavicitrasicayollocaiḥ aprannāni nūtanāni yāni ratnāni teṣāṃ cayaḥ samūhastena nicitā jaṭitā ye kāñcanakalaśāḥ kanakakumbhāstebhyo visaranti prasaranti nirgecchanti yāni aviralāni avicchinnāni kiraṇajālāni aṃśusamūhāstairjanitā utpāditā antarikṣalakṣmīnivāsasya ākāśasya śrīgṛhasya vicitrasicayollocāḥ pañcavarṇavastracandropakā yaste tathoktaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ |

3.45.5

amṛtakarātapasparśadravaccandrakāntamayapraṇālocchalajjalajālakāsārasicyamānaviyadvihāriṇīvirahavaiśvānarakarmamarmaraśarīrayaṣṭibhiḥ amṛtakaraścandrasyātapa uddyotasya sparśenocchopanena dravantaścyotanto ye candrakāntāḥ śaśāṅkakāntamaṇayastābhirnivṛttāni praṇālāni jalanirgamadvārāṇi tebhya ucchalanti utpatanti yāni jalajālakāni jalasamūhāsteṣāmāsāro vegavadvarṣastena sicyamānā āpyāyamānā viyadvihāriṇīnāṃ vidyādharīṇāṃ virahasya vipralambhasya vaiśvānarakarmaṃ agnipraveśastena marmarā aṅgārībhūtāḥ śarīrayaṣṭhayo'ṅgayaṣṭayo yeṣu caityālayeṣu te tathoktāstaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | ahimadhāmadhṛṣṇisaṃdhukṣitadinaktakāntakiṃpiriparyantasphuratkuśānukaṇavikāsyamānāmaramunimadhyāhnadīpaiḥ ahimadhāmā śrīsūryastasya dhṛṣṇayaḥ kiraṇāstaiḥ saṃdhukṣitaḥ prajvalito yo dinaktakāntakiṃpiriparyantaḥ sūryakāntamaṇyuparitanabhūmimukhaṃ tatra sphuranta ucchalanto ye kuśānukaṇā agnisphuliṅgāstairvikāsyamānāḥ prajvālyamānā amaramunīnāṃ saptarṣīṇāṃ madhyāhnadīpā yeṣu caityālayeṣu te tathoktāstaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | amalakāmalāsāravilasatkalahaṃsaśreṇidviguṇadukūlāṃśukavaijayantīsaṃtatibhiḥ amalā nirmalā ye kāmalāsārāḥ sphaṭikamaṇyuparitanabhūmayastatra vilasantaḥ krīḍanto ye kalahaṃsāsteṣāṃ śreṇayaḥ samūhāstaistāmirvā dviguṇā dviruktā dukūlāṃśukavaijayantīsaṃtatayaḥ śuklapaṭṭadukūlavastradhvajaśreṇayo yeṣu te tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ |

3.45.6

uparitanatalacalatpracalākibālakabhayapalāyamānajayavijayapurapavanāśanaiḥ uparitanatalamuparibhūmistatra calantaḥ paryaṭanto ye pracalākibālakā mayūraśiśavastebhyo bhayāt palāyamānāḥ śīghraṃ naśyanto jayavijayapurayoḥ antarikṣanagaraviśeṣayorye pavanāśanā nāgā yatra yeṣu te tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | upāntastūpanipatatapārāpatapataṅgapaṅktipunaruktadhūpadhūmāḍambaraiḥ | upānteṣu samīpeṣu ye stūpāḥ kṛtrimaparvatāsteṣu nipatanto nirgacchanto ye pārāpatapataṅgāḥ kalaravapakṣiṇasteṣāṃ paṅktibhiḥ śreṇibhiḥ punaruktā dviguṇīkṛtā ye dhūpadhūmāsteṣāmāḍambaraḥ āṭopo yatra te ta- thoktaiḥ | vāneyā hi kapotā dhūsarā bhavanti | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | atinikaṭaviṭaṅkopaviṣṭaśukaśāvasaṃdihyamānaharitāruṇamaṇibhiḥ atinikaṭe atisamīpe ye viṭaṅkāḥ pakṣiviśrāmārthe bahirnirgatāni kāṣṭhāni teṣūpaviṣṭāḥ sthitā ye śukaśāvāḥ kīrabālakāsteṣāṃ [sthityā] saṃdihyamānā bhrāntimāgatā haritāruṇamaṇayo haritavarṇā aruṇavarṇāśca maṇayo yeṣu te tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | itastatovidūrataracaraccāṣacchadamūrcchadatucchacchāyācchādyamānamecakaracanaiḥ itastato yatratatrāti dūratare nikaṭe carantaḥ paryaṭanto ye cāṣā bhāsapakṣiṇaḥ | karaṇṭāparanāmāno jalakākā iti yāvat | teṣāṃ cchadāḥ pattrāṇi tebhyo mūrcchantī nirgacchantī atucchā pracurā yā chāyā kāntistayā ācchādyamānā chupyamānā mecakaracanā kṛṣṇamaṇighaṭanā yeṣu te tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ |

3.45.7

anilalyapreṅkholanakalakvaṇatkiṃkiṇījālavācālapālidhvajadhvānārabdhavidyādharavadhūḍhelitavidhibhiḥ anilo vātastasya layaḥ saṃśleṣaṇaṃ vilāso vā tena yatpreṅkholanaṃ kampanaṃ tasmāt kalaṃ madhuraṃ yathā bhavatyevaṃ kaṇanyaḥ śabdāyamānāḥ kiṃkiṇyaḥ kṣudraghaṇṭikāstāsāṃ jālāni samūhāstairvācālāḥ śabdavanto ye pālidhvajāścihnapatākāsteṣāṃ dhvānaiḥ śabdairārabdhaḥ prakalpito vidyādharavadhūbhirviyaccarakamanīyakāminībhirūḍhelitavidhirnartanaṃ cittaṃ dhyānaṃ yeṣu te tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | anavadhisudhāpradhāvaddhāmasaṃdigdhasvardhunīpravāhaiḥ anavadhi amaryādībhūtaṃ yat sudhāyāścūrṇasya pradhāvaddhāma prasarattejastena saṃdigdhaḥ saṃdehaṃ prāpitaḥ svardhunīpravāha ākāśagaṅgāpravāho yaiste tathoktaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | praphullastabakairivāntarikṣavṛkṣasya ākāśataruvarasya praphullastabakairiva vikasitakusumagucchairiva | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | śvetadīpasaṣṭibhiriva rodaḥkoṭarasya ujjvaladīparacanairiva uccaiḥ……(?) | [punaḥ kathaṃbhūtaiścainatyālayaiḥ |] śikhaṇḍamaṇḍanapuṇḍarīkānīkairiva nabhodevatāyā: ākāśadevatāyāṃ: śikhaṇḍamaṇḍanapuṇḍarīkānīkairiva mastakamaṇḍanaśvetakamalasamūhairiva | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | puṇyapuñjopārjanakṣetrairiva tribhuvanabhavyajanasya tribhuvanasthitabhavyajīvasamūhasya [sukṛtasa]mudāyasyopārjanasasyādhikaraṇairiva | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | ḍiṇḍīrrapiṇḍamaṇḍalairiva vihāyaḥpārāvārasya ākāśasamudrasya phenarāśisamūhairiva | punaḥ kathaṃbhū- caityālayaiḥ |

3.45.8

aṭṭahāsavilāsairiva vyomavyomakeśasya [ākāśaśaṃkarasya] udbhaṭahāsapra-sarairiva | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | sphaṭikotkīrṇakrīḍākutkīlairiva jyotirlokasya candrasūryagrahatārakālokasya sphaṭikairutkīrṇāṣṭacchinnā ye krīḍāparvatāstairiva | punaḥ kaḥ-saṃbhūtaiścaityālayaiḥ | airāvatakulakalabhairivānaṅga(nta)vanasya ākāśāraṇyasya airāvataku-lotpannagajabālakairiva | kiṃ kurvadbhiścaityālayaiḥ | samantādutsarpattānekamāṇikyarucita-raṅgaprasareṇa parikalpayadbhiriva vineyajanānāṃ tridaśaveśmaniveśārohaṇāya sopānaparampa-rāṃm samantātsarvatotsarpatordhvaṃ gacchatā anekāni bahūlāni māṇikyāni ratnāni teṣāṃ rucayo dīpyastāsāṃ taraṅgaprasareṇa kallolavisareṇa kṛtvā vineyajanānāṃ bhavyaprāṇināṃ tridaśaveśmaniveśārohaṇāya svargasthānacaḍhanāya sopānaparamparāmārohaṇaśreṇīṃ parikalpaya-dbhiriva racayadbhiriva | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | aśeṣasya jagataḥ paralokāvalokano-citabhāvasaṃbhārasārasya saṃsārasāgarottaraṇapotapātrairiva aśeṣasya viśvasya jagato ja-gati sthitāsannabhavyajīvasamūhasya | saṃsaranti paryaṭanti prāṇino yasminniti saṃsāraḥ | 'akartari ca kārake saṃjñāyām' ...... | saṃsāra eva samudraḥ | anantabhavairapyaprāsapāra-tvāt | tasya taraṇamunmajjanaṃ pāraprāpaṇaṃ tadarthaṃ potapātrairiva jalayānapātrairiva | kathaṃbhū-tasya jagataḥ | paralokāvalokanocitabhāvasaṃbhārasārasya paralokasya sarvakarmakṣayalakṣaṇasya mokṣasyāvalokanaṃ tatra gamanam |

3.45.9

[nahi gamanamantareṇa mokṣo nirīkṣyate |] tasminnucito yogyo yo'sau bhāvaḥ paramadharmānurāgalakṣaṇabhaktistasya saṃbhāraḥ samūhastena sāramatiśaya-vat tasya tathoktasya | punaḥ kathaṃbhūtaiścaityālayaiḥ | vicitrakoṭibhiḥ kūṭairghaṭanāśrayāṃ śriyamudvahadbhiḥ kūṭaiḥ śikharaiḥ śriyaṃ śobhāmudvahadbhiḥ | kathaṃbhūtaiḥ kūṭaiḥ | vicitra-koṭibhiḥ vicitrāḥ pañcavidhamāṇikyajaṭitāḥ koṭayo'grāṇi te(ye)ṣāṃ kūṭānāṃ te vicitrakoṭayastaiḥ | kathaṃbhūtāṃ śriyam | ghaṭanāśrayāmanekaracanāsaṃbandhinīm | aparaiścā-bhraṃlihairuttuṅgatoraṇamaṇimarīcipiñjaritāmarabhavanairmahābhāgabhavanairupaśobhitam | na kevalaṃ caityālayairupaśobhitaṃ rājapuraṃ nāma nagaraṃ vartate, kiṃtvaparaiśca mahābhāgabhavanairlakṣmīvatu-

3.46

yatreti | yatra yasmin rājapure yamo'pi dharmarājo'pi asamarthaḥ bhaṅktuṃ samartho na bhavati, tatra tasminnagare ripulokaḥ śatrusamūhaḥ kuta eva kasmādeva bhaṅktuṃ prabhavet samartho bhavati | yadi yamo'pi nagarabhañjane samartho na vartate, tarhi ripubhayātprākāraḥ kimarthaṃ nirmito vartate [ityata āha—] manye ahamevamutprekṣe—dhūlisparśabhayādiva mā maitannagaraṃ rajaḥ sprākṣīt ityabhiprāyeṇa prākāranirmāṇaṃ vartate | ākṣepotprekṣālaṃkārau |

3.47

parikheti | parikhāyāḥ khātāyā valayena maṇḍalenālaṃkṛtaṃ śobhitaṃ puraṃ rājapuraṃ samantataḥ sarvatra ābhāti śobhate | kathaṃbhūtaṃ puram | ramyamatimanoharam | aparaṃ kathaṃbhūtam | utprekṣate—janena lokena suraharaṇabhayādevatācoraśaṅkayā āyasanigaḍanibaddhamiva lohaśṛṅkhalayā nigaḍitamiva | utprekṣālaṃkāraḥ |

3.48

kiṃ ceti | asti kaścidviśeṣaḥ || saudheti | yatra yasminnagare saudhamūrdhasu rājabhavanaśikhareṣu kāñcanakalpitāḥ kanakanirmitāḥ kumbhāḥ kalaśā uccairatiśayena bhānti śobhante | atrotprekṣate—siddhārthakā pītasarṣapodbhavāḥ śeṣā āśikā iva | kathaṃbhūtāḥ śeṣāḥ | siddhānāṃ deva-

3.49

iṣṭamandirairupaśobhitaṃ vartate | kathaṃbhūtairmahābhāgabhavanaiḥ | abhraṃlihaiścumbitameghapaṭalaiḥ | aparaṃ kathaṃbhūtairmahābhāgabhavanaiḥ | uttuṅgatoraṇamaṇimarīcipiñjaritāmarabhavanaiḥ uttuṅgāni atyunnatāni yāni toraṇāni dvārāṇi teṣāṃ maṇīnāṃ marīcayaḥ kiraṇāstaiḥ piñjaritāni pītīkṛtāni amarabhavanāni devavimānāni yaistāni tathoktaiḥ | utprekṣādisaṃkarālaṃkāraḥ || ādāyeti | manye ahameva jānāmi | asya lokasya madhyalokasthitamanuṣyasamūhasya amarapurīlakṣmīṃ svargalokaśobhāṃ darśayitumiva avalokayitumiva idaṃ nagaraṃ vidhinā brahmaṇā prayatnena sāvadhānatayā sṛṣṭaṃ niṣpāditam | kiṃ kṛtvā | pūrvaṃ sarvasāraṃ ādāya sarvotkṛṣṭaṃ vastu gṛhītvā | utprekṣālaṃkāraḥ |

3.52.1

viśeṣāṇāṃ vadhūbhiḥ kamanīyakāminībhirdattā āropitāste siddhavadhūdattāḥ | upamālaṃkāraḥ | brahmeti | yatra yasminnagare brahmā sṛṣṭikartā vilāsinīḥ kamanīyakāminīrvinirmāya sṛṣṭvā yauvane vilāsinīnāṃ tāruṇye sati locanānāṃ gocarān na vyadhāt na cakāra | kimiti | utprekṣyate—manovibhramabhītyeva cittaskhalanabhayeneva | śleṣālaṃkāraḥ | yatreti | yatra yasminnagare smarasmayadhvaṃsiyuvalokavilokanāt smaraḥ kaṃdarpasya smayo rūpagarvastaṃ dhvaṃsanti tiraskurvantītyevaṃśīlāḥ smarasmayadhvaṃsinaste ca te yuvalokāstaruṇapuruṣāsteṣāṃ vilokanānnirīkṣaṇātpurāṇapuruṣaḥ śrīnārāyaṇo lakṣmīṃ śriyaṃ sarvadā sarvakālaṃ hṛdi hṛdayasthale babhāra dhṛtavān | hetugarbhitotprekṣālaṃkāraḥ | yaditi | nagātmajā pārvatī parameśvarī haradehārdhe śrīmahādevaśarīrārdhe viveśa praviṣṭā | kimartham | kathaṃbhūtā nagātmajā | tadrakṣaṇaparāyaṇā śrīmahādevavyabhicārabhayatatparā | kasmāttadrakṣaṇaparāyaṇā | yatkāntakāminīsaṅgabhayādiva yasya nagarasya saṃbandhinyaḥ kāntā atimanoharā yāḥ kāminyaḥ striyastāsāṃ saṅgabhayāt | tābhiḥ saha vyabhicaratītyarthaḥ | utprekṣālaṃkāraḥ |

3.52.2

yatra cetyādi | yatra ca yasminnagare manasijamahārājanandanaḥ kāmadevanṛpakumāraḥ | mahārājasya nandano mahārājanandano mahānṛpakumāraḥ | manasijaḥ kaṃdarpastasya(eva) mahārājanandanaḥ vanādikrīḍāpriyatvānmanasijamahārājanandano nijārādhanasareṣvapi ātmārādhanasarāgeṣvapi utsavadivaseṣu śrāvaṇakṛṣṇatṛtīyāphālgunaśuklatrayodaśīdivaseṣu madanotsavadineṣu parapurapuraṃdhrīṇāmaparanagarastrīṇāmarhaṇāsu ārādhanāsu paricayaṃ saṅgaṃ na cakāra na kṛtavān | kathaṃbhūto manasijaḥ | paurāṅganājanaistannagarastrīsamūhairvinodyamāna iva krīḍāṃ kāryamāṇa iva | kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | anavarataprasādhitālakacāmaropacāraiḥ anavarataṃ nirantaraṃ prasādhita upaḍhaukitaḥ alakacāmarāṇāṃ kuntalaprakīrṇakānāmupacāraḥ sevā yaiste tathā taiḥ | aparaṃ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | alikāñjanaraṅgaśrṛṅgāritabhrūlatākoṭibhiḥ alikāñjanaraṅgo lalāṭapaṭṭakavaranartanabhūmistra śrṛṅgāritāḥ sajjīkṛtā bhrūlatākoṭayaścillīkoṭayo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | upasarpitavilāsavikāsāviralavilokavilocanalīlākamalaiḥ vilāso netraśobhā tasya vikāsa utphullanaṃ tenāviralaviloko'vicchinnavilokanaṃ tenopalakṣitāni yāni vilocanāni netrāṇi tānyeva līlākamalāni upasarpitāni upaḍhaukitāni vilāsavikāsāviralavilokavilocanalīlākamalāni yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | saṃkalpitakapolalāvaṇyamadhusamāgamaiḥ kapolānāṃ lāvaṇyaṃ tadeva madhu madhayam | kṣībatvakāraṇāt | athavā tadeva madhusamāgamo vasantāgamanam | kāmasahāyakāritvāt |

3.52.3

kapolalāvaṇyamadhusamāgamaḥ | saṃkalpitaḥ samyakpracitaḥ kapolalāvaṇyamadhusamāgamo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | visphāritāmṛtakāntabimbādhararasaiḥ amṛtavat pīyūṣavat kāntaḥ manoharaḥ | sukhādutvāt | sa cāsau bimbādhararasaḥ pakvatindukerīsamānādhastanauṣṭhānāṃ rasaḥ puṇḍrekṣukhaṇḍitaniryāsaḥ amṛtakāntabimbādhararasaḥ | visphāritaḥ pracurīkṛto viśeṣeṇa pāyitaḥ amṛtakāntabimbādhararaso yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ | paurāṅganājanaiḥ | saṃjanitasmarasārālāpakarṇapūraiḥ smareṇa kāmena sāraḥ sārībhūto yo'sāvālāpaḥ saṃbhāṣaṇaṃ sa eva karṇapūraḥ karṇābharaṇaṃ śravaṇāvataṃsaḥ | hṛdayasaukhyakāritvāt | smarasārālāpakarṇapūraḥ | saṃjanitaḥ samyagāropitaḥ smarasārālāpakarṇapūro yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | udārahāranirjharocitakucakrīḍācalavihārasaṃpādibhiḥ udārā atimanoharā ye hārā muktāphalamālāsta eva nirjharāḥ | pānīyapravāhāstairucitā yogyatāṃ nītā ye kucakrīḍācalāḥ stanakrīḍāparvatāḥ | kaṭhinonnataguṇatvāt | teṣu vihāraḥ paryaṭanaṃ saṃpādayanti utpādayantītyevaṃśīlāste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | stanamukulamṛṇālaralīlāvalivāhinīvihitajalakelivibhramaiḥ stanā eva mukulāḥ stanamukulāsteṣāṃ ........āvalya udararekhāstā eva vāhinyo nadyastatra vihitaḥ kṛto jalakelivibhramo jalakrīḍāvilāso yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ |

3.52.4

pradarśitamanohaṃsāvāsanābhīvalabhigarbhaiḥ pradarśitaḥ prakaṭīkṛto manohaṃsāvāsanimittaṃ nābhīvalabhigarbhakundīpañjaramadhyo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | prakaṭitacetovāsanivāsaśāsanamasīlikhitalipispardhamānaromarājibhiḥ cetovāsaḥ kāmadevastasya nivāso vasatikā

3.52.5

tannimittaṃ yat śāsanaṃ lekhyaṃ tasya saṃbandhinī yā masīlikhitalipirbhinnāñjanalikhitākṣaravinyāsatyā spardhamānā tadrupamāṃ dharantī yā romarājī romāvaliḥ cetovāsanivāsaśāsanamasīlikhitalipispardhamānaromarājiḥ | prakaṭitā locanagocarīkṛtā cetovāsanivāsaśāsanamasīlikhitalipispardhamānaromarājiyaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | vistāritasamastasukhasāmrājyacihnajaghanasiṃhāsanaiḥ samastasukhaṃ paripūrṇasukhaṃ tacca tatsāmrājyaṃ cakravartitvaṃ ca tasya cihnamabhijñānaṃ yajjaghanasiṃhāsanaṃ tattrīkavyavistāraṃ(?) vistāritamupaḍhaukitaṃ samastasukhasāmrājyacihnajaghanasiṃhāsanaṃ yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | saṃcāritorukadalīkāṇḍakānanaiḥ kena vāyunā dalyate vidāryate kadalī, kadalīnāṃ kāṇḍāni skandhāsteṣāṃ kānanāni vanāni | samūhā ityarthaḥ | ūrava eva caṇḍā……kānyeva kadalīkāṇḍakānanāni | sparśādeva sukhaśītalotpādakatvāt | saṃcāritāni upaḍhaukitāni ūrukadalīkāṇḍakānanāni yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ paurāṅganājanaiḥ | caraṇanakhasaṃpāditaratirahasyaratnadīpaviracanaiḥ caraṇānāṃ nakhāḥ punarbhavāstaiḥ saṃpāditā niṣpāditā rateḥ saṃbhogasya yadrahasyaṃ gopyatattvaṃ taddyotanaṃ ratnadīpa[śikhā]viracanā māṇikyapradīpakalpanāsṛṣṭiyaiste tathā taiḥ | saṃkarālaṃkāraḥ ||

3.52.6

tatretyādi | tatra pure māra(ri)datto nāma rājā vartate | kathaṃbhūte pure | samastamahīmahilāśikhaṇḍamaṇḍanakare samastā paripūrṇā yā mahī pṛthvī saiva mahilā kamanīyakāminī | puruṣasya saṃsārasukhahetulāt | tasyāḥ śikhaṇḍasya mastakasya maṇḍanakare tilakaracanāvidhāyakaṃ tattathoktaṃ tasmin | kathaṃbhūto māra(ri)datto nāma rājā | caṇḍamahāsenasya nṛpaternarendrasya sūnuḥ putraḥ | kathaṃbhūtasya caṇḍamahāsenasya | sukṛtinaḥ pūrvopārjitaviśiṣṭapuṇyasya | punaḥ kathaṃbhūtasya caṇḍamahāsenasya | harivaṃśajanmā vṛṣabhajinmasāmantaharikāntanarendrasya vaṃśe kule janmotpattiryasya sa harivaṃśajanmā tasya harivaṃśajanmanaḥ | punaḥ kathaṃbhūtasya caṇḍamahāsenasya | pracaṇḍadordaṇḍamaṇḍalīmaṇḍanama- ṇḍalāgrakhaṇḍitārātiprakāṇḍasya pracaṇḍo balavattaro yo'sau dordaṇḍo bāhudaṇḍastasya [maṇḍalī tasyā] maṇḍanamalaṃkaraṇabhūto yo'sau maṇḍalāgraḥ khaḍgastena khaṇḍito dvidhākṛto'rātiprakāṇḍaḥ śatruskandhapradeśaḥ | grīvetyarthaḥ | yena saḥ tathā sa tasya | punaḥ kathaṃbhūto māra(ri)dattaḥ | parākramāpahasitanṛganalanahuṣabharatabhagīrathabhagadattaḥ nṛgaśca nṛganāmā nṛpatiḥ, nalaśca damayantīpatiḥ, nahuṣaśca nahuṣanāmā yādavanarendraḥ, bharataśca vṛṣabhajinandanaḥ, bhagīrathaśca sagaraputraḥ, bhagadattaśca nṛpativiśeṣaḥ, nṛganalanahuṣabharatabhagīrathabhagadattāḥ, parākrameṇa balavattayā apahasitāstiraskṛtā nṛgādayo yena sa tathoktaḥ ||

3.52.7

[sa ityādi|] yathoktaviśeṣaṇaviśiṣṭaḥ sa māra(ri)datto rājā kadācitkasmiṃścideva vāsare sāmajairhastibhiḥ saha cikrīḍa krīḍāṃ cakāra iti kriyākārakasaṃbandhaḥ | kathaṃbhūtaḥ | bālakāla eva labdhalakṣmīsamāgamaḥ bālakāla eva kaumāryādadhastane ca labdhalakṣmīsamāgamaḥ labdhaḥ prāptaḥ lakṣmyā rājalakṣmyāḥ samāgamaḥ samāgamanaṃ yena sa tathoktaḥ | punarapi kathaṃbhūtaḥ | kulavṛddhānāṃ ca pratipannapitṛ[vana]tapovanalokatvādasaṃjātavidyāvṛddhagurukulopāsanaḥ vidyayā śāstreṇa yadvṛddhaṃ mahalaṃ[prāptaṃ] tadvṛrukulaṃ śāstranipuṇamantyādisamūhaḥ tasyopāsanaṃ sevanaṃ śāstrasaṃgrahaḥ vidyāvṛddhagurukulopāsanam, asaṃjātamanutpannaṃ vidyāvṛddhagurukulopāsanaṃ yasya sa tathā | kasmādasaṃjātavidyāvṛddhagurukulopāsana ityāha—kulavṛddhānāṃ kulamahāpuruṣāṇāṃ ca pratipannapitṛ[vana]tapovanalokatvāt | pitṛvanalokaśca tapovanalokaśca pitṛ[vana]tapovanalokau, [pratipannau gamikarmāṃkṛtau pitṛvanatapovanalokau yābhyāṃ tau pratipannapitṛvanatapovanalokau,] tayorbhāvaḥ pratipannapitṛ[vana]tapovanalokatvam, tasmātpratipannapitṛ[vana]tapovanalokatvāt | kecitkulavṛddhāḥ pitṛvanalokaṃ gatāḥ śmaśānaṃ prāptāḥ | mṛtā ityarthaḥ | kecitkulavṛddhāstapovanalokaṃ gatāḥ | saṃsāradehabhogaviraktatvādīkṣāṃ prāptā ityarthaḥ | tena kāraṇena vidyāvṛddhagurukulopāsanaṃ tasya na saṃjātam | yadi gurukulopāsanaṃ tasya na saṃjātaṃ tarhi sa kīdṛśaḥ saṃjāta ityāha—narmasacivānāṃ bhaṇḍānāṃ putrāstaiḥ parivṛto veṣṭitaḥ | kathaṃbhūtairnarmasacivaputraiḥ |

3.52.8

samānaśīlavyasanacaritraiḥ śīlaṃ ca duṣṭasvabhāvaḥ, vyasanaṃ veśyāgamanādikam, caritraṃ ca duṣṭācāraḥ, śīlavyasanacaritrāṇi, samānāni māra(ri)dattanarendrasya ca śīlavyasanacaritrāṇi yeṣāṃ te tathā taiḥ | aparaṃ kiṃ kriyamāṇaḥ | samāvirbhavatā samyakprādurbhavatā tārtīyīkena vayasā yauvanena | tṛtīyameva tārtīyīkaṃ tena tārtīyīkena | niraṅkuśatāṃ nīyamānaḥ nirargalatāṃ prāpyamāṇaḥ | aparaṃ [sa] kathaṃbhūtaḥ māra(ri)dattaḥ | svayaṃparigṛhītavīraparikaravidhiḥ svayaṃ svayameva parigṛhītaḥ svīkṛtaḥ [vīra]parikaravidhiḥ śirastrāṇavārabāṇorastrāṇādividhiryena sa tathoktaḥ | kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | ubhayakaṭakaṃdarānyonyābhimukhanilīnamadaśauryaśrīveṇidaṇḍānukāriṇā dānadraveṇa iyāmalitakapolabhittibhiḥ dānadraveṇa madajalena iyāmalitāḥ iyāmalīkṛtāḥ kṛṣṇīkṛtāḥ kapolabhittayaḥ kaṭā yeṣāṃ te iyāmalitakapolabhittayastaistathoktaiḥ | kathaṃbhūtena dānadraveṇa | ubhayakaṭetyādi | ubhayoḥ(bhau) vāmadakṣiṇau kaṭau gaṇḍau tayoḥ kaṃdaro madhyapradeśastatrānyonyābhimukhanilīne parasparasaṃmukhamupaviṣṭe ye madaḥ śauryaśrīśca tayorveṇidaṇḍo saṃyatakuntalakalāpau tāvanukaroti tatsadaśo bhavatītyevaṃśīlaḥ sa tathoktastena | aparaṃ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | madamadirāmodasvādonmadamadhukarārāvapunaruktaḍiṇḍimāḍambaraiḥ mado dānaṃ sa eva madirā | vihvalakāritvāt | tasyā āmodo dūravyāpī parimalastasyākhādena pānenonmadā harṣavanto ye madhukarā bhramarāsteṣāmārāvaḥ śabdastena punarukto dviguṇīkṛtastiraskṛto vā ḍiṇḍimāḍambaraḥ paṭahaśabdo yeṣāṃ sāmajānāṃ te tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ |

3.52.9

krodhānalajvālākarālocanācaritasakaladikpālasādhvasaiḥ krodhaḥ kopa evānalo'gniḥ | dehasaṃtāpakārakatvāt | tasya jvālāḥ kīlāstābhiḥ karālāni raudrāṇi yāni locanāni netrāṇi tairācaritamutpāditaṃ sakalānāṃ dikpālānāmindrādīnāṃ śatrunarendrāṇāṃ vā sādhvasaṃ bhayaṃ yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | anūrusārathirathonmāthamithodastahastaniṣṭhuraniṣṭhayūtavamupāthaḥpravāhakṣālitasurasadanaiḥ anūruruṇanāmā sārathiḥ [sūto yasya sa] śrīsūryastasya yo ratho vyomayānaṃ tasyonmāthāyādhaḥpātanāya mithaḥ parasparamudastā kṣiprāḥ | atra mithaḥśabdena ...yānirdiṣṭasya nityatvāt | 'yaisaṣamākṣyadhruvamīkṣetorhen' iti āśādhareṇa darśanāt(?) | ye hastāḥ śuṇḍādaṇḍāsteṣāṃ niṣṭhuro nirdayo yo'sau niṣṭhayūtavamathuddhīrṇamanaṃ sa eva pātho jalaṃ tasya pravāheṇa pūreṇa kṣāvitāti kṣālitāni surasadanāni devavimānāni yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | karāvalepabhayabhrasthadāśākaraṭi- ghaṭaiḥ karāṇāṃ śuṇḍādaṇḍānāmavalepaḥ saṃcārastatsādravyena bhrasyanta āśākaraṭināṃ diggajendrāṇāṃ ghaṭā ghaṭanā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | pradhāvajavakampitadharaṇidevataiḥ pradhāvo vegavadgamanaṃ tasya javena vegena kampitā vepitā dharaṇidevatā bhūmeradhiṣṭhātṛdevatā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | caraṇanyāsanamadgolakaṃ[bhāra]dalitaśeṣaphaṇāvalayaiḥ caraṇānāṃ pādānāṃ nyāsenāropaṇena naman namrībhavan yo'sau bhūgolakastasya bhāreṇa dalitāni cūrṇitāni cūrṇīkṛtāni śeṣaphaṇāvalayāni gharaṇendrabhogamaṇḍalāni yaiste tathā taiḥ |

3.52.10

punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | pratyakpuraḥpakṣabhramiprārambhavijṛmbhitaprabhañjanajanitakulaśailaśikharāṇāṃ kulaparvatakūṭānāṃ vighaṭanaṃ troṭanaṃ yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | kaṭakaṇḍūyanavinodabhagnamahāmahīruhanivahaiḥ kaṭānāṃ gaṇḍasthalānāṃ kaṇḍūyanavinodena kharjūsphuṭanena bhagnāścūrṇīkṛtā mahāmahīruhāṇāṃ mahāvṛkṣāṇāṃ nivahāḥ samūhā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | samastasattvasaṃmardātucchocchalacchoṇitacchatāvicchinnopahārasaṃtarpitamadapuruṣaiḥ samastasattvānāṃ sarvajīvānāṃ saṃmardena cūrṇīkaraṇena atucchaṃ bahulamucchaladutpatacchoṇitaṃ rudhiraṃ tasya cchaṭā dhārāstāsāmavicchinnopahāro'khaṇḍapūjanaṃ tena saṃtarpitāstṛpti nītā madapuruṣā rākṣasā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | manaḥsu dhṛtasaṃhārasamayairiva manaḥsu citteṣu dhṛta āropitaḥ saṃhārasamayaḥ pralayakālo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | dṛṣṭiṣu kṛtakālāgnirudrairiva dṛṣṭiṣu locaneṣu kṛto dhṛtaḥ kālāgnirudraḥ pralayakālarudro yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | daśaneṣu [vi]niveśitaviśasanakarmabhiriva daśaneṣu danteṣu [vi] niveśitamāropitaṃ viśasanakarma hiṃsākarma yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | kareṣu nihitavadhakriyopāyairiva kareṣu śuṇḍādaṇḍeṣu nihita āropito vadhakriyopāyo hiṃsā bahuduḥkhā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | pādeṣu saṃpāditavajrasaṃpātairiva pādeṣu caraṇeṣu saṃpādita utpādito vajrasaṃpāto'śanipāto yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ |

3.52.11

vāladhiṣu ca viniyuktayamadaṇḍairiva vāladhiṣu puccheṣu ca niyukta āropito yamadaṇḍo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | nijamadagandhānubandhabādhitāparadviradamadaprabhedaiḥ | nijamadagandhena svakīyadānaparimalena anubandhena satatapravṛttyā bādhitaḥ pīḍito'paradviradamadaprabhedo'nyagajamado yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | syandanavedamupatiṣṭhamānaiḥ syandanasya rathasya yadvedanaṃ jñānam | ['videḥ sākalye nam |'] tadupalakṣīkṛtyopatiṣṭhamānairgṛhītumāgacchadbhiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | naraśirodarśe pradhāvadbhiḥ naraśiro manuṣyaśiro dṛṣṭvā pradhāvadbhirvegavattayāgacchadbhiḥ | 'dṛśo nam sākalye' | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | turagālokaṃ puraḥ pratibhāsamānaiḥ turagamālokya turagarathavyāsipuraḥsaraṃ dedīpyamānaiḥ | sāmajaiḥ kiṃ kurvadbhiḥ | sapatnadvipamadagandhāghrāyaṃ prakṣubhyadbhiḥ sapatnānāṃ śatrūṇāṃ saṃbandhināṃ dvipānāṃ gajānāṃ madagandhāghrāyaṃ yathā bhavatyevaṃ madagandhamāghrāya madagandhasyāghrāṇaṃ pūrvaṃ vā madagandhamāghrāya | 'dvitīyāyāṃ ca' ityanena namapratyayaḥ parīpsāyām | prakṣubhyadbhiḥ pracaladbhiḥ | aparaṃ kiṃ kurvāṇaiḥ sāmajaiḥ | pratipakṣebhamaṇiravaśrāvaṃ saṃrambhamāṇaiḥ pratipakṣāṇāṃ śatrūṇāmibhānāṃ hastināṃ maṇiravaśrāvaṃ yathā bhavatyevaṃ saṃrambhamāṇaiḥ kopama[ca]dbhiḥ | aparaṃ kiṃ kurvadbhiḥ sāmajaiḥ | kramelakaviṣayaṃ vinirundhadbhiḥ kramelakānamuṣṭrāṇāṃ viṣayaṃ gocaraṃ vinirundhadbhiḥ viśeṣeṇātiśayena rundhadbhiḥ svīkurvadbhiḥ | uṣṭrāṇāṃ sthānamaṅgīkurvadbhirityarthaḥ |

3.52.12

punaḥ kiṃ kurvāṇaiḥ sāmajaiḥ | chatragocaraṃ parilumpamānaiḥ | chatragocaramātapavāraṇaviṣayaṃ parilumpamānaiḥ | chatrāṇi troṭayadbhirityarthaḥ | (punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | maṇīnāṃ pādāropitalohacakrāṇāṃ śabdānāṃ śravaṇapūrvaṃ parisamantācchedayadbhiḥ |) punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | pralayakālānilacalitācalakulavibhīṣaṇaiḥ pralayakālaḥ kalpāntakālastasya sambandhī anilo vātastena calitānyuḍḍāyitāni yāni acalakulāni parvatasamūhāstadvibhīṣaṇāstaiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | pratikariśaṅkayeva girikalīlāluli- tamahāśilāśakalaniṣpiṣṭagaṇḍaśailaiḥ pratikariṇāṃ śatrugajānāṃ śāṅkyeva girikalīlā kandukakrīḍā tadvat lalitāni udlalitāni mahāśilānāṃ śakalāni khaṇḍāni tairniṣpiṣṭāścūrṇīkṛtā gaṇḍaśailāḥ kṣudraparvatā yeste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | karaniṣpeṣaṇapātitasālavanaiḥ | karāṇāṃ śuṇḍādaṇḍānāṃ niṣpeṣaṇena āsphālanena pātitāni mūlādunmūlitāni sālavanāni śālavṛkṣavanāni yeste tathā taiḥ | punaḥ kiṃ kurvāṇaiḥ (kīdṛśaiḥ) sāmajaiḥ | dantakoṭisamutpāṭitapurakapāṭaiḥ | dantakoṭibhirdantāgraiḥ kṛtvā samutpāṭitāni adhaḥpātitāni nagarakapāṭāni nagaradvārakapāṭāni yeste tathā taiḥ | punaḥ kiṃ kurvāṇaiḥ sāmajaiḥ | svakīyabalavijijñāpayiṣayeva nijaparākramaṃ jñāpayitumicchayeva raviratheṣāḍambaraṃ raveḥ śrīsūryasya rathasya yā īṣā dīrghakāṣṭhaṃ tasyā āḍambaramāṭopaṃ radeṣu dantamusaleṣu dadhānairdharadbhiḥ | śeṣaṃ nāgaṃ puṣkareṣu śuṇḍādaṇḍeṣu dadhānaiḥ | mandarācalaṃ meruparvataṃ śarīreṣu kāyeṣu dadhānaiḥ |

3.52.13

mahāpagā gajāyamunānarmadādyā nadīḥ kośakaṭasrotaḥsu kośo meḍhrandhraṃ kaṭo gaṇḍasthalaṃ tayoḥ srotaḥsu tatra madapravāheṣu dadhānaiḥ | sūryaṃ bhāskaraṃ locaneṣu netreṣu dadhānaiḥ | tārāgaṇaṃ nakṣatramaṇḍalaṃ binduṣu madabinduṣu dadhānaiḥ | candraṃ śaśāṅkamaṇḍalaṃ nakheṣu viṃśatinakheṣu dadhānaiḥ | pavanaṃ nabhasvantaṃ ca samuccaye taraḥsu vegeṣu dadhānaiḥ | samuccayadīpakālaṃkāraḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | viṭapibhagnavadavadhīritādhoraṇapraṇidhibhiḥ viṭapināṃ vṛhāṇāṃ bhagnavatroṭanavadavadhīritā avagaṇitā ādhoraṇānāṃ hastipakānāṃ praṇidhayo yāñcanāni vā aṅkuśaprayogā yeste tathā taiḥ | punaḥ kiṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | bisatantuvatruṭitavallikaiḥ padminīkandabhāgotpannasūtravatruṭitā bhagnamāpitā vallikā śrṛṅkhalā yeste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | vīraṇaprarohavatparyastavāharikaiḥ vīraṇaprarohavaduśīratṛṇāṅkaravat paryastā adhaḥpātitā vāharikā ālānastambhā yeste tathā taiḥ | punaḥ kiṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | latāpratānavadunmāthitabandhanaiḥ latāpratānavadvalījālavadunmathitāni śatakhaṇḍīkṛtāni bandhanāni varatrādīni yeste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | naladaṇḍavatpramarditālānastambhaiḥ | naladaṇḍavadbhamanadaṇḍavat poṭagalavat kamaladaṇḍavat pramarditāścūrṇīkṛtā ālānastambhā gajastambhā yeste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | mṛṇālajālavadvighaṭitārgalaiḥ | mṛṇālajālavat pa- ghinīkandasamūhavat vighaṭitā bhaṅgamānītā argalāḥ piṇḍakāṣṭhāni yaiste tathā taiḥ | punaḥ kiṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ |

3.52.14

kumudakāṇḍavadunmūlitanikāyaiḥ(caiḥ) kumudakāṇḍavacchvetotpalanālavat unmūlitā utpāṭitā nikāyā (cā) gātrabandhanā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kiṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | mukhapaṭābhogavadavagaṇitakareṇubhiḥ mukhapaṭābhogavatkṛtrimasiṃhamukhālepavadavagaṇitā avahelitāḥ kareṇavo'paragajā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | paramāṇuvallocanagocarādapi dūratarasaṃcaraccāraiḥ paramāṇuvallocanagocarādapi netraviṣayādapi dūrataraṃ ativiprakṛṣṭaṃ saṃcaranto veṣṭayantaścārā vīrapuruṣā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | karṇatālapavanaparikṣiptadigantaghanasaṃghaiḥ karṇatālānāṃ karṇatālapatrāṇāṃ pavanena vātena parikṣiptāḥ uḍḍāyitā diganteṣu ghanasaṃghā meghapaṭalāni yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | gaganāghrāṇotkūṇitakarasūtkārakampitabrahmalokaiḥ gaganāghrāṇāyākāśagandhopādānāya utkūṇitā vakrīkṛtā ye karāḥ śuṇḍādaṇḍāsteṣāṃ sūtkāreṇa śabdaviśeṣeṇa kampitā vepitā brahmalokā antarikṣanagarāṇi yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | pāṃśupramāthonmathitamārtaṇḍamaṇḍalaiḥ pāṃśupramāthena dhūliprakṣepeṇa unmathitaṃ uparikṣiptaṃ mārtaṇḍamaṇḍalaṃ sūryavimānaṃ yaiste tathā taiḥ | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ sāmajaiḥ | paṅkopadehadurdinīkṛtanabhobhāgaiḥ paṅkasya kardamasya upadeho vṛddhistayā durdinīkṛto nabhaso bhāgaḥ pradeśo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | jalāvagāhapalāyitajaladevataiḥ jalāvagāhena nadīsarovarādijalaviloḍanena palāyitā dūraṃ nāśitā jaladevatā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ |

3.52.15

kāmacāravihāra[vi]trāsitavanadevīsaṃdohaiḥ kāmacāravihāreṇa svecchayā paryaṭanena [vi]trāsitā bhayaṃ prāpitā bhītimāpitā vanadevīnāṃ vyantarīṇāṃ saṃdohāḥ samūhā yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | ullaṅghitabalavegavīthīparimāṇaiḥ ullaṅghitāni utphālena māpitāni balavegena kṛtvā vīthyāḥ parimāṇāni pradhāvadbhūmidairghyo yaiste tathā taiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ sāmajaiḥ | śākyaśāsanapramāṇairiva bauddhasamayaśāstrairiva sakalaṃ jagat sarvaṃ jagat pṛthvīmaṇḍalaṃ śūnyanyatāmānetumudyāsatāṃ prāpayituṃ pravṛttisahajaiśceṣṭite svabhāvo yeṣāṃ te tathā taiḥ | saṅkarālaṃkāraḥ || kadāciditi | sa māridatto rājā kadācitkasmiṃścidavasare pu(du)ṣṭāśvaiḥ saha karaṭaghoṭakaiḥ sārdhaṃ prītiṃ prema babandha baddhavān badhnāti sma | kathaṃbhūtaḥ saḥ + koṇakoṭikala kandukāmbaracāraṇāpariskhalitadigdevatāvimānamaṇḍalaḥ koṇo mūlaca(va)kakāṣṭhayaṣṭiḥ stasya koṭiragraṃ tayā kalakandukasya ambaracāraṇā gagananayanamākāśaprāpaṇaṃ tayā pariskhalitāni avaṣṭabdhāni digdevatānāṃ vimānamaṇḍalāni byomayānasamūhā yena sa tathā || kadācitkasmiṃścidavasare mahāsarasīnāṃ mahāsarovarāṇāmarṇosi jalāni vijagāhe viloḍayāmāsa | kathaṃbhūtaḥ saḥ | nijabhujaparākramavyāyodhitāsarā(ra)lajalavyālaḥ nijau svakīyau bhujau bāhudaṇḍau tayoḥ parākrameṇa balavattayā vyāyodhitā vividhaṃ yuddhaṃ kāritā asarā(ra)lā mahānto(vakrāḥ) jalavyālā makarādayo jalajantavo yena sa tathā || kadācitkasmiṃścidavasare araṇyānīṣu mahāraṇyeṣu vijahāra paryaṭanaṃ cakāra | sa kathaṃbhūtaḥ |

3.52.16

dordaṇḍadalitadurdamaśārdūlaḥ dordaṇḍena bāhudaṇḍena dalitā mṛtyuṃ nītā mṛtpiṇḍīkṛtā durdamā balavattarāḥ śārdūlā vyāghrasiṃhādayo yena sa tathā | kathaṃbhūtāsvaraṇyānīṣu | kutkīlakuharāgrāyighūkaghūtkāraghorāsu kutkīlānāṃ parvatānāṃ kuharāṇi vivarāṇi jighranti gandhaṃ gṛhṇantītyevaṃśīlāḥ kutkīlakuharāgrāyiṇaste ca te ghūkā ulūkapakṣiṇasteṣāṃ ghūtkāraiḥ raudraśabdairghorā bhayānakāstāstathā tāsu || kadācitkasmiṃścidavasare kṣapāsu rātriṣu pitṛvanāvanīḥ śmaśānabhūmikāḥ saṃcacāra paryaṭitavān | sa kathaṃbhūtaḥ | niyuddhāyāsitaprabalavetālaḥ | niyuddhena bāhuyuddhenāyāsitā damitāḥ prabalā pracaṇḍā vetālā bhūtāviṣṭamṛtakaśarīrāṇi yena sa tathā | kathaṃbhūtāḥ pitṛvanāvanīḥ | pūtanākaroḍḍamaraḍamarukāravabhairavāḥ pūtanānāṃ rākṣasīnāṃ kareṣu hasteṣu uḍḍamarā utkaṭā ye ḍamarukā ḍhakkāsteṣāmāravāḥ śabdāstairbhairavā bhayānakāstāḥ || kadācitkasmiṃścidvasare śatrukṣatriyakalatranetrāpāṅgasaṅgololallājāñjalipātānāmātmānaṃ pātratāṃ nināya śatrukṣatriyāḥ sapatnarājaputrāsteṣāṃ kalatrā(ṇi) yauvanamada-valaḥ striyastāsāṃ netrāṇāṃ locanānāmapāṅgasaṅgena kaṭākṣāsaṅgena kaṭākṣasaṃgatyā ullolā utkaṭā lājāñjalayaḥ ārdrataṇḍulaprastayastāsāṃ pātāḥ pātanāni teṣāṃ (ātmānaṃ nijaśarīraṃ) pātratāmapātratāṃ nināya nītavān nayati sma | kathaṃbhūtaḥ saḥ | asahāyasāhasaḥ advitīyādbhutakarmā | punaḥ kathaṃbhūtaḥ |

3.52.17

sāścaryaśauryanirjitavinatadurvāravīrāvatārabhūpālacūḍāmaṇimarīciprasarasarastāṇḍavitacaraṇakamalaḥ sāścaryaṃ caturacittacamatkārakārakaṃ yacchauryaṃ balaṃ tena pūrvaṃ nirjitā bhaṅgaṃ prāpitāḥ paścādvinatā namrībhūtā ye durvāravīrāvatārabhūpālāḥ | duḥkhena mahatā kaṣṭena vārayitumaśakyā durvārāḥ | vīreṣu subhaṭeṣvavatāro janma yeṣāṃ te durvāravīrāvatārāḥ te ca te bhūpālā rājānasteṣāṃ cūḍāmaṇayaḥ śiroratnāni teṣāṃ marīcayaḥ kiraṇāsteṣāṃ prasaro jvāliḥ sa eva sarastaḍāgastatra tāṇḍavitaṃ caraṇakamalaṃ pādapadmaṃ yena sa tathā || kadācitkasmiṃścidvasare khalatikalatālayaraṅgeṣu vanadevatānāṃ samājaṃ nartayāmāsa | khalatikaṃ nāma vanāni tasya latālayā latāmaṇḍapāsteṣāṃ raṅgeṣu nartanabhūmiṣu vanadevatānāṃ kāntāradevatānāṃ samājaṃ samūhaṃ nartayāmāsa nṛtyaṃ kāritavān | sa kathaṃbhūtaḥ | tauryatrikātiśayaviśeṣavijitagandharvalokaḥ tauryatrikaṃ gītanṛtyavāditraśāstraṃ tasyātiśayaviśeṣaścāturyātiśayastena vijitā bhaṅgaṃ prāpitā gandharvalokāḥ kalatravāksamūhā yena sa tathā || sa māri(ra)dattaḥ kadācitkasmiṃścidvasare kāmakrīḍayā smaraṃ kaṃdarpaṃ viḍambayāmāsa tiraścakāra | kathaṃbhūtaḥ saḥ | āndhrīṇāṃ tiliṅgadeśavanitānāṃ alakavallarīvijṛmbhaṇajaladharaḥ alakāścūrṇakuntalāsta eva valyo mañjaryo vallavo vā tāsāṃ vijṛmbhaṇe ullāsane jaladharo jīmūtasadṛśaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaḥ | colīṣu coladeśavanitāsu bhrūlatānartane ci- llīvallīnartane malayānilasyandanācalavātasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ|

3.52.18

keralīnāṃ dakṣiṇapathadeśaviśe[ṣayo]ṣāṃṇāṃ nayanadīrghikākelikalahaṃsaḥ nayanāni netrāṇi tānyeva dīrghikāḥ vāpyo vāpikāḥ| kāntijalasaṃbhṛtatvāt| tāsu kelikaraṇe krīḍāvidhāne kalahaṃso rājahasasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ| siṃhalīṣu laṅkādīpavanitāsu mukhakamalamakarandapānamadhukaraḥ mukhānyeva kamalāni sahasrapattrāṇi| saurabhaguṇavirājamānatvāt| teṣāṃ makarandapāne puṣparasāsvāde madhukaro bhramarasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ| karṇāṭīnāṃ vanavāsadeśayoṣitāṃ kucakalaśavilāsapallavaḥ kucā eva kalaśāḥ| śrṛṅgārarasabhṛtatvāt| teṣāṃ vilāse śobhāvidhāne pallavaḥ pravālasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ| saurāṣṭrīṣu girinārisaurāṣṭriyoṣitsu valivāhinīvinodakuñjaraḥ valaya udaratribhaṅgāsta eva vāhinyo nadyaḥ| kāntijalasaṃbhṛtatvāt| tāsāṃ vinode krīḍākaraṇe kuñjaro yūthanāthasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ| kambojīnāṃ bṛhanmuṇḍakamanīyakāminīnāṃ nābhivalibhigarbhasaṃbhogabhujaṅgaḥ nābhyastundikāstā eva valabhayaḥ paṭalādhāravaṃśapattrāṇi tāsāṃ garbhasaṃbhoge madhyapradeśakrīḍane bhujaṅgo nāgendrasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ| pallavīṣu nitambasthalīkhelanakuraṅgaḥ pallavīṣu pallavadeśavanitāsu nitambāḥ strīkaṭipaścādbhāgāsta eva sthalya unnatapradeśāstatra khelane krīḍākaraṇe kuraṅgaḥ kastūrikāmṛgasadṛśaḥ| punaḥ kathaṃbhūtaḥ saḥ| kaliṅgīnāṃ calanakisalayotsavapuṣpākaraḥ kaliṅgīnāṃ koṭiśilādeśastrīṇāṃ calanāḥ pādāsta eva kisalayāni pallavāḥ| komalatvādaruṇavarṇatvācca teṣāmutsave ullāsane puṣpākaro vasantasadṛśaḥ| śrṛṅgārarasapradhānatvāt| upamādisaṃkarālaṃkāraḥ ||

3.52.19

sa māri(ra)taḥ kadācinmadhumāsavāsareṣu vasantartudineṣu kāmāśramadharmacāritā kāmasya kaṃdarpasyāśramo nivāsabhūmiḥ| smaramandiramityarthaḥ| tasya saṃbandhinī yā dharmacāritā saṃbhogakrīḍā tāmāprapede prāptavān| iti kriyākārakasaṃbandhaḥ| kathaṃbhūteṣu madhumāsavāsareṣu| unnidrāravindamakarandabimbakollolajalakelivāpikeṣu unnidrāṇyutphullāni vikasitāni ca tāni aravindāni kamalāni teṣāṃ makarandaḥ puṣparasastasya bimbakāni maṇḍalāni tairupalakṣitamullolamutkallolaṃ yajjalaṃ tasya saṃbandhinyaḥ kelivāpikāḥ krīḍādīrghikā yeṣu te tathā teṣu| punaḥ kathaṃbhūteṣu madhumāsavāsareṣu| mākandamañjarījālakā- valokanollāsitavilāsimānaseṣu mākandānāmāmratarūṇāṃ mañjaryo valgaryastāsāṃ jālakāni samūhāsteṣāmavalokanenodīkṣaṇenollāsitāni ānandaṃ prāpitāni vilāsināṃ kāmukānāṃ mānasāni cittāni yeṣu te tathā teṣu | punaḥ kathaṃbhūteṣu madhumāsavāsareṣu | malayācalāvanīvanaprasūnasaurabhoḍḍamaramaruddhūyamānamakaradhvajadhvajadukūleṣu malayācalaścandanagiristasyāvanī bhūmistatra yadvanaṃ candanataruvanaṃ tasya prasūnāni puṣpāṇi teṣāṃ saurabhaṃ saugandhyaṃ tenoḍḍamara utkaṭo yo'sau marudvātastenoddhūyamānāni kampamānāni makaradhvajasya kāmadevasya dhvajadukūlāni ketuvastrāṇi yeṣu te tathā teṣu | punaḥ kathaṃbhūteṣu madhumāsavāsareṣu | kāminīmukhamadironmāditabakulakānaneṣu kāminīnāṃ mukhāni vaktrāṇi teṣāṃ yā madirā madyaṃ tayonmāditāni viśokīkṛtāni bakulakānanāni mañjulavanāni yeṣu te tathā teṣu | punaḥ kathaṃbhūteṣu madhumāsavāsareṣu |

First 44 of 243 passages. Read on

Linked texts (1)