Pramāṇa · Search · About · API

Pavayanasaruddhara v2.p34

Pavayaṇasāruddhāra v2.p34

Language
Māhārāṣṭrī Prakrit

v2.p34

para darpa se jinakā cāritra deśata: khaṇḍita ho cukā hai aise muniyoṃ kā saṃyama saṃpūrṇa śīlāṃgayukta nahīṃ hotā|
praśna–sarvavirata ve hī kahalāte haiṃ ki jinakā cāritra akhaṃḍa hai| kintu jinakā cāritra alpa bhī khaṇḍita ho cukā hai ve asarvavirata ho jāte haiṃ| mahāvratoṃ kā niyama hai ki una kā grahaṇa bhī eka sātha hotā hai aura atikramaṇa bhī| mahāvratoṃ kā deśata: grahaṇa va deśata: khaṇḍana nahīṃ ho sakatā| ata: jinake mahāvrata alpa bhī khaṇḍita ho cuke haiṃ ve sarvathā avirata ho jāte haiṃ| aisī sthati meṃ sarvavirati ke deśata: khaṇḍana vālī bāta kahanā asaṃgata hai ?
uttara–āpakā kathana satya hai para jinake mahāvrata deśata: khaṇḍita ho cuke haiṃ vaha bhī mahāvratoṃ ke grahaṇa kī apekṣā se to sarvavirata hī hai kyoṃki mahāvratoṃ kā grahaṇa to eka sātha hī hotā hai, alaga-alaga nahīṃ| kintu pālane kī apekṣā se yaha niyama nahīṃ hai kyoṃki saṃjvalana kaṣāya kā udaya sādhu ko bhī hotā hai aura usake udaya meṃ niścitarūpa se aticāra lagate haiṃ, jo ki cāritra ko deśata: khaṇḍita karate haiṃ| kahā hai—“savvevi aiyārā saṃjalaṇāṇaṃ tu udayao huti |” tathā jo kahā gayā hai ki-ekavrata kā atikrama (khaṇḍana) sarvavratoṃ kā atikrama (khaṃḍana) hai-yaha kathana āpekṣika hai| isakā ādhāra hai daśavidha prāyaścitta kā vidhāna | yadi eka ke atikramaṇa se sabhī vratoṃ kā khaṇḍana honā mānā jāye to prāyaścitta ke alaga-alaga prakāra batānā hī vyartha hogā| eka “mūlaccheda" prāyaścitta hī batānā cāhiye thā| alaga-alaga prāyaścitta kā vidhāna alaga-alaga doṣoṃ kī śaddhi ke liye hai| para. jo guṇa khaṇḍita nahīṃ huā hai usakī kyā śuddhi hogī? isase yaha siddha hotā hai ki vratoṃ kā deśata: khaṇḍana unheṃ sarvathā khaṇḍita nahīṃ karatā parantu dūṣita karatā hai aura una doṣoṃ kī śuddhi unake anurūpa prāyaścitta dvārā hotī hai| kahā hai-mūlaccheda ko chor̤akara śeṣa prāyaścitta se śuddha hone yogya doṣoṃ meṃ vratoṃ kā khaṇḍana nahīṃ hotā, kevala vrata dūṣita hote haiṃ| eka vrata ke khaṇḍana se sabhī vratoṃ ke khaṇḍana vālī bāta mūlaccheda prāyaścitta se śuddha hone yogya doṣa meṃ hī lāgū hotī hai|
__pūrvokta spaṣṭīkaraṇa vyavahāranaya kī apekṣā se hai| niścayanaya kī apekṣā se to sāticāra cāritrī asarvavirata hī hai ||839 ||
praśna-ekavidha saṃyama ke aṭṭhāraha hajāra avayava arthāt aṃga kaise hote haiṃ?
uttara–3 karaṇa (karanā, karānā va anumodana karanā) x 3 yoga (mana, vacana, va kāyā) = 9 x 4 saṃjñā (āhāra, bhaya, maithuna va parigraha, ye cāroṃ saṃjñāyeṃ kramaśa: vedanīya, bhayamohanīya, vedamohanīya va lobhakaṣāya ke udaya se janya adhyavasāyaviśeṣarūpa haiṃ|) = 36 x 5 indriyām̐ (śrotra, cakṣu, ghāṇa, rasana va sparśana | indriyoṃ kā paścānupūrvī se kathana isa bāta kā dyotaka hai ki śīlāṃga uttarottara guṇoṃ kī vṛddhi se hī upalabdha hote haiṃ |) 180 x 9 jīva + 1 ajīva ( pṛthvī, apa, tejas, vāyu, vanaspati, beindriya, teindriya, caturindriya aura pañcendriya = 9 jīva| ajīva = mahāmūlyavāna vastra, pātra, sonā, cām̐dī ādi| duṣpratyupekṣita va apratyupekṣita vastra, pustaka, carma, tṛṇa paṃcaka ādi = 1800 x 10 śramaṇadharma (kṣamā, mārdava, ārjava, mukti, tapa, saṃyama, satya, śauca, ākiñcanya va brahmacarya) = 18000 śīlāṃga hote haiṃ ||840-842 ||