Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 3.1

Kalpaḥ 3.1

Language
Sanskrit

3.1

āpastambaśulbasūtrāṇi

3.1.p1

āpastambaśulbasūtraṃ

3.1.1

vihārayogānvyākhyāsyāmaḥ ..1.1 ..

3.1.5

yāvadāyāmaṃ pramāṇaṃ ..1.2ka ..
tadardhamabhyasyāparasmiṃstṛtīye ṣaḍbhāgone lakṣaṇaṃ karoti ..1.2kha ..
pṛṣṭhyāntayorantau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimitaṃ karoti ..1.2ga ..
evamuttarato viparyasyetarataḥ sa samādhiḥ ..1.2gha ..
tannimitto nirhrāso vivṛddhirvā ..1.2ca ..
āyāmaṃ vābhyasyāgantucaturthaṃ āyāmaścākṣṇayā rajjustiryaṅbhānīśeṣaḥ . vyākhyātaṃ viharaṇaṃ ..1.3ka ..
dīrghasyākṣṇayārajjuḥ pārśvamānī tiryaṅmānī ca yatpṛthagbhute kurutastadubhayaṃ karoti ..1.4ka ..
tābhirjñeyābhiruktaṃ viharaṇaṃ ..1.4kha ..
caturaśrasyākṣṇayārajjurdvistavatīṃ bhūmiṃ karoti . samasya dvikaraṇī ..1.5 ..

3.1.6

pramāṇaṃ tṛtīyena vardhayettaccaturthenātmacatustriṃśonena saviśeṣaḥ ..1.6 ..

3.1.6_2

athāparaṃ ..1.7ka ..
pramāṇamātrīṃ rajjuṃ ubhayataḥ pāśāṃ karoti ..1.7kha ..
madhye lakṣaṇaṃ ardhamadhyamayośca pṛṣṭhyāyāṃ rajjuṃ āyamya pāśayorlakṣaṇeṣviti śaṅkūnnihatyupāntyayoḥ pāśau pratimucya madhyamena lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nimittaṃ karoti . madhyame pāśau pratimucya, uparyupari nimittaṃ madhyamena lakṣaṇena dakṣiṇamaṃsaṃ āyacchet . unmucya pūrvasmādaparasminpratimucya madhyamenaiva lakṣaṇena dakṣiṇāṃ śroṇiṃ āyacchet . evamuttarau śroṇyaṃsau ..1.7ga ..

3.1.6_3

athāparoyogaḥ ..2.1ka ..
pṛṣṭhyāntayormadhye ca śaṅkūnnihatyārdhe'rdhe tadviśeṣaṃ abhyasya lakṣaṇaṃ kṛtvārdhamagamayet . antyayoḥ pāśau kṛtvā madhyame saviśeṣaṃ pratimucya pūrvasminnitaraṃ lakṣaṇena dakṣiṇamaṅkaṃ āyacchet . unmucya pūrvasmādaparasminpratimucya lakṣaṇenaiva dakṣiṇāṃ śroṇiṃ āyacchet . evaṃ uttarau śroṇyaṃsau ..2.1kha ..
pramāṇaṃ tiryagdvikaraṇyāyāmastasyākṣṇayārajjustrikaraṇī ..2.2 ..

3.1.6_4

tṛtīyakaraṇyetena vyākhyātā . vibhāgastu navadhā ..2.3 ..

3.1.6_5

tulyayoścaturaśrayoruktaḥ samāsaḥ . nānāpramāṇayoścaturaśrayoḥ samāsaḥ ..2.4ka ..
hrasīyasaḥ karaṇyā varṣīyaso vṛddhraṃ ullikhet . vṛddhrasyākṣṇayārajjurubhe samasyati . taduktaṃ ..2.4kha ..
caturaśrāccaturaśraṃ nirjihīrṣanyāvannirjihīrṣettasya karaṇyā varṣīyaso vṛddhramullikheth ..2.5ka ..
vṛrdhasya pārśvamānīṃ akṣṇayetaratpārśvaṃ upasaṃhareth ..2.5kha ..
sā yatra nipatettadapacchindyāth ..2.5ga ..
chinnayā nirastaṃ ..2.5gha ..
upasaṃhṛtākṣaṇayārajjuḥ sā catuṣkaraṇī chinnā cetarā ca yatpṛthagbhūte kurutastadubhayaṃ karoti ..2.6ka ..
tiryaṅmānī puruṣaṃ śeṣastrīn ..2.6ga ..
taduktaṃ ..2.6gha ..
dīrghacaturaśraṃ samacaturaśraṃ cikīrṣantiryaṅmānyāpacchidya śeṣaṃ vibhajyobhayata upadadhyāth ..2.7ka ..
khaṇḍaṃ āgantunā saṃpurayeth ..2.7kha ..
tasya nirhāra uktaḥ ..2.7ga ..

3.1.6_6

samacaturaśraṃ dīrghacaturaśraṃ cukīrṣanā yāvaccikīrṣettāvatīṃ pārśvamānīṃ kṛtvā yadadhikaṃ syādyathāyogaṃ upadadhyāth ..3.1 ..

3.1.6_7

caturaśraṃ maṇḍalaṃ cikīrṣanmadhyātkoṭyāṃ nipātayeth ..3.2ka ..
pārśvataḥ parikṛṣyātiśayatṛtīyena saha maṇḍalaṃ parilikheth ..3.2kha ..
sā nityā maṇḍalaṃ ..3.2ga ..
yāvaddhīyate tāvadāgantu ..3.2gha ..
maṇḍalaṃ caturaśraṃ cikīrṣanviṣkambhaṃ pañcadaśa bhāgānkṛtvā dvāvuddharet . trayodaśāvaśiṣyante . sā nityā caturaśraṃ ..3.3 ..

3.1.6_8

pramāṇena pramāṇaṃ vidhīyate ..3.4 ..

3.1.6_9

caturaśraṃ ādeśādanyath ..3.5 ..

3.1.6_10

dvābhyāṃ catvāri ..3.6ka ..
tribhirnava ..3.6kha ..
yāvatpramāṇā rajjustāvatastāvato vargānkaroti ..3.8ka ..
ardhatṛtīyapuruṣā ṣaṭsapādān ..3.8kha ..
athātyanta pradeśaḥ ..3.9ka ..
yāvatā yāvatādhikena parilikhati tatpārśvayorupadadhāti . yacca tena caturaśraṃ kriyate tatkoṭyāṃ ..3.9kha ..
ardhapramāṇena pādapramāṇaṃ vidhīyate ..3.10ka ..
ardhasya dvipramāṇāyāḥ pādapūraṇatvāth ..3.10kha ..
tṛtīyena navamī kalā ..3.10ga ..

3.1.6_11

āgnyādheyike vihāre gārhapatyāhavanīyayorantarāle vijñāyate ..4.1ka ..
aṣṭāsu prakrameṣu brāhmaṇo'gniṃ ādadhīta . ekādaśasu rājanyaḥ . dvādaśasu vaiśyaḥ ..4.1kha ..
caturviṃśatyāṃ aparimite yāvatā vā cakṣuṣā manyate tasmānnātidūraṃ ādheya iti sarveṣāṃ aviśeṣeṇa śrūyate ..4.2 ..

3.1.6_12

dakṣiṇataḥ purastādvitṛtīyadeśe gārhapatyasya nedīyasi dakṣiṇāgnervijñāyate ..4.3 ..

3.1.6_13

gārhapatyāhavanīyayorantarālaṃ pañcadhā ṣaḍdhā vā saṃvibhajya ṣaṣṭhaṃ saptamaṃ vā bhāgaṃ āgantuṃ upasamasya samaṃ traidhaṃ vibhajyāparasmiṃstṛtīye lakṣaṇaṃ kṛtvā gārhapatyāhavanīyayorantau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti taddakṣiṇāgnerāyatanaṃ . śrutisāmarthyāth ..4.4 ..

3.1.6_14

yajamānamātrī prācyaparimitā vā yathāsannāni havīṃṣi saṃbhavedevaṃ tiraścī prāñcau vedyaṃsāvunnayati . pratīcī śroṇī purastādaṃhīyasī paścātprathīyasī madhye saṃnatataraivaṃ iva hi yoṣeti dārśikyā vedervijñāyate ..4.5 ..

3.1.6_15

apareṇāhavanīyaṃ yajamānamātrī dīrghaṃ caturaśraṃ vihṛtya tāvatīṃ rajjuṃ āyamya madhye lakṣaṇaṃ kṛtvā dakṣiṇayoḥ śroṇyaṃsayorantarā niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti . nimitte rajjuṃ niyamyāntau samasya . dakṣiṇāyāḥ śroṇerdakṣiṇaṃ aṃsaṃ ālikhet . evaṃ uttarataḥ . tiryaṅmānīṃ dviguṇāṃ tathā kṛtvā paścātpurastāccopalikhet . vimitāyāṃ purastātpārśvamānyāvupasaṃharet . śrutisāmarthyāth ..4.6 ..

3.1.6_16

triṃśatpadāni prakramā vā paścāttiraśvī bhavati . ṣaṭtriṃśatprācī caturviṃśatiḥ purastāttiraścīti soṃikyā vedervijñāyate ..5.1 ..

3.1.6_17

ṣaṭtriṃśikāyāṃ aṣṭādaśopasamasya aparasmādantāddvādaśasu lakṣaṇaṃ pañcadaśasu lakṣaṇaṃ pṛṣṭhyāntayorantau niyamya pañcadaśakena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nihantyevaṃ uttarataḥśroṇī . viparyasyāṃsau pañcadaśikenaivāpāyamya dvādaśike śaṅkuṃ nihanti . evaṃ uttaratastāvaṃsau ..5.2ka ..
tadekarajjvā viharaṇaṃ ..5.2kha ..
trikacatuṣkayoḥ pañcikākṣṇayārajjuḥ . tābhistrirabhyastābhiraṃsau . caturabhyastābhiḥśroṇī ..5.3 ..

3.1.6_18

dvādaśikāpañcikayostrayodaśikākṣṇayārajjuḥ, tābhiraṃsau dvirabhyastābhiḥ śroṇī ..5.4 ..

3.1.6_19

pañcadaśikāṣṭikayoḥ saptadaśikākṣṇayārajjuḥ . tābhiḥśroṇī ..5.5ka ..
dvādaśikāpañcatriṃśikayoḥ saptatriṃśikākṣṇayārajjuḥ . tābhiraṃsau ..5.5kha ..
etāvanti jñeyāni vediviharaṇāni bhavanti ..5.6 ..

3.1.9

aṣṭaviṃśatyonaṃ padasahasraṃ mahāvediḥ ..5.7ka ..
dakṣiṇasmādaṃsāddvādaśasu dakṣiṇasyāṃ śroṇyāṃ nipātayet . chedaṃ viparyasyottarata upadadhyāt . sā dīrghā caturaśrā . tathā yuktāṃ saṃcakṣīta ..5.7kha ..
soṃikyā veditṛtīyadeśe yajeteti sautrāmaṇyā vedervijñāyate ..5.8ka ..
prakramāsya dvikaraṇī prakramasthānīyā bhavati trikaraṇyā vā ..5.8kha ..
aṣṭikā daśiketi tiryaṅmānyau . dvādaśikā pṛṣṭhayā ..5.8ga ..
trīṇi caturviṃśāni padaśatāni sautrāmaṇikī vediḥ ..5.9 ..

3.1.10

dvistāvā vedirbhavatītyaśvamedhe vijñāyate ..5.10 ..

3.1.10_20

prakramasya dvikaraṇī prakamasthānīyā bhavati ..6.1 ..

3.1.10_21

prakramo dvipadastripado vā . prakrame yāthākāmī śabdārthasya viśayitvāth ..6.2ka ..
yajamānasyādhvaryorvā . eṣa hi ceṣṭānāṃ kartā bhavati ..6.2kha ..
rathamātrī nirūḍhapaśubandhasya vedirbhavatīti vijñāyate ..6.3ka ..
tasya khalvāhū rathākṣamātrī paścāttiryagīṣayā prācī . vipathayugena purastāth ..6.3kha ..
yāvatā vā bāhye chidre ..6.3ga ..
tadekarajjvoktaṃ . pañcadaśikenaivāpāyamyārdhākṣeṇārdhayugena śroṇyaṃsānnirhareth ..6.4 ..

3.1.10_22

athāpyudāharanti ..6.5ka ..
aṣṭāśītiśatamīṣā tiryagakṣaścatuḥśataṃ . ṣaḍaśītiyugaṃ cāsya rathaścāraṇa ucyate iti rathaparimāṇaṃ ..6.5kha ..
aratnibhirvā caturbhiḥ paścātṣaḍbhiḥ prācī tribhiḥ purastāt . tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamya dvābhyāṃ adhyardheneti śroṇyaṃsānnirhareth ..6.6 ..

3.1.10_23

yajamānamātrī catuḥsraktirbhavatīti paitṛkyā vedervijñāyate, tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhena tataḥ śroṇyaṃsānnirhareth ..6.7 ..

3.1.10_24

daśapadottarā vedirbhavatīti some vijñāyate . tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhena tataḥ śroṇyaṃsānnirhareth ..6.8 ..

3.1.10_25

tāṃ yugena yajamānasya vā padairvimāya śamyayā parimimīte ..6.9 ..

3.1.10_26

pade yuge'ratnāviyati śamyāyāṃ ca mānārtheṣu yathākāmī śabdārthasya viśayitvāth ..6.10 ..

3.1.11

vimitāyāṃ purastātpārśvamānyā upasaṃharet . śrutisāmarthyāth ..6.11 ..

3.1.11_27

navāratni tiryaksaptaviṃśatirudagāyataṃ iti sadaso vijñāyate ..7.1 ..

3.1.11_28

aṣṭhādaśetyekeṣāṃ ..7.2 ..

3.1.11_29

tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhapañcamaiḥ śroṇyaṃsānnirhareth ..7.3 ..

3.1.11_30

prādeśamukhāḥ prādeśāntarālā bhavantītyuparavāṇāṃ vijñāyate . aratnimātraṃ caturaśraṃ vihṛtya sraktiṣu śaṅkūnnihatyārdhaprādeśena taṃ taṃ parilikhecchrutisāmarthyāth ..7.4 ..

3.1.11_31

vyāyāmamātrī bhavatīti gārhapatyacitervijñāyate ..7.5 ..

3.1.11_32

caturaśretyekeṣām, parimaṇḍaletyekeṣāṃ ..7.6 ..

3.1.11_33

karaṇaṃ vyāyāmasya tṛtīyāyāmaṃ saptamavyāsaṃ kārayeth ..7.7 ..

3.1.11_34

tā ekaviṃśatirbhavanti ..7.8 ..

3.1.11_35

prāgāyāmāḥ prathame prastāre'parasminnudagāyāmāḥ ..7.9 ..

3.1.12

maṇḍalāyāṃ mṛdo dehaṃ kṛtvā madhye śaṅkuṃ nihatyārdhavyāyāmena saha maṇḍalaṃ parilikheth ..7.10ka ..
tasmiṃścaturaśraṃ avadadhyādyāvatsambhavettannavadhā vyavalikhya traidhaṃ ekaikaṃ pradhikaṃ vibhajeth ..7.10kha ..
upadhāne caturaśrasyāvāntaradeśānprati sraktīḥ sampādayeth ..7.11ka ..
madhyānītarasminprastāre ..7.11kha ..
vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..7.11ga ..
piśīlamātrā bhavantīti dhiṣṇyānāṃ vijñāyate ..7.12 ..

3.1.13

caturaśrā ityekeṣāṃ parimaṇḍalā ityekeṣāṃ ..7.13 ..

3.1.14

mṛdo dehānkṛtvāgnīdhrīyaṃ navadhā vyavalikhya, ekasyāḥ sthāne'śmānaṃ upapadhyāth ..7.14 ..

3.1.15

yathāsaṅkhyaṃ itarā vyavalikhya yathāyogaṃ upadadhyāth ..7.15 ..

3.1.15_36

bhavatīva khalu vā eṣa yo'gniṃ cinute iti vijñāyate . vayasāṃ vā eṣa pratimayā cīyata ityākṛticodanāt . pratyakṣavidhānādvā ..8.1 ..

3.1.15_37

yāvadāmnānena veṇunā caturaśre ātmani puruṣānavamimote ..8.2ka ..
puruṣaṃ dakṣiṇe pakṣe puruṣaṃ pucche puruṣaṃ uttare ..8.2kha ..
aratninā dakṣiṇato dakṣiṇaṃ pakṣaṃ vardhayati . evaṃ uttarata uttaraṃ ..8.2ga ..
prādeśena vitastyā vā paścātpucchaṃ ..8.2gha ..
ekavidhaḥ prathamo'gnirdvividho dvitīyastrividhastṛtīyaḥ ta evaṃ evodyantyaikaśatavidhāth ..8.3 ..

3.1.15_38

tadu ha vai saptavidhaṃ eva cinvīta . saptavidho vāva prākṛto'gniḥ . tata ūrdhvaṃ ekottarāniti vijñāyate ..8.4 ..

3.1.15_39

ekavidhaprabhṛtīnāṃ na pakṣapucchāni bhavanti . saptavidhavākyaśeṣatvācchrutivipratiṣedhācca ..8.5 ..

3.1.15_40

aṣṭavidhaprabhṛtīnāṃ yadanyatsaptabhyastatsaptadhā vibhajya pratipuruṣaṃ āveśayeth ..8.6ka ..
ākṛtivikārasyāśrutatvāth ..8.6kha ..
puruṣamātreṇa vimimīte' veṇunā vimimīte, iti vijñāyate ..8.7 ..

3.1.15_41

yāvānyajamāna ūrdhvabāhustāvadantarāle veṇośchidre karoti madhye tṛtīyaṃ ..8.8 ..

3.1.15_42

apareṇa yūpāvaṭadeśaṃ anupṛṣṭhyaṃ veṇuṃ nidhāya chidreṣu śaṅkūnnihatyonmucyāparābhyāṃ dakṣiṇāprākparilikhedāntāth ..8.9 ..

3.1.15_43

unmucya pūrvasmādaparasminpratimucya dakṣiṇā pratyakparilikhedāntāth ..8.10 ..

3.1.15_44

unmucya veṇuṃ madhyame śaṅkāvantyaṃ veṇośchidraṃ pratimucyoparyupari lekhāsamaraṃ dakṣiṇā veṇuṃ nidhāyāntye chidre śaṅkuṃ nihatya tasminmadhyamaṃ veṇośchidraṃ pratimucya lekhāntayoritare pratiṣṭhāpya chidrayoḥ śaṅkū nihanti ..9.1ka ..
sa puruṣaścaturaśraḥ ..9.1kha ..
evaṃ puradakṣiṇaṃ catura ātmani puruṣānavamimīte ..9.2ka ..
puruṣaṃ dakṣiṇe pakṣe . puruṣaṃ pucche puruṣaṃ uttare ..9.2kha ..
aratninā dakṣiṇato dakṣiṇaṃ ityuktaṃ ..9.2ga ..
pṛṣṭhyāto vā puruṣamātrasyākṣṇayā veṇuṃ nidhāya pūrvasminnitaraṃ . tābhyāṃ dakṣiṇaṃ aṃsaṃ nirharet . viparyasya śroṇī ..9.3ka ..
pūrvavaduttaraṃ aṃsaṃ ..9.3kha ..
rajjvā vā vimāyottaravedinyāyena veṇunā vimimīte ..9.4 ..

3.1.15_45

sapakṣapuccheṣu vidhābhyāse'pacaye ca vidhāsaptamakaraṇīṃ puruṣasthānīyāṃ kṛtvā vihareth ..9.5 ..

3.1.15_46

karaṇānāṣṭakānāṃ puruṣasya pañcamena kārayeth ..9.6ka ..
tāsāṃ evaikato'dhyardhāstaddvitīyaṃ . puruṣasya pañcamo bhāga ekataḥ prādeśa ekataḥ tattṛtīyaṃ ..9.6kha ..
sarvataḥ prādeśastaccaturthaṃ . samacaturaśrāḥ pañcadaśabhāgīyāstatpañcamaṃ ..9.6ga ..
ūrvdhvapramāṇamiṣṭakānāṃ jānoḥ jānoḥ pañcamena kārayeth ..9.7ka ..
ardhena nākasadāṃ pañcacūḍānāṃ ca ..9.7kha ..
yatpacyamānānāṃ pratihrasīta purīṣeṇa tatsampūrayedaniyataparimāṇatvātpurīṣasya ..9.8 ..

3.1.15_47

upadhāne'dhyardhā daśa purastātpratīcīrātmanyupadadhāti . daśa paścātprācīḥ ..10.1ka ..
pañcapañca pakṣāgrayoḥ . pakṣāpyayayośca viśayāstāsāṃ ardheṣṭakāmātrāṇi pakṣayorbhavanti ..10.1kha ..
pañcapañca pucchapārśvayordakṣiṇā udīcīśca ..10.1ga ..
pucche prādeśaṃ upadhāya sarvaṃ agniṃ pañcamabhāgīyābhiḥ pracchādayeth ..10.2 ..

3.1.15_48

pañcadaśabhāgīyābhiḥ saṅkhyāṃ pūrayeth ..10.3 ..

3.1.15_49

aparasminprastāre'dhyardhā daśa dakṣiṇata udīcīrātmanyupadadhāti . daśottarato dakṣiṇāḥ ..10.4ka ..
yathā prathame prastāre pakṣau tathā pucchaṃ . yathā pucchaṃ tathā pakṣau viparītā apyaye ..10.4kha ..
sarvaṃ agniṃ pañcamabhāgīyābhiḥ pracchādayeth ..10.5 ..

3.1.15_50

pañcadaśabhāgīyābiḥ saṅkhyāṃ pūrayeth ..10.6ka ..
vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..10.6kha ..
pañca citayo bhavanti . pañcabhiḥ purīṣairabhyūhatīti purīṣāntā citirarthāntaratvātpurīṣasya ..10.7 ..

3.1.15_51

jānudaghnīṃ sāhasraṃ cinvīta prathamaṃ cinvānaḥ ..10.8ka ..
nābhidaghnīṃ dviṣāhasraṃ dvitīyaṃ āsyadaghnīṃ triṣāhasraṃ tṛtīyaṃ uttaraṃ uttaraṃ jyāyāmsaṃ ..10.8kha ..
mahāntaṃ bṛhantaṃ aparimitaṃ svargakāmaścinvīteti vijñāyate ..10.8ga ..
dviṣāhasre dviprastārāścitayo bhavanti . triṣāhasra triprastārāścaturthaprabhṛtiṣvāhāreṣu nityaṃ iṣṭakāparimāṇaṃ ..10.9 ..

3.1.15_52

vijñāyate ca ḥna jyāyāṃsaṃ citvā kanīyāṃsaṃ cinvīteti' ..10.10 ..

3.1.15_53

caturaśrābhiragniṃ cinuta iti vijñāyata . samacaturaśrā anupapadatvācchabdasya ..11.1 ..

3.1.15_54

pādamātrayo bhavanti aratnimātrayo bhavantyūrvasthimātrayo bhavantyaṇūkamātrayo bhavantīti vijñāyate ..11.2 ..

3.1.15_55

caturbhāgīyamaṇūkaṃ . pañcamabhāgīyāratniḥ . tathorvasthi ..11.3ka ..
pādeṣṭakā pādamātrī ..11.3kha ..
tatra yathākāmī śabdārthasya viśayitvāth ..11.4 ..

3.1.15_56

upadhāne'ṣṭāvaṣṭau pādeṣṭakāścaturbhāgīyānāṃ pakṣāgrayornidadhyāt . sandhyośca tadvadātmānaṃ ṣaḍaṅgulāpetāḥ ..11.5ka ..
śroṇyaṃseṣu cāṣṭau prācīḥ pratīciśca ..11.5kha ..
sandhyantarāle pañcabhāgīyāḥ sapādāḥ ..11.6 ..

3.1.15_57

pucche prādeśamupadhāya sarvaṃ agniṃ caturbhāgīyābhiḥ pracchādayeth ..11.7 ..

3.1.15_58

pādeṣṭakābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayeth ..11.8 ..

3.1.15_59

aparasminprastāre pucchāpyaye pañcamabhāgīyā viśayāḥ ..11.9ka ..
tā ātmani caturdaśabhiḥ pādairyathāyogaṃ paryupadadhyāth ..11.9kha ..
sarvaṃ agniṃ pañcamabhāgīyābhiḥ pracchādayeth ..11.10 ..

3.1.15_60

pādeṣṭakākṣiḥ saṅkhyāṃ pūrayeth ..11.11ka ..
vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..11.11kha ..

3.1.15_61

ekavidhaprabhṛtīnāṃ karaṇīnāṃ dvādaśena trayodaśenetīṣṭakāḥ kārayeth ..12.1ka ..
pādeṣṭakāśca vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..12.1kha ..
ekavidhaprabhṛtīnāṃ prathamāhāreṇa dvitīyena tṛtīyeneti yo yujyeta . sarveṣāṃ yathā śrutisaṅkhyā tathordhvapramāṇaṃ ..12.2 ..

3.1.15_62

kāmyā guṇavikārāḥ guṇaśāstratvāth ..12.3 ..

3.1.15_63

praugacitaṃ cinvīta bhrātṛvyavāniti vijñāyate ..12.4 ..

3.1.15_64

yāvānagniḥ sāratniprādeśo dvistāvatīṃ bhūmiṃ caturaśrāṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyā ardhācchroṇīṃ pratyālikhet . sā nityā praugaṃ ..12.5 ..

3.1.15_65

karāṇāni cayanaṃ ityekavidhoktaṃ ..12.6ka ..
praugā iṣṭakāḥ kārayeth ..12.6kha ..
ubhayayaḥ praugaṃ cinvīta yaḥ kāmayeta prajātānbhrātṛvyānnudeya pratijaniṣyamāṇāniti vijñāyate ..12.7 ..

3.1.15_66

yathā vimukhe śakaṭe ..12.8 ..

3.1.15_67

tāvadeva tīrghaṃ caturaśraṃ vihṛtya pūrvāparayoḥ karaṇyorardhāttāvati dakṣiṇottarayornipātayet . sā nityobhabhayataḥ praugaṃ ..12.9 ..

3.1.15_68

praugacitoktīḥ (-ktaṃ) . ubhayataḥ praugā iṣṭakāḥ kārayeth ..12.10 ..

3.1.15_69

rathacakracitaṃ cinvīta bhrātṛvyavāniti vijñāyate ..12.11 ..

3.1.15_70

yāvānagniḥ sāratniprādeśastāvatīṃ bhūmiṃ parimaṇḍalāṃ kṛtvā tasmiṃścaturaśraṃ avadadhyādyāvatsambhaveth ..12.12 ..

3.1.15_71

tasya karaṇyā dvādaśeneṣṭakāḥ kārayeth ..13.1 ..

3.1.15_72

tāsāṃ ṣaṭpradhāvupadhāya śeṣaṃ aṣṭadhā vibhajeth ..13.2 ..

3.1.15_73

upadhāne caturaśrasyāvāntaradeśānprati sraktīḥ sampādayet . madhyānītarasminprastāre . vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..13.3 ..

3.1.15_74

droṇacitaṃ cinvītānnakāma iti vijñāyate ..13.4 ..

3.1.15_75

dvayāni tu khalu droṇāni, caturaśrāṇi parimaṇḍalāni ca ..13.5 ..

3.1.15_76

tatra yathākāmī śabdārthasya viśayitvāth ..13.6 ..

3.1.15_77

caturaśraṃ vā yasya guṇaśāstraṃ ..13.7 ..

3.1.15_78

sa caturaśraḥ ..13.8 ..

3.1.15_79

paścāttsarurbhavatyanurūpatvāyeti vijñāyate ..13.9 ..

3.1.15_80

sarvasyā bhūmerdaśamaṃ tsarustasya pucchena nirhāra uktaḥ ..13.10 ..

3.1.15_81

tasya karaṇyā dvādaśeneṣṭakāḥ kārayet . adhyardhāḥ pādeṣṭakāśca ..13.11 ..

3.1.15_82

upadhāne'dhyardhāḥ purastātpratīcīrātmanyupadadhāti . tsarvarge śroṇyośca prācīḥ ..13.12 ..

3.1.15_83

sarvaṃ agniṃ caturaśrābhiḥ pracchādayeth ..13.13 ..

3.1.15_84

pādeṣṭakābhiḥ saṅkhyāṃ pūrayeth ..13.14 ..

3.1.15_85

aparasminprastāre'dhyardhā dakṣiṇata udīcīrātmanyupadadhātyuttarataśca dakṣiṇāstsarupārśvayordakṣiṇā utīcīśca ..13.15 ..

3.1.16

sarvamagniṃ caturaśrābhiḥ pracchādayeth ..13.16 ..

3.1.17

pādeṣṭakākṣiḥ saṅkyāṃ pūrayeth ..13.17 ..

3.1.18

vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..13.18 ..

3.1.18_86

samūhyaṃ cinvīta paśukāma iti vijñāyate ..14.1 ..

3.1.18_87

samūhanneveṣṭakā upadadhāti ..14.2 ..

3.1.18_88

dikṣu cātvālā bhavanti . tebhyaḥ puraṣimabhyudūhatīti vijñāyate ..14.3 ..

3.1.18_89

paricāyyaṃ cinvīta grāmakāma iti vijñāyate ..14.4 ..

3.1.18_90

madhyamāṃ svayamātṛṇṇāṃ pradakṣiṇamiṣṭakāgaṇaiḥ paricinoti . sa pariyāyyaḥ ..14.5 ..

3.1.18_91

upacāyyaṃ cinvīta grāmakāma iti vijñāyate ..14.6 ..

3.1.18_92

paricāyyenoktaḥ ..14.7 ..

3.1.18_93

śmaśānacitaṃ cinvīta yaḥ kāmayetpitṛloka ṛdhnuyāmiti vijñāyate ..14.8 ..

3.1.18_94

dvayāni khalu śmamaśānāni caturaśrāṇi parimaṇḍalāni ca ..14.9 ..

3.1.18_95

tatra yathākāmī śabdārthasya viśayitvāth ..14.10 ..

3.1.18_96

caturaśraṃ vā . yasya guṇaśāstraṃ ..14.11 ..

3.1.18_97

sa caturaśraḥ . tsaruvarjaṃ droṇacitoktaḥ ..14.12 ..

3.1.18_98

chandaścitaṃ cinvīta paśukāma iti vijñāyate ..14.13 ..

3.1.18_99

sarvaiśchandobiścinuyādityekaṃ . prākṛtairityaparaṃ ..14.14 ..

3.1.18_100

śyenacitaṃ cinvīta suvargakāma iti vijñāyate ..15.1 ..

3.1.18_101

vakrapakṣo vyastapuccho bhavati ..15.2ka ..
paścātprāṅudūhati . purastātpratyaṅṅudūhati . evaṃ iva hi vayasāṃ madhye pakṣanirṇāmo bhavatīti vijñāyate ..15.2kha ..
yāvānagniḥ sāratniprādeśaḥ saptavidhaḥ saṃpadyate . prādeśaṃ caturthaṃ ātmanaścaturbhāgīyāścāṣṭau . tāsāṃ tisraḥ śira itaratpakṣayorvibhajeth ..15.3 ..

3.1.18_102

pañcāratniḥ puruṣaḥ . caturaratniḥ vyāyāmaḥ . caturviṃśatyaṅgulayo'ratniḥ . tadardhaṃ prādeśa iti kḻptiḥ ..15.4 ..

3.1.18_103

ardhadaśamā aratnayo'ṅgulayaśca caturbhāgonāḥ pakṣāyāmaḥ ..15.5 ..

3.1.18_104

dvipuruṣāṃ rajjuṃ ubhayataḥpāśāṃ karoti . madhye lakṣaṇaṃ . pakṣasyāparayoḥ koṭyorantau niyamya lakṣaṇena prācīnaṃ āyacchedevaṃ purastāt . sa nirṇāmaḥ ..15.6 ..

3.1.18_105

etenottaraḥ pakṣo vyākhyātaḥ ..15.7 ..

3.1.18_106

ātmā dvipuruṣāyāmo'dhyardhapuruṣavyāsaḥ ..15.8 ..

3.1.18_107

pucche'rdhapuruṣavyāsaṃ puruṣaṃ pratīcīnaṃ āyacchet . tasya dakṣiṇato'nyaṃ uttarataśca ..15.9ka ..
tāvakṣṇayā vyavalikhet . yathārdhapuruṣo'pyaye syāth ..15.9kha ..
śirasyardhapuruṣeṇa caturaśraṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyā ardhāttāvati dakṣiṇayornipātayeth ..15.10 ..

3.1.18_108

apyayānprati śroṇyaṃsānapacchindyāth ..16.1ka ..
evaṃ iva hi śyenaḥ ..16.1kha ..
karaṇaṃ puruṣasya pañcamāyāmaṃ ṣaṣṭhavyāsaṃ kārayedyathāyoganataṃ tatprathamaṃ ..16.2 ..

3.1.18_109

te dve prācī saṃhite . taddvitīyaṃ ..16.3 ..

3.1.18_110

prathamasya ṣaḍbhāgaṃ aṣṭabhāgena vardhayet . yathāyoganataṃ tattṛtīyaṃ ..16.4 ..

3.1.18_111

caturbhāgīyādhyardhā . tasyāścaturbhāgīyāmātraṃ akṣṇayā chindyāt . taccaturthaṃ ..16.5 ..

3.1.18_112

caturbāgīyārdhaṃ pañcamaṃ ..16.6 ..

3.1.18_113

tasyākṣṇayā bhedaḥ ṣaṣṭhaṃ ..16.7 ..

3.1.18_114

puruṣasya pañcamabhāgaṃ daśabhāgavyāsaṃ pratīcīnaṃ āyacchet . tasya dakṣiṇato'nyaṃ uttarataśca . tāvakṣṇayā dakṣiṇaॉarayoḥ koṭyorālikhet . tatsaptamaṃ ..16.8 ..

3.1.18_115

evamanyat . uttaraṃ tūttarasyāḥ koṭyālikhettadaṣṭamaṃ ..16.9 ..

3.1.18_116

caturbhāgīyākṣṇayobhayato bhedo navamaṃ ..16.10 ..

3.1.18_117

upadhāne ṣaṣṭiḥṣaṣṭiḥ pakṣayoḥ prathamā udīcīrnirupadadhyāth ..16.11 ..

3.1.18_118

pucchapārśvayoraṣṭāvaṣṭau ṣaṭhyayastisro'gre tata ekāntatastisraḥ tata ekā ..16.12 ..

3.1.18_119

pucchāpyaye caturthyau viśaye . tayostu paścātpañcamyāvanīkasaṃhite ..16.12 ..

3.1.18_120

śeṣe daśa caturthyaḥ śroṇyaṃseṣu cāṣṭau prācīḥ pratīcīśca ..17.1 ..

3.1.18_121

śeṣe ca ṣaḍviṃśatiraṣṭau ṣaṣṭayaścatasraḥ pañcamyaḥ ..17.2 ..

3.1.18_122

śirasi caturthyau viśaye . tayośca purastātprācyau ..17.3 ..

3.1.18_123

eṣa dviśataḥ prastāraḥ ..17.4 ..

3.1.18_124

aparasminprastāre pañcapañca nirṇāmayordvitīyāḥ . apyayayośca tṛtīyā ātmānaṃ aṣṭabhāgāvetāḥ ..17.5ka ..
śeṣe pañcacatvāriṃśatprathamāḥ prācīḥ ..17.5kha ..
pucchapārśvayoḥ pañcapañca saptamyaḥ ..17.6ka ..
dvitīyacaturthoścānyatarataḥ pratisaṃhitāṃ ekaikāṃ ..17.6kha ..
śeṣe trayodaśāṣṭamyaḥ ..17.6ga ..
śroṇyaṃseṣu cāṣṭau caturthyo dakṣiṇā udīcīśca ..17.7ka ..
śeṣe ca viṃśatistriṃśatṣaṣṭhayaḥ ekāṃ pañcamīṃ ..17.7kha ..
śirasi caturthyau tayośca purastāccatasro navamyaḥ ..17.8 ..

3.1.18_125

eṣa dviśataprastāraḥ ..17.9 ..

3.1.18_126

vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..17.10 ..

3.1.18_127

śyenacitaṃ cinvīta suvargakāma iti vijñāyate ..18.1 ..

3.1.18_128

vakrapakṣo vyastapuccho bhavati . paścātprāṅudūhati . purastātpratyaṅudūhati . evaṃ iva hi vayasāṃ madhye pakṣanirṇāmo bhavatīti vijñāyate ..18.2 ..

3.1.18_129

puruṣasya ṣoḍaśabhirviṃśaṃ śataṃ sāratniprādeśaḥ saptavidhaḥ saṃpadyate . tāsāṃ catvāriṃśadātmani tisraḥ śirasi pañcadaśa puccha ekatriṃśaddakṣiṇe pakṣe tathottare ..18.3 ..

3.1.18_130

adhyardhapuruṣastiryagdvāvāyāmata iti dīrghaṃ caturaśraṃ vihṛtya śroṇyaṃsebhyo dve dve ṣoḍasyau nirasyet . catvāriṃśatpariśiṣyante . sa ātmā ..18.4 ..

3.1.18_131

śirasyardhapuruṣeṇa caturaśraṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyā ardhāttāvati dakṣiṇottarayornipātayeth ..18.5ka ..
tisraḥ pariśiṣyante . tacchiraḥ ..18.5kha ..
puruṣastiryagdvāvāyāmataḥ ṣoḍaśabhāgaśca dakṣiṇaḥ pakṣaḥ . tathottaraḥ ..18.6 ..

3.1.18_132

pakṣāgrepakṣāgre puruṣacaturthena catvāri caturaśrāṇi kṛtvā tānyakṣṇayā vyavalikhyārdhāni nirasyet . ekatriṃśatpariśiṣyante ..18.7 ..

3.1.18_133

pakṣāgraṃ utsṛjya madhye pakṣasya prācīṃ lekhāṃ ālikheth ..18.8ka ..
pakṣāpyaye puruṣaṃ niyamya lekhāyāṃ puruṣānte nitodantukuryāt . nitodātprācīnaṃ puruṣānte nitodaṃ nitodayornānāntāvālikhet . tatpakṣinamanaṃ . etenottaraḥ pakṣo vyākhyātaḥ ..18.8kha ..

3.1.18_134

dvipuruṣaṃ pascādardhapuruṣaṃ purastāccaturbhāgonaḥ puruṣa āyāmo'ṣṭādaśakaraṇyo pārśvayostāḥ pañcadaśaparigṛhṇanti . tatpucchaṃ ..19.1 ..

3.1.18_135

ṣoḍaśīṃ caturbhiḥ parigṛhṇīyāth ..19.2ka ..
aṣṭamena tribhiraṣṭamaiścaturthena caturthasaviśeṣeṇeti ..19.2kha ..
ardheṣṭakāṃ tribhirdvābhyāṃ caturthābhyāṃ caturthasaviśeṣeṇeti ..19.3 ..

3.1.18_136

pādeṣṭakāṃ tribhiścaturthenaikaṃ caturthasaviśeṣārdhābhyāṃ ceti ..19.4 ..

3.1.18_137

pakṣeṣṭakāṃ caturbhirdvābhyāṃ caturthābhyāṃ dvisaptamābhyāṃ ceti ..19.5 ..

3.1.18_138

pakṣamadhyīyāṃ caturbhirdvābhyāṃ caturthābhyāṃ dvisaptamābhyāṃ ceti ..19.6 ..

3.1.18_139

pakṣāgrīyāṃ tribhiścaturthenaikaṃ caturthasaptamābhyāṃ ekaṃ caturthasaviśeṣasaptamābhyāṃ ceti ..19.7 ..

3.1.18_140

pakṣakaraṇyāḥsaptamaṃ tiryaṅmānī . puruṣacaturthaṃ ca pārśvamānī . tasyākṣṇayā rajjvā karaṇaṃ prajṛmbhayeth ..19.8ka ..
pakṣanamanyāḥ saptamena phalakāni namayeth ..19.8kha ..
upadhāne catasraḥ pādeṣṭakāḥ purastācchirasi . apareṇa śiraso'pyayaṃ pañca . pūrveṇa pakṣāpyayāvekādaśa . apareṇaikādaśa pūrveṇa pucchāpyayaṃ pañcāpareṇa pañca pañcadaśa pucchāgre ..19.9 ..

3.1.18_141

catasraścatasraḥ pakṣāgrīyāḥ pakṣāgrayoḥ pakṣāpyayayośca viśayāḥ ..20.1 ..

3.1.18_142

tā ātmani catasṛbhiścatasṛbhiḥ ṣoḍaśībhiryathāyogaṃ paryupadadhyāth ..20.2 ..

3.1.18_143

catasraścatasraḥ pakṣamadhyīyāḥ pakṣamadhyayoḥ ..20.3 ..

3.1.18_144

pakṣeṣṭakābhiḥ prācībhiḥ pakṣau pracchādayeth ..20.4 ..

3.1.18_145

avaśiṣṭaṃ ṣoḍaśībhiḥ prācchādayeth ..20.5ka ..
antyā bāhyaviśeṣā anyatra śirasaḥ ..20.5kha ..
aparasminprastāre purastācchirasi dve ṣoḍaśyau bāhyaviśeṣe upadadhyāth ..20.6ka ..
te'pareṇa dve viśaye abhyantaraviśeṣe ..20.6kha ..
dvābhyāṃ ardheṣṭakābhyāṃ yathāyogaṃ paryupadadhyāth ..20.7ka ..
bāhyaviśeṣābhyāṃ parigṛhṇīyāth ..20.7kha ..
ātmanaḥ karaṇīnāṃ sandhiṣu ṣoḍaśyo bāhyaviśeṣā upadadhyāth ..20.8 ..

3.1.18_146

catasraścatasro'rdheṣṭakāḥ pakṣāgrayoḥ ..20.9ka ..
pakṣeṣṭakābhirudīcībhiḥ pakṣau pracchādayeth ..20.9kha ..
tisrastisro'rdheṣṭakāḥ pucchapārśvayoḥ ..20.10 ..

3.1.18_147

avaśiṣṭaṃ ṣoḍaśībhiḥ pracchādayeth ..20.11ka ..
antyā bāhyaviśeṣā anyatra pucchāth ..20.11kha ..
yaccaturaśraṃ tryaśraṃ vā saṃpadyetārdheṣṭakābhiḥ pādeṣṭakābhirvā pracchādayeth ..20.12 ..

3.1.18_148

aṇūkāḥ pañcadaśabhāgīyānāṃ sthāne ..20.13 ..

3.1.18_149

vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣeth ..20.14 ..

3.1.18_150

kaṅkacidalajaciditi śyenacitā vyākhyātau ..21.1 ..

3.1.18_151

evami va hi śyenasya varṣīyāṃsau pakṣau pucchādvakrau saṃnataṃ pucchaṃ dīrgha ātmā maṇḍalaṃ śiraśca . tasmācchrutisāmarthyāth ..21.2ka ..
aśirasko vānāmnānāth ..21.2kha ..
jñāyate ca . kaṅkacitaṃ śīrṣaṇvantaṃ cinvīta yaḥ kāmayeta saśīrṣo'muṣmiṃlloke saṃbhaveyaṃ iti vidyamāne kathaṃ brūyāth ..21.3 ..

3.1.18_152

prākṛtau vakrau pakṣau saṃnataṃ pucchaṃ vikāraśravaṇāth ..21.4ka ..
yathāprakṛtyātmāvikārāth ..21.4kha ..
yatho etaccheyanacitaṃ cinvīteti . yāvadāmnānasārūpyaṃ tadvyākhyātaṃ ..21.5 ..

3.1.18_153

tristāvo'gnirbhavatītyaśvamedhe vijñāyate ..21.6 ..

3.1.18_154

tatra sarvābyāso'viśeṣāth ..21.7 ..

3.1.18_155

dīrghacaturaśrāṇāṃ samāsena pakṣapucchānāṃ samāsa uktaḥ ..21.8 ..

3.1.18_156

ekaviṃśo'gnirbhavatītyaśvamedhe vijñāyate ..21.9 ..

3.1.18_157

tatra puruṣābhyāso nāratniprādeśānāṃ saṅkhyāsaṃyogātsaṅkhyāsaṃyogāth ..21.10 ..

Linked texts (4)