Vidhimargaprapa 76
Vidhimārgaprapā 76
- Language
- Sanskrit
76.1
iti śrīvijayasena sūriśiṣyaśrīmadudayaprabhasūriviracite śrīdharmābhyudayanāmni
śrīsaṅghapaticarite lakṣmyaṅke mahākāvye kṛṣṇarājyavarṇano
nāma dvādaśaḥ sargaḥ
śaśvaccalā'pi kila kṛṣṇamukhaṃ kṛpāṇe,
pāṇau sarojamukhamindumukhaṃ mukhe ca
bhadrebhakumbhasukhamaṃsayuge ca labdhvā,
lakṣmīḥ sthirā'jani cirādiha vastupāle
76.46
granthāgram 231 | ubhayam 4174
itaśca rukmiṇīsaudhe, hariḥ siṃhāsane sthitaḥ | apaśyat putramānāyya, vibhājitavibhākaram
76.47
ānandāmbudhinirmagno, nijagāda janārdanaḥ | pradyumna iti taṃ nāmnā, dhāmnāṃ sīmā suto hi saḥ
76.48
jyotiṣkaḥ pūrvavaireṇa, dhūmaketustadā sutam | taṃ kṛṣṇād rukmiṇīveṣo, hṛtvā vaitāḍhyamabhyagāt
76.49
taṃ cūtakamaṇodyāne, bālaṃ ṭaṅkaśilopari | eṣa kṣudhāturatvena, mriyatāmityamuñcata
76.50
asāvanapamṛtyurataścaramāraṅgatayā śiśuḥ | abādhito'patad bhūriparṇākīrṇamahītale
76.51
gacchataḥ svapuraṃ kālasaṃvarasya purāntarāt | vimānamaskhalat prātastatraiva vyomacāriṇaḥ
76.52
athādhodattadṛṣṭistaṃ, dṛṣṭvā bālaṃ ravicchavim | patnyai kanakamālāyai, putra ityārpayat khagaḥ
76.53
athā''rucyanmeghakūṭākhye, khecaraḥ svapure gataḥ | gūḍhagarbhā'dhunevāsuṃ, matpatnī suṣuve sutam
76.54
putrajanmotsavādūrdhvaṃ, saṃvaraḥ sudine vyadhāt | tasya pradyumna ityākhyāṃ, dikpradyotanatejasaḥ
76.55
athaityāpracchi rukmiṇyā, śrīgovindaḥ kva nandanaḥ ? | adhunaivāgrahīḥ putraṃ, harirityuttaraṃ dadau
76.56
kenāpi cchalito'sīti, bhāṣamāṇā'tha rukmiṇī | papāta mūrcchitā bhūmau, labdhasaṃjñā ruroda ca
76.57
yadubhiḥ padmavanmlānaṃ, bhāsvatyesmin gate sute | kumudvatīva bhāmā tu, muditā saparicchadā
76.58
āpteāya nāradāyātha, kimetaditi pṛcchate | ākhyat sarvaṃ harirduḥkhī, śuddhiṃ vetsīti cāvadat
76.59
athā''ha nārado jñānī, purā''sīdatimuktakaḥ
adhunā sa gato muktiṃ, na jñānaṃ bhārate'sti tat
76.60
tadahaṃ prāgvideheṣu, pṛṣṭvā sīmandharaṃ jinam | kathayiṣyāmi te sarvamityuktvā nārado yayau
76.61
gatvā'tha jñāniniḥsīmaṃ, sīmandharajineśvaram | praṇamya nārado'pṛcchat, kṛṣṇasūnugatiprathām
76.62
athā'khyat tīrthakṛd dhūmaketoḥ prāgvairaceṣṭitam | vidyādharagṛhe varddhamānaṃ ca harinandanam
76.63
pṛcchate nāradāyātha, tasya prāgvairakāraṇam | svāmī sīmandharastatre, sarvamitthamacīkathat
76.64
asti hastipuraṃ jambūdvīpe dharaṇibhūṣaṇam
viśvakseno'tra bhūpo'bhūd, viśvaksenoddhṛtāhitaḥ
76.65
madhu-kaiṭabhanāmānau, tasyābhūtāmubhau sutau | bheje rājā vrataṃ rāja-yuvarājau vidhāya tau
76.66
chalāt pallīpatirbhīmastayordeśamupādavat | taṃ hantumatha bhūpālaścacālācalavikramaḥ
76.67
mārge veṭapurendreṇa, kanakaprabhabhūbhujā | madhurbhojana-vastrādidānaiḥ sānandamarcitaḥ
76.68
tatrāsau vīkṣya candrābhāṃ, kanakaprabhavallabhām | cetastatraiva muktvā'gād, bhīmaṃ pallīpatiṃ prati
76.69
madhuḥ pallīpatiṃ hatvā, kaṇṭhīrava iva dvipam | calitaḥ punarāmantrya, kanakaprabhabhūbhujā
76.70
athā'yacchati candrābhāṃ, yācyā kanakaprabhe | balātkāreṇa tāṃ ninye, madhurmadhusakhāturaḥ
76.71
candrābhāvirahād bheje, vairulyaṃ kanakaprabhaḥ | madhustu hāstinapuraṃ, prāpya reme samaṃ tayā
76.21
saha senāsahasreṇa, śiśupālaḥ palāyata | rāmamālokya rukmī tu, yuddhaikaśraddhayā sthitaḥ
76.22
kṛtvā'tha virathaṃ rāmo, rukmiṇaṃ raṇamūrdhani | kṣipraṃ kṣurapranirkṛtta-keśaṃ tamidamabhyadhāt
76.23
tvaṃ matkaniṣṭhakāntāyā, rukmiṇyāḥ sodaro yataḥ
jīvan mukto'si tat keśacchedaiśchuṭitamastakaḥ
76.24
rukmī kṛtaśirastuṇḍamuṇḍanaḥ kuṇḍine pure | na jagāma hriyā cakre, tatra bhojakaṭaṃ puram
76.25
itaśca darśayāmāsa, rukmiṇyai dvārakāṃ hariḥ| nyavedayacca pūreṣā, kṛtā śrīdena matkṛte
76.26
saphalīkuru helābhirihopāntāvanīvanīḥ | līlāśīla-saro-vāpī-sindhubandhuritāḥ sadā
76.27
athā''ha rukmiṇī svāminnahamekākinī hṛtā | parivāraṃ tato dehi, satyabhāmādivanmama
76.28
kāryā tadadhikā'mīti, pratipadya janārdanaḥ | rukmiṇīmamucad bhāmādhāmāntikaniketane
76.29
pariṇīyātha gāndharvavivāhena balānujaḥ | kṣaṇavat kṣaṇadāṃ kṛtsnāmabhirāmaramanmudā
76.30
atimuktamuniḥ prāpadanyadā rukmiṇīgṛham | tanmatyā satyabhāmā'pi, rabhasā samupāgamat
76.31
bhāvī mama suto no vā ?, rukmiṇyetyudito muniḥ
janārdanasamo bhāvītyuktvā tāṃ sa yayau tadā
76.32
athā''ha rukmiṇīṃ bhāmā, kathito me suto'munā | tena vādena te yāte, harimantyonyakopane
76.33
atha tatrā''gato dharmayuto duryodhano nṛpaḥ | bhāmā tamāha jāto me, sūnurboḍhā sutāṃ tava
76.34
rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ ca, prāha duryodhano nṛpaḥ| prāg bhāvī tanayo yasyāstasyai deyā sutā mayā
76.35
athā''ha bhāmā prathamaṃ, yatputraḥ pariṇeṣyate
tasyai chittvā śiraḥkeśān, dvitīyā svān pradāsyati
76.36
niścityedaṃ tadā satyā, rukmiṇī ca samāntare
tat sākṣīnakṛtuḥ kṛṣṇa-rāma-duryodhanādikān
76.37
dṛṣṭaḥ svapne'tha rukmiṇyā, viśaṃstasyai mito vṛṣaḥ
tadvicāraṃ harirvyākhyad, yad bhāvī te'dbhutaḥ sutaḥ
76.38
dāsīmukhāditi śrutvā, satyā'pyāgatya kalpitam
ācakhyau haraye svapnaṃ, yanmamā'sye gajo'viśat
76.39
taṃ matvā'pi hariḥ svapnaṃ, kalpitaṃ jalpite'mitaiḥ| mā bhūdasyā viṣādastad, vyākhyad varasutodbhavam
76.40
atho maharddhikaḥ ko'pi, mahāśukrācyutaḥ suraḥ | udare rukmiṇīdevyāstejoravirivātarat
76.41
atha gatvā'nyathā''pad garbhamudaraṃ vavṛdhe ca tat | yathāvaśyodarevā'dhāt, puṇyagarbhā śu rukmiṇī
76.42
kupyantyā'nyadā satyā, prāha satyā na rukmiṇī | udaraṃ meduraṃ nāsyāḥ, paśya garbha punarmama
76.43
vadantyāmidamevāsyāṃ, dāsī kṛṣṇamakaṃpayat | putro'bhūd deva ! rukmiṇyā, ratnamutsyatanudyutiḥ
76.44
yathāvandānaśaktyā'syaṃ, karttarīpuramacyutaḥ | upāya rukmiṇīpārśva, prani bhavastriyo mudā
76.45
gacchantī madane bhittvā, madā gampā'pi vārtayā | vyarcantyeva mayastūtāñchruta sā mānukaiḥ śunam
76.95
sā'tha durgandhatāṃ matvā, svasmin munijugupsayā| jātajātismṛtiḥ prītā, kṣamayāmāsa taṃ munim
76.96
dharmaśrīnāmikāryāyāḥ, śrāvikā sā'rpi sādhunā
śrāddhaḥ sādharmikatvenānvagrahīd gāṅgilo'tha tām
76.97
ekāntaropavāsān sā, dvādaśābdīṃ vidhāya tat | vipadyānaśanādeva, devādhipamahiṣyabhūt
76.98
cyutvā'sau rukmiṇī jātā, ṣoḍaśābdānyasau punaḥ | mayūracaritāt putravirahārttā bhaviṣyati
76.99
śrutvetyutpatya vaitāḍhye, bālaṃ taṃ vīkṣya nāradaḥ | etya sarvaṃ tadāvedya, rukmiṇī-kṛṣṇayoryayau
76.100
ante ṣoḍaśavarṣāṇāṃ, sūnusaṅgamaśaṃsinā | jineśavacasā susthāvasthātāmatha dampatī
76.101
samudrasya sabhābhājo'nyedyuḥ kuntī sahodarā | savadhūkaiḥ sutaiḥ sārddhaṃ, pañcabhiḥ samupāgatā
76.102
athārcitvā narendrāya, kimetaditi pṛcchate | kuntī yathātathaṃ prāha, kima Florian kathyaṃ sahodare ?
76.103
rājyaṃ yudhiṣṭhire nyasya, pāṇḍubhūṣo vyapadyata | nakulaṃ sahadevaṃ ca, muktvā mādrī tamanvagāt
76.104
priyo yudhiṣṭhirād bhīmādarjunādapi tanmayā | imau saṃvarddhitau mādrīputrāvindu-ravicchavī
76.105
dhārtarāṣṭrena duṣṭena, dyūte duryodhanena tat | hārayitvā vayaṃ rājyaṃ, vane prasthāpayiṣmahi
76.106
api drupadaputrīyaṃ, jitā dyūte vadhūṭikā | duryodhanena muktā drāk, bhīmabhrūbhaṅgabhīruṇā
76.107
kālaṃ kālamiva kṣittvā, śrutvā vaḥ kila jīvataḥ| dṛṣṭā'hamāgatā kiñca, draṣṭuṃ tau rāma-keśavau
76.108
iti śrutvā samudro'pi, sahā'kṣobhyādisodaraiḥ | sutaiśca rāma-kṛṣṇādyaistāṃ saputrāmapūjayat
76.109
dadyurdaddrahāḥ kuntīsutebhyaḥ svasutāḥ kramāt | lakṣmīvatīṃ vegavatīṃ, subhadrāṃ vijayāṃ ratim
76.110
itaḥ pradyumnamālokya, kalāvantaṃ suyauvanam | ūce kanakamālā sā, madanajvarajarjarā
76.111
śaṃvareṇa pathi bhraṣṭaḥ, prāptastvaṃ nāsi me sutaḥ | tanmāṃ bhaja smaraprāya !, mā'nyathā madvacaḥ kṛthāḥ
76.112
vidye prajñapti-gauryau ca, gṛhāṇa mama sannidhau | yathā madīyaputraistvaṃ, jātucinnahi jīyase
76.113
śrutveti so'pi nākṛtyaṃ, kariṣyāmīti niścayī | matvā tadvākyamādāya, vidye dhīmānasādhayat
76.114
mātā'si poṣaṇād vidyādānācca niyataṃ mama | ītthaṃ niṣedhayāmāsa, vṛṣasyantīmimāmasau
76.115
tat pradyumnaḥ puropānte, gato vāpīṃ kalambukām
svanakhaiḥ svaṃ vidāryāṅgaṃ, sā'pi kolāhalaṃ vyadhāt
76.116
pradyumnena kṛtaṃ sarvamityācakhyau suteṣu sā | te'pi kruddhā gatā yoddhuṃ, pradyumnena vinirjitāḥ
76.117
dhīvaṃstatpīḍayā jitvā, śaṃvaro'pi nabhaścaraḥ | pradyumnena nivedyā'tha, tatkathāṃ paritoṣitaḥ
76.72
utsūrāgatimanvedyuḥ, pṛṣṭaścandrābhayā madhuḥ | pāradārikavādena, sthito'smīdamavocata
76.73
candrābhā prāha ko vādo ?, yat pūjyāḥ pāradārikāḥ ? | śrutvetyuktaṃ narendreṇa, vadhyā me pāradārikāḥ
76.74
candrābhā'pyavadat pūjyo, niścitaṃ pāradārikaḥ | atrārthe spaṣṭadṛṣṭāntaḥ, kṣoṇīnāthastvameva me
76.75
'ākarṇyeti mahīpālaścapālo'bhūdadhomukhaḥ | prāpto rājapathe nṛtyannitaśca kanakaprabhaḥ
76.76
duḥkhārtaṃ vīkṣya candrābhā, svaviyogavisaṃsthulam | adīdṛśad dṛśā bāpparuddhayā madhave dhavam
76.77
tāṃ pratyarpya vidhāyā'tha, madhurvandhusutaṃ nṛpam | saṃkaṭaimo vrataṃ meje, munervimalavāhanāt
76.78
tīvraṃ taptvā tapaḥ sādhurvaiyāvṛttyakarāvabhau | jātāvanaśanād devau, mahāśukre maharddhikau
76.79
jyotiṣko dhūmaketvākhyo, mṛtvā'bhūt kanakaprabhaḥ
cyutvā'bhūt tāpaso mṛtvā, dhūmaketurabhūt punaḥ
76.80
mahāśukānmadhuścyutvā, rukmiṇyāṃ so'pyajāyata | prāgvairaṃ śrīkṛte dhūmaketu-pradyumnayoridam
76.81
sūnuḥ ṣoḍaśavarṣānte, rukmiṇyāḥ sa miliṣyati | vidyā vidyādharendrāṇāṃ, hṛdyā hṛdi vinodayan
76.82
kiṃ putravirahaḥ svāmin !, rukmiṇyāḥ ṣoḍaśābdikaḥ ?
nāradeneti pṛṣṭaḥ śrījineśaḥ punarādiśat
76.83
rukmiṇyāḥ putraviyogakāraṇagame pūrvabhavacaritam
maṇḍale magadhābhikhye, jambūdvīpasya bhārate | lakṣmīgrāmābhidhe grāme, somadevo'jani dvijaḥ
76.84
lakṣmīvatīti tadbhāryā, kuṅkumārdreṇa pāṇinā | kadā'pyupavane spṛṣṭvā, mayūrāṇḍamaśoṣayat
76.85
tamojjhadanyavanmātā, yāvat ṣoḍaśa nāḍikāḥ | meghavṛṣṭyā tato dhautaṃ, svīcakāra svaimaṇḍakam
76.86
bhūyo lakṣmīvatī yātā, vane bālaṃ kalāpinam | taṃ nināya gṛhe śokāturāyāmapi mātari
76.87
dhṛtvā ṣoḍaśa māsān sā, sakṛpā svajanoktibhiḥ | nītvā tatra vane māturāturāyāḥ puro'mucat
76.88
brāhmaṇyā tatpramādena, baddhaṃ ṣoḍaśavārṣikam | karmedaṃ putravirahavyathāprathitavedanam
76.89
muniṃ samādhiguptaṃ sā'nyadā bhikṣārthamāgatam | gṛhāt pūtkṛtya niṣkāśya, kapāṭo pidadhe drutam
76.90
saptame'hni galatkuṣṭhībhūya yatijugupsayā
sā viṣaṇṇā'gninā bhṛtvā, bhavān bhūrīn kilā'bhramat
76.91
bhṛgukacchataṭe revātīre'bhūddhīvarātmajā | tyaktā pitṛbhyāṃ daurgandhyāt, kāṇā'sau durgamābhidhā
76.92
udyovanā'nyadā'paśyat, kāyotsargasthitaṃ munim | seyaṃ samādhiguptākhyaṃ, śītartau nirmare niśi
76.93
asau sphītena śītena, niśāyāṃ māsma bādhyata | iti sārdramanāḥ sādhuṃ, tṛṇaiḥ prāvṛṇute sma tam
76.94
nanāma sā muniṃ mātardharmamāstyanmunistataḥ | dṛṣṭo'si kvacidityuktaḥ, prāgbhavānapyacīkathat
76.145
mune ! prasīda tad brūhi, kadā bhāvī sa vāsaraḥ | yatra putro mamotsaṅgasaṅgamaṅgīkariṣyati ?
76.146
munirūce kṣudhārto'haṃ, tat kiñcid dehi bhojanam
kathayāmi yathā sukhastvatputrāgamavāsaram
76.147
athā''ha rukmiṇī kṛṣṇamodakāḥ santi nāparam
te tu nānyasya jīryante, tanmune ! kiṃ dadāmi te ?
76.148
kiñcinme durjaraṃ neti, jalpate sādhave'tha sā | ekaikaṃ modakaṃ prādādadāda kṛtsnān kramādasau
76.149
ito'pi satyabhāmānuyuktāḥ paṭalikābhṛtaḥ
rukmiṇīmetya vijitān, dāsyaḥ keśān yayācire
76.150
mṛtvā paṭalikāstāsāmeva keśaiḥ sa kṛṣṇabhūḥ | smitastāḥ preṣayāmāsa, muṇḍitasvāminīsamāḥ
76.151
tāḥ prekṣya kupitā satyā, praiṣījjhagiti nāpitān
kuṭṭitāste kumāreṇa, rukmiṇīkuntalārthinaḥ
76.152
atha bhāmā sabhāmetya, kopanā prāha keśavam | prayaccha rukmiṇīkeśān, yadabhūḥ pratibhūriha
76.153
rāmo dāmodareṇātha, keśārthaṃ preṣito yayau | kṛṣṇībhūya tadā cāsthāt, kumāro māturantike
76.154
balo'valokya tat sarvaṃ, valito hṛdi lajjitaḥ | māṃ preṣya tvamagāstatra, kṛṣṇamityāha kopataḥ
76.155
śrutveti halino vācaṃ, satyabhāmā'tikopanā | sarve kapaṭino yūyamityuktvā''tmagṛhaṃ gatā
76.156
pradyumno nāradenāsau, rukmiṇyai kathitastataḥ | tadā svaṃ rūpamāsthāya, svajananyai namo'karot
76.157
stanayorujjvalaṃ prītyā, sāñjanaṃ netrayoḥ payaḥ | mene mūrdhni patadgaṅgā, yamī snānaṃ namannasau
76.158
na jñāpyo'haṃ pituryāvaccitraṃ kiñcana darśaye | ityuktvā mātaraṃ māyī, rathe nyasya cacāle saḥ
76.159
hare'haṃ jīvataḥ kāntāṃ, hareddaṃṣṭrāṃ hareriva | sa ityākhyān jane śaṅkhaṃ, dadhmau durdharavikramaḥ
76.160
mumūrṣuḥ ko'tra mūrkho'yaṃ ?, vadanniti balānvitaḥ | kopī gopīdhavo dhanva, vidhunvannabhyadhāvata
76.161
kaiśavaḥ śaiśave tiṣṭhan, maṃkatvā kṛṣṇacamūramūḥ | cirānniṟyāyudhaṃ cakre, vaikuṇṭhaṃ kuṇṭhitodyamam
76.162
tadā''gataṃ hariṃ prītibhārado nārado'vadat | mā viṣādīrasau yuddhaṃ, vidhatte rukmiṇīsutaḥ
76.163
śrutveti sapramodasya, govindasya padāmbujoḥ | pradyumno nyapatat kurvannaśrumuktāphalārcanam
76.164
praviveśa gatāveśaḥ, keśavaḥ sabalaḥ purīm | pradyumna-rukmiṇīrocamāno mānadhanāgraṇīḥ
76.165
pradyumnerhṛtamuktāṃ tāṃ, duryodhananṛpātmajām | paryaṇaiṣīt tataḥ satyātanubhūrbhānukābhidhaḥ
76.166
raukmiṇeyavibhūtyā'tha, bhāmāṃ durmanasaṃ hariḥ
apṛcchat kiṃ viṣaṇṇā'si, pūraye kiṃ tavehitam ?
76.167
bhāmā prāha mayi prīto, yadi deva ! prayaccha tat | pradyumnamiva sadyumnaṃ, nandanaṃ cittanandanam
76.168
pratyakṣīkṛtyaṃ tapasā, gīrvāṇaṃ naigameṣiṇam | harirrayāce bhāmāyāṃ, pradyumnapratimaṃ sutam
76.118
prāpto'tha nāradamuniḥ, pradyumnāya nyavedayat
āditaḥ sakalāṃ janma-viyogādikathāprathām
76.119
sūnuḥ samprati bhāmāyā, bhānuṛḥ pariṇeṣyati | tatastvajjananīkeśān, sā sapatnī grahīṣyati
76.120
śrutveti dvārikāmāgāt, kṛṣṇasūnuḥ sanāradaḥ | tūrṇaṃ vimānemāruhya, kṛtaṃ prajñaptividyayā
76.121
vimāne nāradaṃ muktvā, svayamuttīrya kṛṣṇabhūḥ | tatraiva bhānukodvāhyāṃ, hṛtvā cikṣepa kanyakām
76.122
nistṛṇā-'mbuṃ hayībhūya, markaṭībhūya niṣphalām | sa satyāvāṭikāṃ kṛtvā, jātasturagavikrayī
76.123
mūlyenāhaṃ grahīṣyāmi, paśyāmyāruhya vājinam | jalpate bhānukāyeti, sa turaṅgamamarpayat
76.124
ārūḍho'tha hayenāyamanāyi bhuvi bhānuṛḥ | vipakkaphalavad vātāvadhūtadrumaśākhayā
76.125
sai dvijībhūya bhāmāyāḥ, kubjāṃ dāsīmṛjuṃ vyadhāt
prītayā'pi tayā'darśi, bhāmāyai kapaṭadvijaḥ
76.126
tamāha bhāmā kuru māṃ, rukmiṇīto'pi rūpiṇīm
so'pyūce muṇḍitā bhūtvā, tvaṃ maṣīmaṇḍitā bhava
76.127
tat kṛtvā tadgirā bhāmā, rūpāya praguṇā'bhavat | kṣudhitasya na me vidyā, sphuratītyāha tu dvijaḥ
76.128
bhoktuṃ niveśitaḥ sarvamannamāhṛtya ghasmaraḥ | atṛpta iva niryātaḥ, kupitaḥ kapaṭadvijaḥ
76.129
tad bālasādhuveṣeṇa, rukmiṇyāḥ sadanaṃ yayau | rukmiṇyāṃ pīṭhahastāyāṃ, niviṣṭaḥ kṛṣṇaviṣṭare
76.130
eṣa ko'pi na sāmānyo, mānyo'yaṃ daivatairapi | yadasyāvinayaṃ sehe, pīṭhādhiṣṭhātṛdevatā
76.131
dhyātveti rukmiṇī prāha, vātsalyotphullayā girā| bālarṣe brūhi kāryeṇa, kenedānīṃ tvamāgataḥ ?
76.132
muniḥ prāha kṣudhārtto'haṃ, ṣoḍaśābdānyupoṣitaḥ | pītaṃ māturapi stanyaṃ, na mayā janmatoḍapi yat
76.133
idānīṃ tvāmupāyātaṃ, tanmāṃ kāraya pāraṇam | athoce rukmiṇī harṣa-viṣādākulamānasā
76.134
dhanyaṃ manye'hamātmānaṃ, mune ! tvaddarśanāccitam | dhikkaromi tu satpātradānapuṇyena vañcitam
76.135
brūṣe viṣaṇṇā kiṃ nāma, tvamityukte'tha sādhunā | rukmiṇyuvāca nodvegādadya kiñcidupaskṛtam
76.136
viṣādahetumetena, pṛṣṭā provāca sā punaḥ | jātamātro'pi putro me, hataḥ kenāpi pāpinā
76.137
tatsaṅgamārthamārāddhā, suciraṃ kuladevatā | tathāpi vyarthayatnatvādupakrāntaḥ śirobaliḥ
76.138
gotradevyapi tuṣṭā'tha, sahasādāha sā svayam
vatse ! dhatse matiṃ kasmāt, karma nirmātumīdṛśam !
76.139
ayaṃ te rucirākāraḥ, sahakāraḥ kariṣyati | akāle darśitoddāmaprasūnaḥ sūnusaṅgamam
76.140
ityāśātantusantānabandhasaṃruddhajīvitā | ṣoḍaśābgamayaṃ vatsavatsalā'pi hi vatsarān
76.141
tadayaṃ madayandhradhaiḥ, kokilāṃbhūtapādapaḥ | puṣpito mandabhāgyāyā, na punarme manorathaḥ
76.142
kurve'haṃ sarvathā tāsāṃ, gavāmapyanvahaṃ spṛhām | dhanyantyakuṇṭhitotkaṇṭhaṃ, yāsāṃ stanyaṃ stanandhayāḥ
76.143
kiṃ candanena ! pīyūṣabindunā kiṃ ! kimindunā ! | aṅkajāṅgapariśvaṅgapātraṃ gātraṃ bhaved yadi
76.144
aśanaṃ vyasanaṃ veṣo, viṣamābharaṇaṃ raṇam | bhavanaṃ ca vanaṃ jātaṃ, vinā vatsena me'dhunā
76.189
vivāhitāmivālokya, tāmapṛcchat prage nṛpaḥ | na kiñcidapyuvācāsau, rukmī prakupitastataḥ
76.190
tāvevāhūya caṇḍālau, dattvā tāmanvapadyata | matvā pradyumna-sāmbau tau, tadavāpa mudaṃ punaḥ
76.191
ūḍhavān suhiraṇyākhyāṃ, sāmbo hemāṅgadātmajām
nityaṃ hanti sma helāsu, bhāmāputraṃ ca bhīrukam
76.192
athā''syat keśavo jāmbavatyai sāmbakuceṣṭitam
sā prāha putraḥ saumyo 'me, darśayatāṃ ko'sya durṇayaḥ ?
76.193
tasyāḥ pratyāyanāyātha, jāmbavatyā samaṃ hariḥ | ābhīrībhūya vikretuṃ, takraṃ dvāri puraḥ sthitaḥ
76.194
takravikrayiṇau sāmbo, nagaradvāri vīkṣya tau | samākārayadāmīrīṃ, takrakrayaṇakaitavāt
76.195
sahā''bhīreṇa sāmbaṃ sā'nvagād devālyāntike
antarapraviśantīṃ tāṃ, sāmbo'karṣat karamahāt
76.196
re ! kimetaditi krudhyannābhīraḥ sāmbamākṣipat | dṛṣṭvā sa mātā-pitarau, tau sākṣāt tūrṇamatrasat
76.197
dṛṣṭeyaṃ saumyatā sūnorāha jāmbavatīṃ hariḥ | kīlikāṃ ghaṭayan sāmbaḥ, prātaḥ prātaḥ samāntare
76.198
kṣepyā'sau hyastanakathākarturāsye vadannidam | antaḥ kopaṃ ca hāsaṃ ca, gopībharturavardhayat
76.199
durṇāya iti kṛṣṇena, sāmbo niṣkāsitaḥ purāt
tasmai prajñaptividyāṃ tat, pradyumno gacchate dadau
76.200
anyadā bhānukaṃ nighnan, pradyumno'bhāṣi bhāmayā
re vairin ! kathamadyāpi, na purād yāsi sāmbavat ?
76.201
gaccha stheyaṃ śmaśānāntastadaitavyaṃ tvayā punaḥ | yadā sāmbaṃ kare dhṛtvā, purāntaḥ svayamānaye
76.202
jagāma bhāmayetyuktaḥ, śmaśānaṃ rukmiṇīsutaḥ
militastatra sāmbo'pi, svecchācaraṇakautukī
76.203
itaśca ramyamekonaṃ, kanyāśatamamelayat | bhāmā bhīrukṛte kiñca, kanyāmekāṃ sma kāṅkṣati
76.204
tanmatvā rukmiṇīsūnurviṃkṛtya pṛtanāṃ svayam | jitaśatrunṛpo jajñe, sāmbastasya tu kanyakā
76.205
tanmatvā bhāmayā praiṣi, puruṣo jitaśatrave | sa gatvā prārthayāmāsa, tāṃ kanyāṃ bhīruhetave
76.206
jitaśatruraya prāha, taṃ bhāmāpreṣitaṃ naram | bhāmā yadi svayaṃ haste, kanyāmādāya gacchati
76.207
cet kārayati matputrīkaraṃ bhīrukaropari | pāṇigrahaṇavelāyāṃ, tad dadāmi sutāmaham
76.208
gatvā tena nareṇeti, kathite satyaśepataḥ | tadūrīkṛtya matyā'pi, kanyārthe calitā svayam
76.209
prajñapti prāha sāmbo'pi, jano'sau sāmbameva mām
jānātu devi ! bhāmā tu, kanyakāṃ saparicchadā
76.210
athā''gatya svayaṃ satyā, kanyāmādāya tāṃ kare | bhāmyarūpatayā lokairdṛśyamānāṃ gṛhe'nayat
76.211
bhīruḥ karopari karaṃ, sāmbaḥ kurvannudūhavān | dhṛtaikonaśataprauḍhakarān dakṣiṇapāṇinā
76.212
atha tābhiḥ samaṃ sāmbaḥ, mapede kautukālayam | bhīruntena bhuvā''kṣiptaḥ, sarvaṃ māturnyavedayat
76.169
dattvā hāramamuṃ yāṃ tvaṃ, ramayiṣyasi tatsutaḥ | adbhuto bhavitetyuktvā, dattvā hāraṃ yayau suraḥ
76.170
prajñaptyā tadatha jñātvā, pradyumnaḥ prāha rukmiṇīm
ātmatulyaṃ sutaṃ mātastava yacchāmyahaṃ punaḥ
76.171
rukmiṇī prāha tuṣṭā'smi, tvayaikena kṣamo'si cet
jāmbavatyāḥ sapatnyā me, tad yacchātmasamaṃ sutam
76.172
kṛtabhāmākṛtiṃ jāmbavatīṃ tad rukmiṇīsutaḥ | janārdanaṃ prati praiṣīd, bhāmāvāsakavāsare
76.173
asatyasatyayā'krīḍad, dattvā hāraṃ haristayā | mahāśukrācyutaṃ sā'pi, kaiṭabhaṃ garbhaṃgaṃ dadhau
76.174
tasyāmatha prayātāyāṃ, satyabhāmā samāyayau
kayā'pi cchalito'smīti, sahākrīḍat tayā hariḥ
76.175
kiñcidbhīto'tha tanmatvā, viṣṇuḥ pradyumnaceṣṭitam
bhīrurasyāḥ suto bhāvī, niścikāyeti cetasi
76.176
atha pūrṇairdinerjārambavatyāḥ sāmbaḥ suto'bhavat | pradyumnasya priyaḥ pūrvajanmano'pi hi bāndhavaḥ
76.177
bhāmāyā bhīruko nāma, sūnurjātaḥ sadāmayaḥ | jajñire haripatnīnāmanyāsāmapi sūnavaḥ
76.178
rukmiṇyā preṣito'nyedyuścaro bhojakaiṭe pure | vaidarbhīṃ rukmiṇaḥ putrīṃ, pradyumnārthamayācata
76.179
rukmī vairaṃ smaran prācyamūce taṃ kopanaścaram | varaṃ mlecchāya yacchāmi, sutāṃ na tu hareḥ kule
76.180
athāsmin rukmiṇīdūte, rukmiṇeti nirākṛte | pradyumna-sāmbau caṇḍālarūpau bhojarkaṭaṃ gatau
76.181
tatra rukmiṇamutsaṅge, vaidarbhīṃ dadhataṃ sutām | paryaprīṇayatāmetau, madhurasvaragītibhiḥ
76.182
taṃtra ca stambhamunmūlya, kopāt ko'pi dvipo bhraman | balī viloḍayāmāsa, vāsavebhanibhaḥ prajāḥ
76.183
vīkṣya dvipaṃ nṛpaḥ prāha, ya enaṃ kurute vaśe | mude hṛdīpsitaṃ tasmai, yacchāmyahamasaṃśayam
76.184
gītena dantini prīte, caṇḍālābhyāṃ vaśīkṛte
hṛṣṭastadā''ha rukmī tau, yācyatāṃ hṛdayepsitam
76.185
athānnasiddhaye bhūpāt, vaidarbhīṃ tau yayācatuḥ | tadimau rukmiṇā kopāt, purādapi bahiṣkṛtau
76.186
pradyumno'tha yayau vyomnā, niśi rukmisutāntike
caṇḍālādicaritraṃ ca, svametasyai nyavedayat
76.187
pradyumno'yamiti jñātvā, tāṃ dṛṣṭvāmanurāgiṇīm | paurṇaujagrāha gāndharvavivāhena hareḥ sutaḥ
76.188
ramayitvā niśi svairaṃ, pradyumnendau gate sati | prātaḥ sā mīlayāmāsa, nidrayā netrakairavam
76.241
dine kroṣṭukinā''diṣṭe, rathī dārukasārathiḥ| tataḥ pūrvottarāśāyāṃ, viṣṇurbalavṛto'calat
76.242
pañcabhiḥ kulakam
yojanāni purāt pañcacatvāriṃśattamayīvān| grāme'tha śatapahlyākhye, sa nivāsānakārayat
76.243
caturbhiryojanaiḥ kṛṣṇe, sthite'rvāg magadheśituḥ| etya vidyādharāḥ ke'pi, samudranṛpamabhyadhuḥ
76.244
tvadbhrāturvasudevasya, guṇagṛhyā vayaṃ nṛpa ! | tadāgamāma vaitāḍhyādākhyātuṃ bhavatāṃ hitam
76.245
anyebhyaḥ kimu sāhāyyaṃ, bhavatāṃ bhujaśālinām ? | tathāpi sujanasnehasammohādidamucyate
76.246
jarāsandhasya mitrāṇi, vaitāḍhye santi khecarāḥ
asamāyānta evāmī, yogyāḥ sādhayituṃ dviṣaḥ
76.247
pradyumna-sāmbasahitaṃ, vasudevaṃ tadādiśa| vayaṃ yathā vigṛhṇīmo, ripumitrāṇi khecarān
First 200 of 372 passages. Read on
Linked texts (3)
- Dharmābhyudayamahākāvya — Udayaprabha, Sanskrit
- Dharmābhyudaya — Udayaprabhā Sūri, Sanskrit
- Nemināthacaritra (Guṇavijaya) — Guṇavijaya 1586, Sanskrit