Viyahapannatti v5.p197
Bhagavatīvṛtti v5.p197
- Language
- Sanskrit
v5.p197
samabharaghaḍattāe ciṭṭhati ! haṃtā ! ciṭṭhati, ahe ṇaṃ kei purise tīse nāvāe savvato samaṃtā āsavadārāī pihei 2 nāvāussiṃcaṇaeṇaṃ udayaṃ ussiṃcijjā se nūṇaṃ maṃḍiyaputtā ! sā nāvā taṃsi udayaṃsi ussiṃcijjuṃsi samāṇaṃsi khippāmeva uḍḍuṃ udāi ?, haṃtā ! udāijjā |
evāmeva maṃḍiyaputtā! attattāsaṃvuḍassa anagārassa īriyāsamiyassa jāva guttabaṃbhayāriyarasa āuttaṃgacchamāṇsa ciṭṭhamāṇassa nisīyamāṇassa tuyaṭṭamāṇassa āuttaṃvatyapaḍiggaha- kaṃbalapāyapuṃchaṇaṃ geṇhamāṇassa nikkhivamāṇassa jāva cakkhupamhanivāyamavi vemāyā suhumā īriyāvahiyā kiriyā kajjai, sā paḍhamasamayabaddhapuṭṭhā bitiyasamayavetiyā tatiyasamayanijjariyā sā baddhā puṭṭhā udīriyā vediyā nijjinnā seyakāle akampaṃ vāvi bhavati, se teṇaṭṭeṇaṃ maṃḍiyaputtā! evaṃ budhati- jāvaṃ ca ṇaṃ se jīve sayā samiyaṃ no eyati jāva aṃte aṃtakiriyā bhavati ||
194
vṛ. 'jīveṇa 'mityādi, iha jīvagrahaṇe'pi sayoga evāsau grāhyaḥ, ayogasyaijanāderasambhavāt, 'sadā' nityaṃ 'samiyaṃ' ti sapramāṇaṃ 'eyai'tti ejate- kampate 'eja kampane' iti vacanāt 'veyai' tti 'vyejate' vividhaṃ kampate 'calai' tti sthānāntaraṃ gacchati 'phaṃdai'tti 'spandate' kiñciccalati 'spadi kiñciñcalane' iti vacanāt, anyamavakāśaṃ gatvā punastatraivāgacchatītyante 'ghaṭṭa' tti sarvadikṣu calati padārthāntaraṃ vā spṛśati 'khubmai'tti 'kṣumyati' pṛthivīṃ praviśati kṣobhayati vā pṛthivīṃ bibheti vā ‘udīrai’tti prābalyena prerayati padārthāntaraṃ pratipādayati vā, śeṣakriyābhedasaṅgrahārthaḥ māha 'taṃ taṃ bhāvaṃ pariṇamai' tti utkṣepaṇāvakṣepaṇākuñcanaprasāraṇādikaṃ pariṇāmaṃ yātītyarthaḥ, eṣāṃ caijanādibhāvānāṃ kramabhāvitvena sāmānyataḥ sadeti mantavyaṃ na tu pratyekāpekṣayā, kramabhāvināṃ yupagadabhāvāditi, 'tassa jīvassa aṃte' tti maraṇānte 'aṃtakiriya'tti sakalakarmakṣayarūpā, 'āraṃbha' tti ārabhate pṛthivyādīnupadravayati 'sāriṃbhai' tti 'saṃrabhate' teṣu vināśasaṅgalpaṃ karoti 'samāraṃbhai'tti 'samārabhate' tāneva paritāyati, āha ca
"saṃkappo saṃraṃbho paritāvakaro bhavaṃ samāraṃbho |
āraṃbhī uddavao savvanayāṇaṃ visuddhāṇaṃ ||
idaṃ ca kriyākriyāvatoḥ kathañcidabheda ityabhidhānāya tayoḥ samānādhikaraṇataḥ sūtramuktam, atha tayoḥ kathañcidbhedo'pyastīti darśayituṃ pūrvoktamevārthaṃ vyadhikaraṇata āha- 'āraṃbha' ityādi, ārambhe-adhikaraṇabhūte varttate jīvaḥ, evaṃ saṃrambhe samārambhe ca, anantaroktavākyārthaḥ dvayānuvādena prakṛtayojanāmāha-ārambhamāṇaḥ saṃrabhamāṇaḥ samārabhamāṇo jīva ityanena prathamo vākyārtho'nūditaḥ ārambhe varttamāna ityādinā tu dvitīyaḥ, 'dukkhāvaṇayāe' ityādī tāśabdasya prākṛtaprabhavatatvāt 'duḥkhāpanāyāṃ' maraṇalakṣaṇaduḥkhaprāpaṇāyām athavā iṣṭaviyogādiduḥkhahetuprāpaṇāyāṃ varttata iti yogaḥ | tathā 'śokāpanāyāṃ' dainyaprāpaṇāyāṃ 'jūrāvaṇatāe' tti sokātirekāccharīrajīrṇatāprāpaṇāyāṃ 'tippāvaṇayāe 'tti 'tepāpanāyāṃ' 'tipa ṭepa kṣaraṇārthī' itivacanāt śokātirekādevāśrulā lādikṣarajīrṇatāprāpaṇāyāṃ 'piṭṭāvaṇatā 'tti piṭṭanaprāpaṇāyāṃ tataśca paritāpanāyāṃ- śarīrasantāpe varttate, kvacitpaṭhyate 'dukkhāvaṇayāe' ityādi, tacca vyaktameva, yacca tatra 'kilāmaṇayāe uddāvayāe' ityadhikamabhidhīyate tatra 'kilāmaṇayāe' tti glāninayane 'uddāvaṇayāe 'tti uttrāsane uktārthaḥ viparyayamāha
Linked texts (1)
- Viyāhapannatti — Sudharman, Ardhamāgadhī Prakrit