Pramāṇa · Search · About · API

Viyahapannatti v5.p538

Bhagavatīvṛtti v5.p538

Language
Sanskrit

v5.p538

paraddharyā pararddhiko vā 'vimohittā pabhu'tti 'vimohya' mahikādyandhakārakaraṇena mohamutpādya apaśyantameva taṃ vyatikrāmediti bhāvaḥ |
'evaṃ asurakumāreṇavi tinni ālāvaga'tti alparddhikamaharddhikayorekaḥ samarddhikayoranyaḥ maharddhikālparddhikayorapara ityevaṃ trayaḥ, 'ohieṇaṃ deveṇaṃ' ti sāmānyena devena 1, evamālāpakatrayopeto devadevīdaṇḍako vaimānikānto'nyaḥ 2, evameva ca devīdevadaṇḍako vaimānikānta evāparaḥ 3, evameva ca devyordaṇḍako'nyaḥ 4 ityevaṃ catvāra ete daṇḍakāḥ |
anantaraṃ devakriyoktā, sā cātivismayakāriṇīti vismayakaraṃ vastvantaraṃ praśnayannāhamū. (483) āsassa ṇaṃ bhaṃte! dhāvamāṇassa kiṃ khukhutti kareti ?, goyamā ! āsassa ṇaṃ dhāvamāṇassa hidayassa ya jagayassa ya aṃtarā ettha ṇaṃ kabbaḍae nāmaṃ vāe saṃmucchai jeṇaṃ āsassa dhāvamāṇassa khukhutti karei ||
vṛ. 'āsasse'tyādi, 'hiyayassa ya jagayassa ya'tti hṛdayasya yakṛtaśca - dakṣiṇakukṣigatodarāvayavaviśeṣasya 'antarā' antarāle | anantaraṃ 'khukhu' tti prarūpitaṃ tacca śabdaḥ, sa ca bhāṣārūpo'pi syāditi bhāṣāviśeṣān bhāṣaṇīyatvena pradarśayitumāha
mū. (484) aha bhaṃte ! āsaissāmo saissāmo ciṭṭhissāmo nisiissāmo tuyaṭṭissāmo
vṛ. ‘aha bhaṃte!' ityādi, atheti paripraśnārthaḥ 'bhaṃte! 'ti bhadanta ! ityevaṃ bhagavantaṃ mahāvīramāmantraya gautamaḥ pṛcchati - 'āsaissāmo' tti āśrayiṣyāmo vayamāśrayaṇīyaṃ vastu 'saissāmo' tti śayiṣyāmaḥ ‘ciṭṭhissāmo’tti ūrdhvasthānena sthāsyāmaḥ 'nisiissāmo' tti niṣetsyāma upavekṣyāma ityarthaḥ 'tuyaṭṭissāmo’tti saṃstārake bhaviṣyāma ityādikā bhāṣā kiṃ prajñāpanī ? iti yogaḥ | mū. (485) āmaṃtaṇi āṇavaṇī jāyaṇi taha pucchaṇī ya pannavaṇī | paccakkhāṇī bhāṃsā bhāsā icchānulomā ya ||
vṛ anena copalakṣaṇaparavacanena bhāṣāviśeṣāṇamevaṃjātīyānāṃ prajñāpanīyatvaṃ pṛṣṭamatha bhāṣājātīnāṃ tatpṛcchati - 'āmaṃtaṇi' gāhā, tatra āmantraṇī he devadatta ! ityādikā, eṣā ca kila vastuno'vidhāyakatvādaniṣedhakatvācca satyādibhāṣātrayalakṣaṇaviyogataścāsatyāmṛṣeti prajñāpanādāvuktā, evamājñāpanyādikāmapi |
‘āṇavaṇi’tti ājñāpanī kārye parasya pravarttanī yathā ghaṭaṃ kuru 'jāyaṇi 'tti yācanīvastuviśeṣasya dehītyevaṃmārgaṇarūpā tatheti samuccaye 'pucchaṇīya 'tti pracchanī - avijñātasya saṃdigdhasya vā'rthaḥsya jñānārthaṃ tadabhiyuktapreraṇarūpā 'pannavaṇi' tti prajñāpanī - vineyasyā-padeśadānarūpā yathā"pāṇavahāo niyattā bhavaṃti dīhāuyā arogā ya |

māī pannavaṇī pannattā vīyarāgehiṃ ||"
'paccakkhāṇībhāsa' tti pratyākhyānī yācamānasyāditsā me ato māṃ mā yācasvetyādi pratyākhyānarūpā bhāṣā ‘icchānuloma' tti pratipādayituryā icchā tadanulomā - tadanukūlā icchānulomā yathā kārye preritasya evamastu mamāpyabhipretametaditi vacaḥ |
mū. (486) anabhiggahiyā bhāsā bhāsā ya abhiggahaṃbhi boddhavvā | saṃsayakaraṇī bhāsā voyaḍamavvoyaḍā ceva ||

Linked texts (1)