Biha Kappa v1.p100
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p100
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p100
prakāra kā, dasa prakāra kā bīsa prakāra kā tathā bayālīsa prakāra kā inakī vyākhyā paṃcakalpa meṃ hai jisako ina pāṃcoṃ kā parijñāna nahīṃ hai, usake spaṣṭarūpa se jar̤āndhakāra hai| 275. patto vi na nikkhippara, suttālāvassa ittha nikkhevo | suttāṇugame vucchaṃ, iti atthe lāghavaṃ hoi || yadyapi yahāṃ sūtrālāpaka nikṣepa kā prasaṃga prāpta hai, phira bhī usakā nikṣepa na karake, sūtrānugama kī bāta kahūṃgā| isa prakāra karane se artha lāghava hotā hai|
276. lakkhaṇao khalu siddhī, tadabhāve taṃ na sāhae atthaṃ | siddhamidaṃ savvattha vi, lakkhaṇajuttaṃ suyaṃ teṇa || anugama ke tīna dvāra haiṃ- lakṣaṇa, tava parṣada aura sūtrārtha lakṣaṇayukta kī arthasiddhi hotī hai| lakṣaṇahīna sūtra kī arthasiddhi nahīṃ hotī| yaha sarvatra siddha hai| isalie sūtra lakṣaṇayukta hotā hai|
277. apparagaṃtha mahatvaṃ, battīsādosavirahiyaṃ jaṃ ca|
lakkhaṇajuttaṃ suttaṃ aṭṭhahi ya guṇehiṃ uvaveyaṃ || sūtra ke lakṣaṇa - alpagraṃtha arthāt alpaakṣaroṃ se nibaddha, mahān arthavālā, battīsa doṣoṃ se rahita, āṭha guṇoṃ se upapeta esa prakāra kā sūtra lakṣaṇayukta hotā hai| 278. aliyamuvaghāyajaṇayaṃ, avatthaga niratthayaṃ chalaṃ duhilaṃ | nissāramahiyamūṇaṃ, puṇaruttaṃ vāhayamajuttaṃ ||
279. kamabhitra vayaṇabhinnaṃ vibhattibhinnaṃ ca liṃgabhinnaṃ ca | aṇabhihiyamapayameva ya, sabhāvahīṇaṃ vavahiyaṃ ca || 280, kāla jaicchavidoso, samayaviruddhaṃ ca vayaṇamittaṃ ca | atthāvattadoso, havai ya asamāsadoso u| 281. uvamā rūvagadoso, parappavatī ya saṃdhidoso ya | ee u suttavosā, battīsaṃ hṛti battīsaṃ huṃti nāyavvā || sūtra ke battīsa doṣa
9. alīka - yathārtha kā gopana karane vālā |
2. upaghātajanaka |
3. apārthaka- asaṃbaddha arthavālā |
4. nirarthaka-arthahīna |
5. chalayukta vacana |
6. droṇaśīla|
7. nissāra
8. adhika yathārtha tattva se adhika kā nirūpaka | 9. nyūna - yathārtha ke kisī avayava se rahita |
10. punarukta doṣa se yukta |
11. vyāhata paraspara bādhita |
12. ayukta|
13. kramabhinna
14. vacanaminna|
15. vibhaktibhinna|
16. liṃgabhinna |
17. anabhihita-svasamaya meṃ amānya |
bṛhatkalpabhāṣyam
18. apada-pada rahita |
19. svabhāvahīna |
20. vyavahita-kucha kahakara anya kā vistāra karanā | 21. kāladoṣa kāla kā vyatyaya karanā | 22. yatidoṣa pada ke madhya viśrāma rahita | 23. chavidoṣa - paruṣa śabdoṃ meṃ sūtra kā nirmāṇa | 24. samayaviruddha kisī bhī siddhāṃta ke viruddha vacana vālā| 25. vacanamātra - koī vacana kahakara usīko pramāṇita
karanā, jaise- kahīṃ pṛthvī para kīlikā gār̤akara kahanā ki yahī bhūmī kā madhya hai|
26. arthāpattidoṣa |
27. asamāsadoṣa prāpta samāsa ke sthāna para samāsarahita pada kahanā|
28. upamādoṣa kājī kī bhāṃti brāhmaṇa sūrāpana kareṃ| 29. rūpakadoṣa - parvata rūpī hai, apane aṃgoṃ se śūnya hotā hai|
30. parapravṛttidoṣa - bahuta sārā artha kaha dene para bhī koī nirdeśa nahīṃ detā|
31. paradoṣa |
32. saṃdhidoṣa- saṃdhiyoṃ se śūnya pada | ye sūtra ke battīsa doṣa jñātavya haiṃ| 282. nihosa sāravaṃtaṃ ca,
uttamalaṃkiyaṃ | miyaṃ mahurameva tha||
ca,
uvaṇīyaṃ sovayāraṃ
sūtra ke āṭha guṇa (1) nirdoṣa (2) sārayukta (3) hetuyukta (4) alaṃkārayukta (5) upanīta (6) sopacāra (7) mita (8) madhura |
283. dosā khalu aliyāi, bahupajjāyaṃ ca sārakhaṃ sutaṃ | sāhammeyaraheū, sakāraṇaṃ vā bi heūnuyaṃ ||
284. uvamāi alaṃkāro, sovaṇayaṃ khalu vayaṃti uvaṇīyaṃ | kāhalamaṇovayāraṃ, daṃḍagamamiyaṃ tihā mahuraṃ || ke āṭha guṇoṃ kī vyākhyā
sūtra
1. nirdoṣa arthāt alīka ādi doṣoṃ se rahita |
2. sāravān-jisake aneka paryāya hote haiṃ|
3. hetuyukta - sādharmya aura vaidharmya hetuoṃ se yukta athavā
jo sakāraṇa hotā hai vaha |