Biha Kappa v1.p105

v1.p105

=
35
jaise-namipravrajyā', gautamakeśīya', ārdrakīya, nālandīya ādi adhyayana| 319. ujjayasaggusaggo, avavāo tassa ceva paḍivakkho|
ussaggā vinivatiyaṃ, dharei sālaṃbamavavāo|| utsarga kā nirukta hai-udyataḥ sargaḥ-vihāraḥ utsargaḥ arthāt pūrṇa prayatnapūrvaka nirvāha yogya mūla niyama| usī kā pratipakṣa hai-apavāda| jo utsargamārga se pracyuta ho jātā hai vaha jñāna ādi kā ālaṃbana lekara apavāda ke mārga ko dhāraṇa karatā hai| 320. dhāvato uvvāo, maggannū kiṃ na gacchai kameṇaṃ|
kiṃ vā mauī kiriyā, na kīraye asahuo tikkhaṃ|| śiṣya pūchatā hai-utsarga se apavāda meṃ āne vālā bhagnavrata nahīṃ hotā? ācārya dṛṣṭāṃta dete haiṃ-koī vyakti apane gaṃtavya taka pahuṃcane ke lie daur̤atā hai| vaha śrānta ho jātā hai| to kyā vaha mārgajña vyakti kramaśaḥ dhīre-dhīre nahīṃ calatā? kyā tīkṣṇa kriyā ko na saha sakane vāle rogī kī mṛdu kriyā se cikitsā nahīṃ kī jātī? isī prakāra utsargamārga se paribhraṣṭa vyakti apavādamārga se calatā hai| 321. unnayamavikkha ninnassa pasiddhī unnayassa ninnāo|
iya annunnapasindā, ussagga'vavāyamo tullā|| jaise unnata kī apekṣā se nimna kī prasiddhi hai aura nimna kī apekṣā se unnata kī prasiddhi hai, vaise hī anyonyaprasiddha arthāt utsarga se apavāda aura apavāda se utsarga prasiddha hai, isa prakāra utsarga aura apavāda-donoṃ tulya haiṃ| 322. jāvaiyā ussaggā, tāvaiyā ceva huṃti avavāyā|
jāvaiyā avavāyā, ussaggā tattiyā ceva|| śiṣya ne pūchā-bhaṃte! utsarga alpa haiṃ athavā apavāda ? ācārya ne kahā-donoṃ tulya haiṃ|
jitane utsarga haiṃ, utane haiṃ apavāda| jitane apavāda haiṃ, utane hī haiṃ utsarga| 323. saṭṭhāṇe saṭṭhāṇe, seyā baliṇo ya huṃti khalu ee|
saṭṭhāṇa-paraṭṭhāṇā, ya huṃti vatthūto nipphannā|| ye donoṃ apane apane sthāna meṃ śreyaskara aura balavān hote haiṃ| parasthāna meṃ ve aśreyaskara aura durbala hote haiṃ|
svasthāna aura parasthāna vastu (puruṣa ādi) se niṣpanna hote haiṃ| 324.saṃtharao saṭṭhāṇaṃ, ussaggo asahūṇo parahāṇaṃ|
iya saṭṭhāṇa paraṃ vā, na hoi batthū viṇā kiṃci|| jo maryādā ke anusāra jīvana yāpana kara sakatā hai usa puruṣa ke lie utsarga svasthāna hai aura apavāda parasthāna| jo maryādā ke anusāra jīvana yāpana meṃ asamartha hai, usake lie apavāda svasthāna hai aura utsarga parasthāna| isa prakāra vastupuruṣa ke binā na kiṃcit svasthāna athavā parasthāna niṣpanna hotā hai| 325. nāma nivāuvasaggaṃ, akkhāiya missayaṃ ca nāyavvaṃ |
paṃcavihaṃ hoi payaṃ, lakkhaṇakārehiṃ nihiṭṭha| padalakṣaṇakāroṃ ne pāṃca prakāra ke padoṃ kā nirdeśa kiyā hai| 1. nāma-jaise-aśva| 2. nipāta-jaise-khalu| 3. upasarga-jaise-pari| 4. ākhyātika jaise-karoti karatā hai|
5. miśra-jaise-saṃyata| 326. hoi payattho cauhā, sāmāsiya taddhio ya dhāukao|
neruttio cauttho, tiṇha payāṇaṃ purillāṇaṃ|| pūrvavartī tīna padoṃ nāma, nipāta aura upasarga kā cāra prakāra kā padārtha hotā hai-sāmāsika, taddhita, dhātukṛta aura nairukta| 326/1.daṃde ya bahuvvīhī, kammadhāraya digūyae ceva|
tappurisa avvaībhāve, egasese ya sattame| sāmāsika padārtha ke sāta prakāra haiṃ-(1) dvandva, (2) bahubrīhī, (3) karmadhāraya, (4) dvigu, (5) tatpuruṣa, (6) avyayībhāva, (7) eka śeṣa| (jaise-puruṣaśca, puruṣaśca, puruṣaśca puruṣāḥ|) 326/2. kamme sippe siloge ya,saṃjoga-samīvao ya saṃjūhe|
īsariyā'vacceṇa ya, taddhiyaattho u aṭṭhaviho|| taddhita padārtha ke āṭha prakāra haiṃ(1) karma se-jaise-tṛṇahāraka (2) śilpa se-jaise-julāhā apavādasūtra-kappai niggaṃthāṇaṃ pakke tālapalaṃbe bhinne'abhinne vā paḍigāhittae| kalpa. u. 163 autsargika-āpavādika-no kappai niggaṃthāṇaṃ vā niggaṃthīṇaṃ vā annamannassa moyaṃ ādittae vā āyamittae vā annatthāgādehi
rogāyaṃkehi| kalpa. u. 5147-48 • āpavādika-autsargika-cammaṃ maṃsaṃ ca dalāhi mā aṭṭhiyāṇi|
nāta
1. uttarādhyayana, nauvāṃ adhyayana| 2. vahī, teīsavāṃ adhyayana| 3. sūtrakṛtāṃga, dvitīya śrutaskaṃdha, chaṭhā adhyayana| 4. vahī, sātavāṃ adhyayana| 5. vṛttikāra ne anyānya sūtroṃ kā sodāharaṇa ullekha kiyā hai• utsargasūtra-no kappai niggaṃthāṇaṃ vā niggaṃthīṇaṃ vā āme tālapalaṃbe
abhinne paḍigāhittae| kalpa. u. 112