Biha Kappa v1.p160
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p160
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p160.1
813. jai vā savvaniseho, havejja to kappaṇā bhave esā | naṃdī ya bhāvamaṃgala, vuttaṃ tatto aṇannamidaṃ || yadi sūtra meṃ sarvaniṣedha hotā to āpakī kalpanā ( pratiṣedha vacana amaṃgala hotā hai) sahī hotī| pahale yaha kahā gayā hai ki 'naṃdībhāvamaṃgala hai'| usase yaha sūtra ananya hai-apṛthagbhūta hai| 814. paḍisehammi u chakkaṃ, amaṃgalaṃ so tti te bhave buddhī |
pāvāṇaṃ jadakaraṇaṃ, tadeva, khalu maṃgalaṃ paramaṃ || pratiṣedha ke viṣaya meṃ chaha nikṣepa haiṃ- nāmapratiṣedha, sthāpanāpratiṣedha, dravyapratiṣedha kṣetrapratiṣedha, kālapratiṣedha aura bhāvapratiṣedha| yahāṃ sūtra meṃ dravyapratiṣedha kā prasaṃga hai| isameṃ pratiṣedha amaṃgala hai, aisī tumhārī buddhi ho sakatī hai| pāpoṃ kā akaraṇa hī sabase parama maṃgala hai| 815. āinakāre gaṃye, āme
tāle tahā palaṃbe tha bhinnassa vi nikkhevo, cakkao hoi ekkekve || 'ādinakāra' vicāraṇīya hai| graṃtha, āma, tāla aura pralaṃba tathā bhinna- ina śabdoṃ ke pratyeka ke cāra-cāra nikṣepa hote haiṃ| (śiṣya ne kahā- ādi meṃ nakāra se pratiṣedha honā cāhie| aisā karane para sūtra laghu hotā hai aura sūtra kā laghu honā mahān utsava kā kāraṇa hotā hai- 'mātrayā'pi ca sūtrasya lāghavaṃ mahānutsavaḥ ' | no śabda se pratiṣedha karane para sūtragaurava hotā hai| ācārya kahate haiṃ-'nokāra' se pratiṣedha karane kā bhī kāraṇa hai| suno)
816. paḍiseho u akāro, mākāro no a taha nakāro a
tabbhāva duvihakāle, aise saṃjogamāīsu || pratiṣedhaka meṃ cāra varṇa hai-akāra, makāra, nokāra tathā nakāra | akāra bhāva pratiṣedhaka hai| mākāra dvividha kālavartamāna kāla tathā anāgata kāla kā pratiṣedhaka hai| nokāra deśapratiṣedhaka hai| nakāra saṃyoga ādi kā pratiṣedhaka hai| 817 nidarisaṇaṃ aghaḍo'yaṃ mā va ghaḍaṃ bhiṃda mā ya bhiṃvihisi |
no u paḍo paḍadeso, tavvivarīyaṃ ca jaṃ davvaṃ || ina pratiṣedhaka varṇoṃ kā nidarśana-akāra kā tadbhāvapratiṣedha, jaise aghaṭo'yam 'mā' pratiṣedha mā ghaṭaṃ middhi-ghar̤e ko mata phor̤o, mā ghaṭaṃ bhetsyasi-ghaṭa ko bhaviṣya meṃ mata phoḍanā 'no' no ghaṭaḥ arthāt ghaṭa kā eka deśa-kapāla ādi hai | ghaṭa ke viparīta jo anya dravya hai vaha |
818. saṃjoge samavāe, sāmane khalu tahā visese a kālatie paḍiseho, jatbuvaogo nakārassa || nakāra saṃyoga, samavāya, sāmānya aura viśeṣa - ina cāra prakāroṃ se tīnoṃ kāla viṣayaka pratiṣedhaka vacana hai| isa prakāra yaha 443 = 12 prakāra kā ho jātā hai| jahāṃ kahīṃ bhī
v1.p160.2
bṛhatkalpabhāṣyam
nakāra kā upayoga hotā hai, vahāṃ ina bāraha bhedoṃ meṃ se kisī eka kā pratiṣedha jānanā cāhie|
819. natthi ghare jiṇadatto, puvyapasiddhāṇa tesi doṇḍaṃ pi saṃjogo paḍisinjhaha, na sabbaso tesi atthittaṃ || 820. samavāe kharasiṃgaṃ, sāmanne natthi caṃdimā anno |
natthi ya ghaṭuppamāṇā, visesao hoṃti muttāo || 'kahā jāe ki jinadatta ghara meṃ nahīṃ hai isa vākya meṃ pūrva prasiddha jinadatta aura ghara donoṃ ke saṃyoga kā pratiṣedha hai| una donoṃ ke sarvathā astitva kā pratiṣedha nahīṃ hai| samavāya viṣayaka pratiṣedha meṃ 'kharaśṛṃga' - gadhe ke sīṃga - yaha nidarśana hai| sāmānya pratiṣedha kā nidarśana hai isa sthāna meṃ aisā anya candramā nahīṃ hai | viśeṣa pratiṣedha kā nidarśana hai-ghaṭapramāṇa (itane bar̤e) muktā nahīṃ haiṃ arthāt muktā-motī haiṃ, paraṃtu ghaṭapramāṇa nahīṃ haiṃ| 821. nevā''sī na bhavissai, neva ghaḍo atthi iti tihā kāle | paḍisehei nakāro, sajjaṃ tu akāra nokārā|| nakāra trikālaviṣaya vastu kā niṣedha karatā hai, jaise- 'ghaṭa nahīṃ thā, ghaṭa nahīṃ hai aura ghaṭa nahīṃ hogā| akāra aura nokāra prāyaḥ vartamāna kāla kā hī pratiṣedha karate haiṃ|
-
822. jamhā khalu paḍisehaṃ, nokāreṇaṃ kareṃti ṇa'ṇṇeṇaṃ |
tamhā u hojja gahaṇaṃ, kayāi avavāyamāsajja || sūtrakāra jisa kāraṇa se nokāra śabda ke prayoga se hī pratiṣedha karate haiṃ, anya śabda se nahīṃ, isase jñāta hotā hai ki isa pratiṣiddha vastu kā grahaṇa kadācit apavādapada ko prāpta kara kiyā jā sakatā hai|
823. soviya gaṃtho duviho, bajjho abbhiṃtaro a bodhavvo |
aṃto a cohasaviho, dasahā puṇa bāhiro gaṃtho || vaha bhāvagraṃtha do prakāra kā jānanā cāhie - bāhya aura ābhyantara | ābhyantara graṃtha ke caudaha prakāra aura bāhya graṃtha ke dasa prakāra haiṃ|
824. sahirannago sagaṃtho, natthi se gaṃtho tti teṇa niggaṃtho |
ahavā nirā'vakarise, avaciyagaṃyo va nignayo | jo hiraṇya sahita hotā hai vaha sagraṃtha hai jisake donoṃ prakāra | kā graṃtha nahīṃ hai vaha nirgratha hotā hai| athavā 'nirgratha' meṃ jo 'nir' śabda hai, vaha apakarṣa apacaya meṃ prayukta hai| ataḥ jisane saṃba kā apacaya arthāt nyūna kara liyā hai, vaha nigraṃtha hai| 825. khettaṃ vatyuṃ dhaṇa patra saṃcao mitta-ṇāi saṃjogo |
jāṇa saṇā-''saṇāṇi ya, dāsī dāsaṃ ca kuviyaṃ ca || bāhya graṃtha ke dasa prakāra ye haiṃ- kṣetra, vāstu, dhana, dhānya, saṃcaya, mitra jñāti tathā saṃyoga, yāna, śayana, āsana, dāsadāsī tathā kupya upaskara ādi |
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit