Biha Kappa v1.p162
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p162
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p162.1
jo sarāgasaṃyamī hote haiṃ ve sabhī graṃthoṃ se nirgata nahīṃ hote phira bhī ve kṣaya karane meṃ udyata hote haiṃ tathā nigrahapradhāna hone ke kāraṇa ve nirgratha kahalāte haiṃ|
837. kalusaphaleṇa na jujjai, kiṃ cittaṃ tattha jaṃ vigayarāgo |
saṃte vi jo kasāe, nigiṇhaī so vi tattullo || vigatarāma arthāt kṣīṇamoha vālā vyakti yadi kaluṣita kaṣāyoṃ ke phala se saṃyukta nahīṃ hotā to isameṃ āścarya kyā hai ? jo vidyamāna kaṣāyoṃ kā nigraha karatā hai vaha bhī vītarāgatulya niṣkaṣāya hotā hai| 838. jaha abmiṃtaramukkā, bāhiragaṃtheṇa mukkayā kiha ṇu | giṇhaṃtā uvagaraṇaṃ, jamhā amamattayā tesu || jo muni ābhyantara graṃtha se mukta haiṃ, ve yadi upakaraṇa ādi grahaṇa karate haiṃ to bhī ve bāhya graṃtha se mukta kyoṃ kahe jāte haiṃ? ācārya kahate haiṃ kyoṃki una muniyoṃ kā bāhya graṃtha ke prati amamatvabhāva hai| 839. nāmaṃ ṭhavaṇā āmaṃ,
davyāmaṃ caiva hoha bhāvāmaṃ | ussehama saṃseima uvakkhaḍaṃ ceva paliyāmaṃ || 'āma' śabda ke cāra nikṣepa haiṃ-nāma āma, sthāpanā āma, dravya āma aura bhāva āma | dravya āma cāra prakāra kā haiutsvedima āma, saṃsvedima āma, upaskṛta āma, paryāya āma | 840. ussehama piṭṭhāī, tilāha saṃseimaṃ tu ṇegavihaṃ |
kaṃkaḍuyāha uvakkhaḍa, avipakkarasaṃ tu paliyāmaṃ || utsvedima āma-sūkṣmataṃdulādi cūrṇa se niṣpanna piṣṭa | jaba vaha vāṣpa se utsvidyamāna hokara pakāyā jātā hai| usakī apakvāvasthā utsvedima āma hai| saṃsvedima āma tila ādi kā anekavidha hotā hai| cane, mūṃga ādi ko ubālane para bhī jo kaṃkaṭuka (koraḍū) raha jāte haiṃ, ve upaskṛta āma kahalāte haiṃ| avipakcarasa vālā phala ādi paryāya āma hai|
841. iṃghaṇa dhūme gaṃdhe, vacchappaliyāmae a āmavihī
eso khalu āmavihī, neyabbo āṇupuvīya || paryāya āma ke cāra prakāra haiṃ-iṃdhanaparyāya āma, dhūmaparyāya āma gaṃdhaparyāya āma tathā vṛkṣaparyāya āma isa prakāra paryāya āma meṃ āma vidhi cāra prakāra kī hai| yaha āma vidhi ānupūrvī se jñātavya hai|
842. koddavapalālamāī, dhūmeṇaṃ majjha'gaḍā'gaṇi peraṃta
taṃdugāi paccate | tiṃduyā chiddadhūmeṇaṃ || kodrava, palāla ādi iṃdhana kahalāte haiṃ| inameṃ āmraphala ādi veṣṭita kara pakāe jāte haiṃ| dhueṃ se tinduka ādi phala pakāe jāte haiṃ| isakī vidhi yaha hai-pahale gar̤hā khodakara usameṃ
v1.p162.2
bṛhatkalpabhāṣyam
karīṣa prakṣipta karate haiṃ usa gar̤ha ke pāsa dūsare gaḍr̤he khode jāte haiṃ| una gar̤hoṃ meṃ tinduka ādi phala rakhakara madhyamagartā aura karīṣagartā meṃ agni jalāī jātī hai| paryantavartīgarttā ke khota madhyamagarttā ke sātha milāe jāte haiṃ| taba karīṣagartā se dhūma una srotoṃ se paryantavartīgartā meṃ praviṣṭa hotā hai| vaha dhūma pūre garttā meṃ prasṛta hokara phaloṃ ko pakātā hai| jo phala apakva raha jātā hai, vaha dhūmaparyāya āma kahalātā hai |
843. aṃbaga - cibbhiḍamāī, gaṃdheṇaṃ jaṃ ca uvari rukkhassa | kālappatta na paccai, vatthappaliyāmagaṃ taṃ tu || āmraka, cirabhaṭī, bījapura ādi apakva phala pake phaloṃ ke bīca unake gaṃdha se paka jāte haiṃ| jo nahīṃ pakate ve gaṃdhaparyāya āma kahalāte haiṃ| vṛkṣa kī śākhāoṃ para pakane vāle phala yadi kālaprāpta karake bhī nahīṃ pakate, ve vṛkṣaparyāya āma kahalāte haiṃ| yaha sārā dravya āma kā varṇana hai |
844. bhāvāmaṃ piya duvihaṃ vayaṇāmaṃ ceva no ya vayaṇāmaṃ |
||
vayaṇāma aṇumayatthe, āmaṃ ti hi jo vade cakkaṃ || 845. novayaṇāmaṃ duvihaṃ, āgamato ceva no a āgamato| āgame nāṇuvautto, noāgamao imaṃ hoi || bhāva āma bhī do prakāra kā hai-vacana āma aura novacana āma| anumatārtha meṃ 'āmaṃ' yaha vacana bolatā hai, vaha vacana āma hai| no vacana āma do prakāra kā hai-āgamataḥ aura noāgamataḥ | āgamataḥ no vacana āma hai-āma padārtha ke jñāna meṃ upayukta| noāgamataḥ novacana āma yaha hai846. umgamadosāīṃyā, bhāvato assaṃjamo a āmavihī
anno vi ya āeso, jo varisasayaṃ na pūrei || bhāva āma hai-udagama ādi doṣa aura asaṃyama hai bhāvataḥ āmavidhi kyoṃki ye saba cāritra ko apakva karate haiṃ| isa viṣayaka anya ādeśa mata bhī hai kisī vyakti kā āyuṣya sau varṣa kā hai| vaha usako pūrā kie binā mara jātā hai - yaha bhāvataḥ āma hai| 847. nāma ṭhavaṇā davie, tālo bhāve ya hoi nāyavvo |
jo bhavio so tālo, davve mūluttaraguṇesu || tāla śabda ke cāra nikṣepa haiṃ-nāmatāla, sthāpanātāla, dravyatāla aura bhāvatāla dravya tāla hai bhāvitālaparyāya| athavā dravyatāla do prakāra kā hai- mūlaguṇanivartita aura uttaraguṇanivartita| 848. bhāvammi hoṃti jīvā, je tassa pariggahe samakkhāyā |
biio vi ya ādeso, jo tassa vijāṇao puriso || jo jīva tālavṛkṣa ke parigraha mūla kaṃda ādi rūpa haiṃ ve sabhī samucita rūpa meṃ bhāvatāla kahe jāte haiṃ| isa viṣayaka
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit