Biha Kappa v1.p168
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p168
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p168.1
śuṣiratṛṇagrahaṇa karane para caturlaghu aura aśuṣiratṛṇagrahaṇa aura patana-ye sāre dvāra pūrvavat jānane cāhie| jo nānātva hai meṃ māsalaghu| agni kā sevana karane para svasthāna prāyaścitta vaha maiṃ saṃkṣepa meṃ kahūṃgā| arthāta caturlaghu, abhinava agni kā prajvalana karane para mūla| 908.taṃ saccittaṃ duvihaṃ, paḍiyā'paḍiyaṃ puṇo parittiyaraṃ| udgamādi doṣaduṣṭa vasvaiṣaṇā se tathā usake grahaṇa se paḍita'sati apāvaṃte, chubhaī kaṭṭhāie uvariṃ| tanniṣpanna prāyaścitta ātā hai| upadhi ke abhāva meṃ pṛthvī sacitta ke do prakāra haiṃ-patita aura apatita| ina donoṃ ke ādi kāyoṃ kī virādhanā hotī hai, śruta kā nāśa hotā hai, do-do bheda haiṃ-parīta aura ananta| patita-bhūmī para gire hue kisī kā maraṇa bhī ho sakatā hai aura koī muni avadhāvana pralaṃba ke abhāva meṃ, jo vṛkṣa para laṭaka rahā hai paraṃtu hātha se nahīṃ bhī kara sakatā hai| maraṇa hone para pārāṃcika aura avadhāvana tor̤ā jā sakatā, usa pralaṃba ko nīce girāne ke lie vaha kāṭha karane para mūla, do ke avadhāvana meṃ anavasthāpya aura tīna ke ke ṭukar̤e ādi ko ūpara pheṃkatā hai| avadhāvana meṃ pārāṃcika| 909. sajiyapayaṭṭie lahugo, sajie lahugā ya jattiyā gāhā| 904. geṇhaṇa gurugā chammāsa kavaṇe chedo hoi vavahāre| gurugā hoti aṇate, hatthappattaṃ tu geṇhate|| pacchākaḍammi mūlaṃ, uḍḍahaṇa viruṃgaṇe navamaṃ|| jo muni sajīvavṛkṣa para pratiṣṭhita pakva phala letā hai use 905. uddavaṇe nivvisae, egamaṇege padosa pāraṃcī| māsalaghu kā prāyaścitta ātā hai| vṛkṣa para pratiṣṭhita sajīva
v1.p168.2
aṇavaṭṭhappo dosu ya, dosu ya pāraṃcio hoi|| ____ phala letā hai to caturlaghu| vaha jitane grāha-bāhukṣepa karatā hai yadi muni ko pralaṃba grahaṇa karate hue pralaṃbasvāmī dekhakara utane caturlaghu prāyaścitta haiṃ| yaha pratyeka vanaspati ke lie hai| usako pakar̤a le to caturguruka, ākarṣaṇa karane para ananta vanaspati meṃ ye sāre prāyaścitta guru ho jāte haiṃ| yaha ṣaḍgurumāsa, vyavahāra nyāyapālikā meṃ le jāne para cheda, sārā prāyaścitta bhūmī para sthita muni hastaprāpta pralaṃba ko vyavahāra meṃ yadi vaha paścātkṛta-parājita ho jātā hai to vṛkṣa se tor̤atā hai, usake lie hai| mūla, caurāhe ādi para 'yaha pralaṃba cora hai' aisī ghoṣaṇāpūrvaka 910. chubhamāṇa paṃcakirie, puḍhavīmāī tasesu tisu carimaṃ | usakī bhartsanā hone para tathā vyaṃgana-hātha paira ādi kāṭe taṃ kāya pariccayaī, āvaḍaṇe appagaṃ ceva || jāne para nauvāṃ anavasthāpya prāyaścitta ātā hai| rājā dvārā jo pralaṃba ādi lene ke lie kāṣṭha ādi vṛkṣa para pheṃkatā apadrāvita athavā deśaniṣkāśana kie jāne para athavā rājā hai vaha pāṃca kriyāoṃ se spṛṣṭa hotā hai| pṛthvī ādi jīvoṃ ke eka sādhu para athavā aneka sādhuoṃ para pradviṣṭa ho jāe to saṃghaṭṭana ādi hone para yathāsthānaprāsa prāyaścitta| paṃcendriyapārāṃcika tathā uddahana tathā vyaṃgana-donoṃ karane para rūpa basa kā vyāpādana hone para carama arthāt pārāṃcika anavasthāpya tathā apadrāvaṇa aura deśaniṣkāśana donoṃ karane prāyaścitta| kāṣṭha ādi pheṃkane para vaha vanaspati apanī kāya para pārāṃcika prāyaścitta ātā hai|
v1.p168.3
ko chor̤a detī hai arthāt vaha vṛkṣa se ṭūṭakara nīce ā giratī 906. ārāma mollakīe, paratitthiya bhoieṇa gāmeṇa| hai| usa vṛkṣa para nikṣipta kāṣṭha yā patthara usa muni para ākara vaṇi-ghaḍa-kuḍuṃbi-rāulapariggahe ceva bhahitarā|| gira sakatā hai| vaha ārāma svayaṃ apanā ho sakatā hai athavā nimna 911. pāvaṃte pattammi ya, puṇopaḍate a bhūmipatte a| vyaktiyoṃ se mūlya dvārā krīta ho sakatā hai-1. paratīrthika, raya-vāsa-vijjuyāī, vāya-phale macchigāi tase|| 2. bhogika, 3. grāma, 4. vaṇika 5. ghaṭī-goṣṭhī, vṛkṣa ko lakṣya kara hātha se pheṃkā huā kāṣṭa yā patthara jaba 6. kauṭuṃbika, 7. ārakṣika, 8. rājā, (rājakula śabda se taka vṛkṣa ko nahīṃ lagatā taba taka vaha 'prāpnuvad' kahalātā hai ārakṣika aura rājā-donoṃ gṛhīta haiṃ|) yahāṃ bhī bhadraka tathā | tathā vṛkṣa ko prāpta kara bhūmī para punaḥ giratā hai taba itara-prāntakṛta sāre doṣa vaktavya haiṃ| ṣaṭkāyavirādhanā hotī hai| jaise-raja ādi pṛthvīkāya, varṣā kā 907. emeva ya saccitte, chubhaṇā ārohaṇā ya paḍaṇā ya|| udaka ādi apkāya, vidyud ādi taijaskāya, vāyu, phala, ___jaṃ itthaṃ nāṇattaṃ, tamahaṃ vocchaṃ samāseṇaṃ|| tathā makṣikā ādi trasakāya kī virādhanā hotī hai| jaise isī prakāra sacitta pralaṃba ke viṣaya meṃ bhī gā. 866 se 912.kholla-tayāīsu rao, mahi-vāsossāi aggi daradaḍḍhe| prāraṃbha kara gā. 906 taka jānanā cāhie| prakṣepaṇa, ārohaṇa tattheva'nila vaṇassai, tasā u kimi-kīḍa-sauṇāī|| 1. pāṃca kriyāeṃ-(1) kāyikī (2) ādhikaraṇikī (3) prādeṣikī (4) pāritāpanikī (5) prāṇātipātakriyā|