Biha Kappa v1.p174
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p174
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p174.1
caturdaśapūrvadhara paraspara ṣaṭsthānavartī hote haiṃ| isalie prajñāpanīyabhāvoṃ kā anantavāṃ bhāga śruta (caturdaśapūrvarūpa) meṃ nibaddha hai| 966. kevalavinneyatthe, suyanāṇeṇaṃ jiṇo pagāsei| suyanāṇakevalī vi hu, teṇeva'tthe pagāsei|| kevalajñāna dvārā jo artha-padārtha vijñeya haiṃ, unakā 'jina' arthāta kevalī śrutajñāna se prakāśana karatā hai| śrutajñānī kevalī bhī unhīṃ arthoṃ kā isī śrutajñāna ke dvārā prakāśana karatā hai| (ataḥ śrutakevalī aura kevalajñānī donoṃ prajñāpana kī dṛṣṭi se tulya haiṃ|) 967. gūḍhachirāgaṃ pattaṃ, sacchīraṃ jaṃ ca hoi nicchīraṃ| jaṃ pi ya paṇaṭṭhasaṃdhiṃ, aṇaṃtajīvaṃ viyāṇāhi|| jisa vanaspati ke sakṣīra yā niḥkṣīra patra gūḍhaśirā vāle hote haiṃ arthāt jinake snāyu gūr̤ha hote haiṃ-anupalakṣita hote haiṃ tathā jo pranaṣṭa saṃdhi vāle hote haiṃ, usako anantakāyika vanaspati jānanā cāhie| 968. cakkāgaṃ bhajjamāṇassa, gaṃṭhī cuṇṇaghaṇo bhave| puḍhavisariseṇa bheeṇaṃ, aṇaṃtajīvaṃ viyāṇāhi|| jisake mūla ādi ko tor̤ane para cakrākāra ṭukar̤ā hotā hai aura jisakī graṃthī-parva ko tor̤ane para vaha ghanacūrṇa vālā hotā hai, pṛthvīsadṛśa samabheda hotā hai, usako anantakāyika vanaspati jānanā cāhie| 969. jassa mūlassa bhaggassa, samo bhaṃgo padīsaī| aṇaṃtajīve u se mūle, je yā'va'nne tahāvihe|| jisake mūla ko tor̤ane para samāna ṭukar̤e hote haiṃ, vaha mūla anantakāyika vanaspati hai| jo anya arthāt skaṃdha ādi haiṃ, ve bhī samabhāga se ṭūṭate haiṃ to ve bhī anantakāyika haiṃ| 970. jassa mūlassa bhaggassa, hīro bhaṃge padissae|
v1.p174.2
parittajīve u se mūle, je yā'va'nne tahāvihe| __ jisa vanaspati ke mūla ko bhagna karane para 'hīra' arthāt taṃtukaviśeṣa dekhe jāte haiṃ, vaha parīttajīvī mūla hai| usī prakāra ke anya skaṃdha ādi bhī parīttajīvī vanaspati haiṃ| 971. jassa mūlassa kaṭṭhāto, challī bahalatarī bhave| aṇaṃtajīvā u sā challī, jā yā'va'nnā tahāvihā|| jisake mūla se saṃbaṃdhita kāṣṭha se challī-chāla sthūla hotī hai (jaise-śatāvarī) vaha challī anantakāyika hotī hai| 1. praśna hotā hai ki sabhī caturdaśapūrviyoṃ ko samāna akṣaralābha hone para bhī ṣaṭsthānapatitva kaise ucita ho sakatā hai ? ācārya kahate haiṃ-eka hī sūtra ke ananta, asaṃkhya aura saṃkhya artha mativiśeṣagata haiṃ| ve śrutajñāna ke ābhyantaravartī hote haiṃ| ataḥ paraspara padasthānapatitva bṛhatkalpabhāṣyam jo isa prakāra kī anya vanaspati hotī hai, vaha bhī anantakāyika hai| 972. jassa mūlassa kaṭṭhāto, challī taṇuyatarī bhave| parittajīvā tu sā challī, jā yā'va'ṇṇā tahāvihā|| jisake mūla se saṃbaṃdhita kāṣṭha se chāla tanuka-ślakṣṇa hotī hai vaha chāla parīttajīvī hai, (jaise āmra)| jo usī prakāra kī anya chāla hotī hai vaha bhī parīttajīvī hai| 973. joaṇasayaṃ tu gaṃtā, aṇahāreṇaṃ tu bhaṃḍasaṃkaṃtī|
v1.p174.3
vāyā-'gaṇi-dhūmeṇa ya, vidvatthaṃ hoi loṇāī|| lavaṇa ādi apane utpatti sthāna se saṃkrāmita hokara anyatra le jāyā jātā huā, pratidina vidhvasta hotā huā, sau yojana ke paścāt pūrṇa vidhvasta ho jātā hai, acitta ho jātā hai| isake aura bhī aneka kāraṇa haiṃ| use anāhāra arthāt svayogya āhāra nahīṃ milatā| bhāṃḍasaṃkrāṃtī-eka bartana se dūsare bartana meṃ ḍālā jātā huā athavā eka śakaṭa se dūsare śakaṭa meṃ bharā jātā huā vaha acitta ho jātā hai| tathā vāyu, agni aura dhūma se bhī vaha acitta ho jātā hai| 974. hariyāla maṇosila pippalī ya khajjūra muddiyā abhayā| āinnamaṇāinnā, te vi hu emeva nāyavvā || lavaṇa kī bhāṃti haritāla, manaḥśilā, pippalī, khajūra, dākha, abhayā-haraḍa (harītakī)-ye bhī yojanaśatagamana ādi kāraṇoṃ se acitta ho jāte haiṃ| ye donoṃ prakāra ke haiṃ-ācīrṇa aura anācīrṇa| (inameṃ pippalī, harītakī ādi ācīrṇa māne jāte haiṃ, ve grāhya haiṃ| khajūra, drākṣā ādi anācīrṇa haiṃ| ve grāhya nahīṃ haiṃ|) 975. āruhaṇe oruhaṇe, nisiyaṇa goṇādiṇaṃ ca gāumhā| bhummāhāracchede, uvakkameṇaṃ ca pariṇāmo|| (sāmānyataḥ sabhī vastuoṃ ke pariṇamana kā kāraṇa) śakaṭa, baila ādi ke pīṭha para lavaṇa ādi ko lādanā, utāranā, yaha kriyā bāra-bāra karane para tathā lavaṇa ādi ke thailoṃ para manuṣya ke baiṭhane ke kāraṇa śarīra kī uṣmā se tathā baila ādi ke śarīra kī uṣmā se vaha lavaṇa vidhvasta ho jātā hai| jo jisakā bhūmī ādi se saṃbaṃdhita āhāra hai, usakā vyavaccheda hone para, vaha una jīvoṃ ke vināśa kā upakrama-śastra bana jātā hai| yahī pariṇāma hai|
v1.p174.4
viruddha nahīṃ hai| kahā bhī hai akkharalaṃbheṇa samā, ūṇahiyā huṃti maivisesehiṃ| te puṇa maīvisese, suyanāṇabhaṃtare jāṇa|| (viśeṣāvaśyaka bhāṣya gāthā 143)