Nisiha v15: Agam Suttani Satikam Part 15 Nishitha (Jain eLibrary no. 003319)
Niśīthaviśeṣacūrṇi v15
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
Agam Suttani Satikam Part 15 Nishitha (Jain eLibrary no. 003319)
v15.p1
namo namo nimmala saṇassa
āgamasunāṇa
(saṭīka)
: saṃśodhaka sampādakaśca: mona dopatnasāgāra
v15.p2
DOR
bālabrahmacārī śrī nemināthāya namaḥ namo namo nimmala daṃsaṇassa śrī ānaṃda - kṣamā- lalita - suśīla-sudharmasāgara gurūbhyonamaḥ
āgama suttāṇi (saṭīka)
bhāgaḥ - 15 niśītha - chedasūtram - 1
uddeśakāḥ - 1..... 6 paryantāḥ
-: saṃśodhakaḥ sampādakaścaḥ :
muni dīparatnasāgara
ravivāra 2056
caitra suda 11
45- āgama suttāṇi-saṭīkaṃ mūlya rū.11000/
5 āgama śruta prakāśana 5
-: saṃparka sthala :
" āgama ārādhanā kendra” śītalanātha sosāyaṭī vibhāga-1, phleṭa naṃ-13, 4 thī maṃjhila, vhāyasenṭara, khānapura, ahamadābāda (gujarāta)
v15.p3
niśītha chedasūtrasya
| niśītha-chedasūtrasya viṣayānukramaḥ
uddeśakāḥ- 1.....6 uddeśakāḥ- 7.....13 śuo bhāgaḥ-16
uddeśakāḥ- 14.....20 bhumo bhāgaḥ-17 viṣayaḥ | pṛṣṭāṅkaḥ mūlāṅkaḥ viṣayaḥ
mūlāṅkaḥ
pṛṣṭhāṅkaḥ
pīṭhikā
| prāyaścitadvāraṃ
36
| sambandhanirdeśaḥ ācāra dvāra
jñānācāraḥ
kāla, vinaya, bahumāna, upadhāna, niva, vyaṃjana, artha tadumaya
darśanācāraḥ śaṅkā, kāsa, vicikitsā, amūḍha dṛṣṭiḥ upabṛhaṇaṃ, sthirikaraṇaṃ vātsalyaḥ, prabhāvanā - cāritrācāraḥ
- atikrama ādiḥ - pratisevakādiḥ - pratisevanādvāraṃ - kaṣāyadvāraṃ - vikathādvāraṃ - viyaḍadvāraṃ - indriyadvāra - nidrādvāraṃ mūlaguṇa pratisevanā - prāṇātipātapratisevanā - mṛṣāvādapratisevanā - adattādānapratisevanā
maithunapratisevanā | - parigrahapratisevanā - rātribhojanapratisevanā uttaraguṇapratisevanā piṇḍa, kalpa, miśra
- tapācāraḥ
vīryācāra
agradvāra
prakalpadvāraṃ
140
cūlādvāraṃ | niśīthadvāraṃ
v15.p4
viṣayānukramaḥ
pṛṣṭhāṅkaḥ
331
391
203
mūlāṅkaḥ viṣayaḥ 1-58 | uddeśakaḥ-1
hastakarma, aṅgādānaṃ, śukrapātaniṣedhaḥ sacitapuṣpādi niṣedhaḥ | sopāna-setupula-rajju sūī-pātra-daṇḍa sambandhīniṣedhaḥ pātra-vastra vidhānaṃ
sadoṣa āhāra niṣedhaḥ |-107 uddeśakaḥ-2
pādapogchanaka vidhānaṃ gandha-sopānasetu-rajju-sūī ādinām niṣedha vidhānaṃ bhāṣā hastapādapuālanaṃ pātra-daṇḍa, āhāra, vāsa, dāna saṃstavaḥ
piṇḍa, śayyādi vidhānaṃ -196 / uddeśakaḥ-3
-āhāraṃ doṣa evaṃ apavādaḥ - pāda pramārjana ādi - kāya pramārjanā - danta, oṣṭha, vraṇaḥ, bālaḥ ādi vidhānaṃ vaśīkaraṇaniṣedhaḥ ucchāra-praśravaṇa sambandhī vidhānaṃ
pṛṣṭāṅkaḥ mūlāṅkaḥ viṣayaḥ 151/-313 | uddeśakaḥ-4
| rājādi vaśīkaraṇa niṣedhaḥ | - āhāra upabhogaḥ vidhi - vasati praveśaḥ vidhi - kleśa niṣedhaḥ - pārśvastha ādi sambandha sthāpanā niṣedhaḥ
- uccāra praśravaṇa vidhi |-392/ uddeśakaḥ-5
- ālocanā, svādhyāya sambandhī vidhi niṣedhaḥ - saṅghāṭī-vidhānaṃ - āhāra, prātihārya, daṇḍa sambandhī vidhi - vasati, śayyā, vastra, kambala, rajoharaṇa
ityādi vidhāna 1-469 / uddeśakaḥ-6
strī-maithuna viṣayaka prāyaścita vidhānaṃ - maithunecchā evaṃ hasta karma, kalahaḥ, lekhaḥ, jananendriya, vastra paridhāna, pāda-kāyādi prakṣālanaṃ sambandhi niṣedhaḥ evaṃ prāyaścitaḥ
444
-
306
-
v15.p5
niśīthachedasūtram - 19|| māgomāṃche.
v15.p6
ārthika anudātā
-pa.pū. mālavabhuṣaṇa tapasvī ācāryadeva śrī navaratnasāgara sūrīśvarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī lālabhāī devacaṃda śāha taraphathī - nakala eka.
-pa.pū. saraḻa svabhāvī-śrīmad bhagavatīsūtra vyākhyāna paṭu ācāryadeva śrī naradevasāgarasūrīśvarajī ma. sā. tathā pūjyaśrīnā śiṣyaratna tapasvī gaṇivaryaśrī caṃdrakīrtisāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī puruṣādānīya pārśvanātha je. mūrti. jena saṃgha, devakīnaṃdana sosāyaṭī, amadāvāda taraphathī nakala eka.
-pa.pū. śāsana prabhāvaka kriyārāgī ācāryadevaśrī vijaya bacakacaṃdra | sūrīśvarajī ma. sā.nī preraṇākṣī eka sagruhastha taraphathī nakala eka.
pa.pū. sāhityapremī munirāja śrī sarvodaya sāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī-“acalagacchādhipati pa.pū.ā.bha.śrī guṇasāgarasūrīśvarajī ma.sā.nā śiṣyaratna pa.pū. munirāja śrī cāritraratnasāgarajī ma. nī 19mī aṭhṭhāi nimitte-śrī cāritraratna phā.ce. ṭrasṭa taraphathī nakala eka.
-pa.pū. vaiyāvṛtyakārikā sādhvī śrī malayāśrījī ma.sā.nā śiṣyā vyavahāra vicakṣaṇā pū. sādhvī śrī hitajñāśrījī ma.nī preraṇāthī jaina ārādhanā maṃdira-“jñānakhātā” taraphathī nakala eka.
-pa.pū. saumyamūrti sādhvīśrī somyaguṇāśrījī ma.nī preraṇāthī pa.pū. gurumātā-vātsalyamūrti sā. śrī ratnatrayāśrījī ma.nī paṃcamī punyatithi nimitte śrīmatī līlamabena prāṇalāla pī. dāmāṇī taraphathī nakala eka.
-pa.pū. svanāmadhanyā sā. śrī saumyaguṇāśrījī tathā teonā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī-2053nā yaśasvī cāturmāsa nimitte śrī pārśvapadmāvatī jaina saṃgha, pārūlanagara, amadāvāda taraphathī nakala che.
-pa.pū. ratnatracārādhako sādhvīśrī saumyaguṇāśrījī tathā teośrīnā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī saṃvata 2054nā nirmaḻa ārādhanāmaya cāturmāsanī smṛtimāṃ-ghāṭaloḍiyā (pāvāpurī) jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda taraphathī nakala eka.
-
-
-
-
-
--
--
-
-
--
-
--
.
....
.
v15.p7
-pa.pū. sādhvī śrī ratnāśayāśrījī ma.nā parama vineyā sā. śrī samyaguṇāśrījīnī preraṇāthī teonā saṃsārībhāīśrī indravadanabhāī dāmāṇīnā anumodanīya puruṣārthathī “āgama dīpa-saṃpuṭa"nā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī-nakala cāra.
-pa.pū. praśamarasanimagnā sādhvī śrī praśamaśīlāśrījī ma.nī preraṇāthīsametaśikhara tithadvārikā pa.pū. sādhvīśrī raṃjanaśrījī ma.sā.nā śiṣyā apratima vaiyāvṛtyakārikā sā. śrī malayāśrījī tat śiṣyā sā. śrī narendraśrījī-tat śiṣyā sā. śrī praguṇāśrījī ma.nā. ātmaśreyārthe arihaṃta ṭāvara, jaina saṃgha, muṃbai taraphathī nakala eka.
-pa.pū. āgamoddhāraka ācāryadevaśrī nā samudāyavartī pa.pūjya vecāvṛtyakārikā sā. śrī malayāśrījī ma.nā śiṣyā pū.sā. śrī kaivalyaśrījī ma.nā śiṣyā pū. sā. śrī bhavyānaṃdaśrījī ma.sā.nā suśiṣyā miṣṭabhāṣī | sādhvīśrī pūrṇaprajñāśrījī ma. sā. tathā temanā vinita śiṣyā sā. śrī pūrṇadarśitāśrījī tathā sā. pūrvanaṃdītāśrījīnī preraṇāthī-sarvodaya pārśvanātha cerīṭebala ṭrasṭa, mulunḍa muṃbaī taraphathī nakala eka.
-pa.pū. vaiyāvṛtyakārikā sādhvīśrī malayāśrījī ma.nā praśiṣyā sā. śrī bhavyānaṃdaśrījīma.nā suvinitā sā.śrī kalpaprajñāśrījī tathā kokīlakaṃṭhī sā. śrī kairavaprajñāśajī nī preraṇāthī -mehula sosāyaṭī, ārādhanābhavana, subhāṣanagara, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka
-śrī viśāśrīmāḻī tapagacchajñāti-jñānakhātuṃ, jena pāṭhaśāḻā, | āmanagara taraphathī nakala be.
-śrī maṃgaḻa pārekhano khāṃco-jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda. taraphathī 2054nā cāturmāsa nimitte nakala be.
- śrī ākoṭā jaina saṃgha, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka. -śrīmatī nayanābena rameśacaṃdra śāha, vaḍodarānī preraṇāthī āgamonā seṭanā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī nakala pāṃca. śeṣa sarve rakama “amārā”āja paryanta prakāśanonā
badalāmāṃ prāpta thayelī che.
v15.p8
pīṭhikā- [bhā. 1]
namo namo nimmala daṃsaṇassa paṃcama gaṇadhara śrī sudharmāsvāmine namaḥ
34/1 niśītha-chedasūtram
saṭīkaṃ
||3||
prathamaṃ cheda sūtram] uddeśakāḥ 1.....6 - paryantāḥ mūlam + [niyuktiyuktena]bhāṣyam + cūrṇiḥ]
(pīṭhikā) ||1|| namiūṇa'rahaṃtāṇaṃ, siddhāṇa ya kammacakkamukkāṇaṃ |
sayaṇasinehavimukkāṇa, savvasāhūṇa bhāveṇa ||2|| savisesāyarajuttaṃ, kāu pamāṇaṃca atthadāyissa|
pañjuṇṇakhamāsamaṇassa, caraṇa-karaṇānupālassa| evaṃ kayappanāmo, pakkappanāmassa vivaraṇaṃ vanne |
puvvāriyakayaṃ ciya, ahaṃ pitaṃ ceva u visesā||4||
bhaṇiyā vimutticūlā, ahuṇāvasaro nisīhacūlāe|
ko saṃbaṃdho tassā, bhaṇṇai iṇamo nisāmehi || [bhā. 1] navabaṃbhaceramaio, aṭṭhārasa-pada-sahassio vedo |
___ havai ya sapaṃcacūlo, bahubahuyarao payaggeṇa || cū. “ṇada" iti saṃkhyāvāgayo saddo | “baṃbha" caubvihaṃ nāmādi | tattha nāmabaṃbhaṃjīvādīṇaṃ jassa baṃbha iti nāmaṃ kajjati | ṭhavaṇābaṃbhaṃ akkhātivinnāso | ahavā jahā baṃbhaṇuppattī āyāre bhaṇiyā tahā bhāṇiyavvā | gayāo nāma-ṭhavaṇāo | iyāṇiṃ davvabaṃbhaṃ | taṃ duvihaṃ | āgamao noāgamaoya| āgamao jāṇae, anuvautte| noāgamao-jāva-vairittaṃ | annāṇīṇaṃ jo vatthi-saṃjamo, jāo ya akāmiāo raṃḍakuraṃḍāo baṃbhaṃ dhareṃti taṃ savvaṃ davvabaṃbhaṃ | bhāvabaṃbhaṃ duvihaṃ āgamao noāgamao ya| āgamao jāṇae uvautte | noāgamao sāhūṇaṃ vasthisaṃjamo | vatthi-saṃjamotti mehuṇāo viratī | sāya aṭṭhārasavihā bhavati | sā imā-orāliyaṃ cadivvaṃcajaṃtaṃorāliyaṃ taṃ na sevati, na sevāviti, sevaṃtaṃ piannaṃ na samaṇujānāti | evaṃ divve vitinni vikappā | jaṃtaṃ orāliyaṃ na sevatitaṃ maṇeṇaṃ vāyāekāeṇaṃ evaṃ kārāvaṇānumatīe vi tinni tinni vikappā | ete ṇava | evaṃ divve vi nava ya | ete do navagā aṭṭhārasa havaṃti |ahavā sattarasaviho saṃjamo bhāvabaṃbhaṃ bhavati | gayaṃ bhāvabaṃbha|
iyāṇiṃ “ceraṃ" ti caraṇaṃ | taṃ chavvihaṃ | nāmaṃ 1 ṭhavaṇā 2 davie 3 khete 4 kāle 5 ya bhāvacaraṇaṃ 6 citi | nāma-ṭhavaṇāo, gayāo|
v15.p9
vatirittaṃ davvacaraṇaṃ tivihaṃ | gaticaraṇaṃ 1 bhakkhaṇācaraṇaṃ 2 ācaraṇācaraṇaṃ ca 3, tattha gaticaraṇaṃ raheṇa carati, pāehiṃ carati evamāi gaticaraṇaṃ bhannati, bhakkhaṇācaraṇaṃ nāma modae carati devadatto, taṇāṇi ya gāvo caraṃti | ācaraṇācaraṇaṃ nāma caragādīṇaṃ, ahavā tesiṃ pi jo āhārādinimittaṃ tavaṃ carati taṃ davvacaraṇaṃ | louttare vi udāimāraga pabhiūṇaṃ davvacaraṇaṃ | khettacaraṇaṃ jattiyaṃ khettaṃ caratigacchati-ityarthaḥ ahavā sālikhettaṃ carati goṇo | kāle ya jo jattieṇa kāleṇa gacchati bhuṃjati vā | bhāve duvihaṃ | āgamato noāgamao ya | āgamao jāṇae uvautte | no-āgamao tivihaṃ-gaticaraṇaṃ 1 bhakkhaṇācaraṇaṃ 2 guṇacaraṇaṃ 3 | tattha gatibhāvacaraṇaṃ jaṃ iriyādi samio carati gacchati | bhakkhaṇe jo bāyālīsadosaparisuddhaṃ vītaṃgālaṃ vigayadhūmaṃ kāraṇe āhāreti eyaṃ āhārabhāvacaraṇaṃ | guṇacaraṇaṃ duvidhaṃ pasatthaṃ appasatthaṃ ca | appasatthaṃ micchatta annāṇuvahayamatītā jaṃ annautthiyā dhammaṃ uvacaraṃti mokkhatthaṃ pi | kiṃ puna niyāṇopahatā | louttare pi niyāṇovahayā appasatthaṃ tavaṃ upacaraṃti | pasatthaṃ tu nijjarāheuṃ | bhaṇiyaṃ - caraṇaṃ | brahmacaraṇaṃ ca vyākhyātaṃ |
astayorbrahmacaraṇayorutpattinimittaṃ sādhanārthaṃ vā śastraparījñādīni upadhānaśrutāvasānāni navādhyayanānyabhihitāni, jamhā nava etāni baṃbhacerāṇi tamhā "navabaṃbhaceramatio" imotti, jaha mimmao ghaḍo, taṃtumao paḍo, evaṃ navabaṃbhaceramatio āyāro | so ya ajjhayaṇasaṃkhāṇeṇa navajjhayaṇo payaparimāṇeṇa “aṭṭhārasapayasahassio veo" | aṭṭha ya dasa ya aṭṭhārasatti saṃkhā | paya iti payaṃ | taṃ ca atthapariccheyavāyaga payaṃ bhavati | sahassaṃ ti gaṇitābhinnāṇeṇa cautthaṃ ṭhāṇaṃ bhavati jā saṃkhaṃ egaṃ dahaṃ sayaṃ sahassaṃ ti | sa evāyāro aṭṭhārasapayasahassio veo bhavati | kahaṃ ? vid jñāne, asya ghātoḥ ghañ pratyayāntasya veda iti rūpaṃ bhavati, atastaṃ vidaṃti, tena vidaṃti, taṃmi vā vidaṃti iti vedo bhavati |
6
-: pīṭhikā - dvāraṃ- 1-" ācāraḥ" :
sīso bhaṇati - "kinettiyamāyāro uta annaṃ pi se atthi kiṃci ?" ato bhannati“havaiya sapaṃcacūlo” | “havaitti” bhavatitti bhaṇitaṃ hoti | “ca” saddo cūlāṇukarisaṇe "sahe” ti yuktaḥ | “paṃca" iti saṃkhāvāyago saddo | “cūlā” iti cūla tti vā aggaṃ ti vā siharaṃ ti vā egadvaṃ | sāya chavvihā- jahā dasaveyālie bhaṇiyā tahā bhāṇiyavvā | tāo ya puṇa āo paṃca-cūlāopiṃḍesaṇādijāvoggahapaḍimā tāva paḍhamā cūlā, 1 bitiyā sattikkagā, 2 taiyā bhāvanā, 3 cautthā vimīttī, 4 paṃcamī āyārapakvappo | 5 etāhiṃ paṃcahiṃ cūlāhiṃ sahio āyāro ‘“bahu”” bhavati navaajjhayaṇehiṃ | “bahutaro" bhavati “payaggeṇaṃ” ti aṭṭhārasapayaggasahassehiṃto paṃcacūlāpaehiṃ sahito payaggeṇaṃ bahutaro bhavatitti | ahavā navajjhayaṇa-paḍhamacūlāsahitā bahū bhavaṃti | aṭṭhārasapayasahassā paḍhamacūlāpadehiṃ sahitā bahutarā payaggeṇa bhavaṃti | evaṃ kramavṛddhayā neyaṃ-jāva-paṃcamī cūlā | ahavā sapaṃcacūlo suttapayaggeṇa mūlagaṃthāo bahu bhavati | atthapayaggeṇa bahutaro bhavati ahavā “bahubahutara" padehiṃ sesapadā sūtitā bhavaṃti | te ya ime bahuta - bahutaratama - bahubahutaratama iti | ao bhannati - navabaṃbhaceramaio āyāro aṭṭhārasapayasahassio paḍhamacūlajjhayaṇasuttatthapadehiṃ jutto bahū bhavati | paḍhamacūlāsahito mūlagraṃtho
v15.p10
pīṭhikā - [bhā. 1]
duiya-cūlajjhayaṇa-suttatthapayehiṃ jutto bahutaro bhavati | evaṃ tatiyacūlāe vi bahutamo bhavati | cautthīe vi bahutaratamo bhavati | paṃcamīe vi bahubahutaratamo bhavati | “payaggeṇaṃ" ti padānāmaggaṃ padāgraṃ padāgreṇeti padaparimāṇenetyarthaḥ | sa evaṃ payaggeṇa bahubahutaro bhavati | evaṃ saṃbaṃghagāhāsūtre vyākhyāte,
navavaṃbhaceramatite āyāre vakkhāte āyāragga nanujogāraṃbhakāle saṃbaṃdhārthaṃ idameva gāthāsūtraṃ prāgupadiṣṭaṃ prathamacūḍātaśca dvitīyacūḍāyā anenaiva gāthāsūtreṇa saṃbaṃdhaḥ ukto bhavati | evaṃ dvitīyacūḍātaḥ tṛtīyacūḍāyāḥ | tathā tṛtīyacūḍātaḥ caturthacūḍātaśca paṃcamacūḍāyāḥ saṃbaṃdhaḥ ukta eva bhavati ||
7
evaṃ sati prāguktasya saṃbaṃdhagāhāsūtrasyeha punaruccāraṇam kimarthaṃ ? ācārya āha11911 puvvabhaṇiyaṃ tu jaṃ ettha bhannati tattha kāraṇaṃ atthi |
paḍiseho aṇunnā, kāraṇaṃ visesovalaṃbho vā ||
sīso pucchati - kassa paḍiseho ? kahaṃvā aṇunnā ? kiṃvā kāraṇaṃ ? ko vā-visesovalaṃbho ācārya āha
tatra pratiṣedhaḥ caturthacūḍātmake ācāre yatpratiṣiddhaṃ taṃ sevaṃtassa pacchitaṃ bhavatitti kāuṃ, kiṃ sevamāṇassa ? bhannati, 'je bhikkhū hatthakammaṃ kareti, karetaṃ vā sātijjati" evamādīṇi suttāṇi, esa paḍiseho | attheṇa kāraṇaṃ prāpya tamevanujānāti | taṃ jayaṇāe paḍisevaṃto suddho | ajayaṇāe sa pāyacchittī | kāraṇamaṇunnā jugavaṃ gatā | visesovalaṃbho imo | āillāo cattāricūlāo kameṇeva ahijjhaṃti, paṃcamī cūlā āyārapakappo ti - vāsa-pariyāgassa āreṇa na vijati, ti-vāsa - pariyāgassa vi aparināmagassa atiparināmagassa vā na dijjati, āyārapakappo puna parināmagassa dijjati | eteṇa kāraṇeṇa saṃbaṃdha-gāhā punaruccāryate | ahavā bahu atīta kālatvāt prāguktasaṃbaṃdhasya vismṛti syāt atastasya prāguktasaṃbaṃdhasya smaraṇārthaṃ prāguktamapi saṃbaṃdhagāhāsūtramiha punaruccāryate |" esa saṃbaṃdho bhaṇio 2
anena saṃbaṃdhenāgatasya pakappacūlajjhayaṇassa cattāri anuogadvārāṇi bhavanti | taṃ jahā - uvakkamo 1 nikkhevo 2 aṇugamo 3 nao 4 | tattha uvakkamo nāmādi chavviho | nāma ṭhavaṇāo gatāo |
davvovakkamo sacittāi tiviho, sacitto dupada - catuṣpada-apayāṇaṃ | ekkekko parikammaṇe saṃvaya| duyāṇa- maṇussāṇaṃ parikammaṇaṃ kalādigrāhaṇaṃ, saṃvaṭṭaṇaṃ, māraṇaṃ | cauppayāṇaṃ assāīṇaṃ parikammaṇaṃ sikkhāvaṇaṃ, tesiṃ ceva māraṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ | apayāṇaṃ lomasī ādīṇaṃ parikammaṇaṃ, tāsiṃ ceva vināsaṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ |
acitte suvaraṇo-kuṇḍalāikaraṇaṃ parikammaṇaṃ tasseva vināsanaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ |
missedupayāṇaṃ alaṃkiya-vibhūsiyāṇaṃ kalādi gāhaṇaṃ parikammaṇaṃ tesiṃ caiva māraṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ, cauppayāṇaṃ assādīṇa vammiya guḍiyāṇaṃ parikammaṇaṃ sikkhāvaṇaṃ tesiṃ ceva māraṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ | khettovakkamo halakuliyādīhiṃ, kālovakkamo nāliyādīhi | bhāvovakkamo duvidho-pasattho 1 apasattho ya 2 | apasattho ‘“gaṇigā-marugiṇi-amaccadiṭṭaṃtehiṃ | pasattho bhāvovakkamo, āyariyassa bhāvaṃ uvalabhati |
v15.p11
niśītha-chedamūtram -1
||2|| jo jeṇa pagāreṇaṃ, tussatti kāravinayānuvittīhiṃ |
___ ārāhaṇāe maggo, so cciya avvāhao tassa || ahavā noāgamao bhāvovakkamo chavviho-āṇupuvvī 1 nāmaṃ 2 pamāṇaṃ 3 vattavvayā 4 atyāhimāṇī 5 icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃuvakkamiyaānupubbīmāiehiṃ dārehiṃjatthajasthasamoyarati tattha tattha samoyāreyavvaṃ |
se kiṃtaṃānupuvvī? ānupuvvī dasavihā pannattā|taṃjahā nāmāṇupubbī 1 ṭhavaṇāṇupubbī 2 davvāṇupuvvī 3 khettāṇupuvvī 4 kālāṇupubbī 5 ukkittaṇāṇupuvvī 6 gaṇaṇāṇupuvvī 7 saṃṭhāṇāṇupuvvī 8 sāmāyāriyāṇupucī 9 bhāvāṇupuvvī 10 eyaṃāṇupuṭviṃ dasavihaṃ pivaṇṇeūṇaṃ icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ gaṇaṇānupuvvīe ukttiṇānupubīe ya samoyarati | gaṇaṇāṇupuvvī tivihā puvvāṇupuvvī pacchāṇupuvvī aṇāṇupucī | puvvāṇupuvvīe icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ chavvīsaimaṃ, pacchāṇupuvvīe paḍhamaṃ, aṇāṇupuvvīe etesiṃ ceva egādīyāe eguttariyāe chavvīsagacchagayāe seḍhīe annamannāso durūṇūṇo | ukvittaṇāṇupuvvīe ajjhayaṇaṃ ukvitteti settaṃ ānupuvvī|
nāmaṃ dasavihaṃ pi vaṇṇeūṇaṃ icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃchannāme samoyarati | tattha chavvihaṃ bhāvaṃ vaṇṇeūṇaṃ savvaṃ suyaṃ khaovasamiyaṃti kāūṇaṃ khaovasamie bhāve samoyati | settaṃ nāma |
pamāṇaṃ cauvvihaṃ | taṃ jahā davvappamāṇaṃ 1 khettappamāṇaṃ 2 kālappamāṇaṃ 3 bhāvappamāṇaṃ 4 | icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ bhāvappamāṇe samoyarati|taṃ bhāvappamāṇaṃ tivihaṃ taṃjahā guṇappamāṇaṃ 1 ṇayappamāṇaṃ 2 saṃkhappamāṇaṃ 3 | guṇappamāṇe samoyarati | guṇpamāṇaṃduvihaṃ-jīva-guṇappamāṇaṃ 1 ajīva-guṇappamāṇaṃ 3 | nāṇaguṇappamāṇe samoyarati | taṃ caubvihaṃ-paccakkhaṃ 1 anumānaṃ 2 uvammo 3 āgamo 4 | āgame samoyarati | āgamo tiviho-attāgamo 1 anaṃtarāgamo 2 paraṃparāgamo 3|icceyassa-nisīhacūlajjhayaṇassatitthagarāṇaṃatthassa attāgame|gaṇaharāṇaṃsuttassa attāgame|gaṇaharāṇaṃatthassaanaṃtarāgame |gaṇaharasissāṇaṃsuttassaanaṃtarāgame, atthassa paraṃparāgame | teṇa paraṃ sesāṇaṃ suttassa vi atthassavi no attāgame, no anaṃtarāgame, paraṃparāgame | settaṃ āgamo | settaṃ guṇappamāṇe | iyāṇiṃ nayappamāṇe "gāthā" | ||2|| mūḍhanaiaṃsuyaṃ kāliyaṃ tu, na nayā samoyaraṃti iha |
___apuhutte samoyāro, natthi puhutte samoyāro||settaṃ nayappamāṇe |
iyāṇiṃ saṃkhappamāṇaṃ | sā ya saṃkhā aṭṭhavihā, taṃ jahā-nāma-saṃkhā 1 ṭhavaṇa 2 dabba 3 uvamma 4 parināma 5 jāṇaṇā 6 gaṇaṇāsaṃkhā bhāvasaṃkhā 8 | ettha puna parimāṇasaṃkhāe ahigāro sā duvihā-kāliya-suya-parimāṇasaṃkhā 1 diṭṭhivāya-suya parimāṇasaṃkhāya2| ettha kāliyasuya-parimāṇasaṃkhāe ahigāro|tattha icceyaṃnisīhacūlajjhayaṇaṃ saṃkhejjā pajjāyā saṃkhejjā akkharā, saṃkhejjā saṃvāyā, saṃkhejā padā evaṃ gāhā, silogā, uddesā, saṃgahaṇīo ya | pajjavasaṃkhāe anaṃtā nāṇapajavā, anaṃtā daṃsaṇapajjavā, anaṃtā carittapajjadā | settaṃ saṃkhappamāṇo|
idāni vattavvayā |sā tivihā sasamayavattavvayā 1 parasamayavattavvayā 2 ubhayasamayavattavvayā | iha sasamayavattavvayāte-ahigāro | jamhā bhaṇiyaṃ"ussaṇṇaṃ savva suyaṃ, sasamayavattavvayaṃ samoyarati" | settaṃ vattavvayā |
v15.p12
pīṭhikā - [bhā. 1]
atthāhigāro pacchitteṇa mūlaguṇa- uttaraguṇāṇa | icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ ānupuvvimāiehiṃ dārehiṃ jattha jattha samoyarati tattha tattha samoyāriyaṃ | gao uvakkamo |
iyāṇiṃ nikkhevo so tiviho - ohanipphaṇṇo 1 nāmanipphaṇṇo 2 suttālāvaganipphaṇṇo 3 | ajjhayaṇaṃ ajjhīṇaṃ āo jhavaṇā ya egaṭṭhā| ajjhayaṇaṃ nāmādi cauvvihaṃ pannaveūṇaṃ bhāve iṇaṃ bhavati | “jaha dīvā dīvasayaṃ" gāhā 3 | āo bhavaṇāsu vi nāmādi || 3 || parūvitesu imāo gāhāo bhavaṃti | “nāṇassa daṃsaṇassa" ya gāhā || 4 || “ aṭhṭhavihaṃ kammarayaṃ " gāhā | o ogha - niṣphaṇṇo || 1 ||
iyāṇi nāma - niṣphaṇṇo | so ya nāmāo bhavatitti kāuṃ bhannati nāma-nipphaṇṇo[bhā. 2] āyārapakappassa u, imāī goṇṇāiṃ nāmadhijjāī | āyāramāiāiṃ, pāyacchitteṇa'hīgāro ||
cū. āyaraṇaṃ “āyāro” | so ya paṃcaviho | nāṇa 1 daṃsaṇa 2 caritta 3 tava 4 viriyāyāro 5 va | tassa pakariseṇaṃ kappaṇā “pakappaṇā" | saprabhedaprarūpaṇetyarthaḥ | “imāiṃ” ti vakkhamāṇāti “goṇa” grahaṇaṃ pāribhāsiyavudāsatthaṃ | taṃ jahā - saha muddo samuddo, iṃdaṃ govayatīti iṃdagovago evaṃ tassa āyārapakappassa nāmaṃ na bhavati | guṇanipphaṇṇaṃ bhavati | guṇanipphaṇṇaṃ goṇṇaṃ | taṃ ceva jahatthamatthavo biṃti | taṃ puṇa khavaṇo jalaṇo tavaṇo pavaṇo padīvo ya nāmāṇi abhidheyāṇi "nāmadhe jāṇi" |
ahavā dharaṇīya ṇi ya dhejātiṃ "nāmadhejjāti" sārthakāṇītyarthaḥ | " āyāro " ādi jesiṃ tāṇi nāmāṇi āyāradīṇi paṃca, pāyacchitteṇahīgārati | chaṭhṭhe dāraṃ |
sīso pucchati - nanu pāyacchitteṇahīgāra atyāhikāre eva bhaṇio ? āyariyo bhaṇati"saccaṃ tattha bhaṇio iha viśeṣa - jñāpanārthaṃ bhannati | annattha vi āyārasarūvaparūvaṇā kayā iha tu āyārasarūvaṃ sapāyacchittaṃ parūvijjhati |" ahavā prāyaścitte prayatna ityarthaḥ | ahavā iha bhaṇio tattha daṭṭhavvo | āyāramāiyatiṃ ti jaṃ bhaṇiyaṃ tāṇi ya imāṇi |
gāhā
āyāro aggaṃ ciya, pakappa taha cūliyā nisīhaṃ ti |
nīsitaṃ sutattha tahā, tadubhae ānupuvvi akkhātaṃ ||
cū. esā dāragāhā vakkhamāṇasarūvā || āyāramāiyāṇaṃ imā - sāmaeṇanikkhevalakkhaṇā
āyāre nikkhevo, cauvidho dasavidho ya aggami | chakko ya pakappaṃmi, cūliyāe nisīdhe ya ||
cū. jahāsaṃkheṇa jaṃ bhaṇiyaṃ āyārecauviho nikkhevo | [bhā. 5]
nāmaṃ ṭhevaṇāyāro, davvāyāro ya bhāvamāyāro |
eso khalu āyāre, nikkhevo cauvviho hoi ||
cū. nāma-ṭhavaṇāo gayāo | davvāyāro duviho | āgamao 1 noāgamao ya 2 | āgamao jāṇae anuvautte | noāgamao jāṇagasarīraṃ bhaviyasarīraṃ - jāṇaga-bhaviya
sarīravairitto imo
v15.p13
[bhā.6] nāmaṇa-dhovaṇa-vāsaṇa-sikkhāvaṇa-sukaraṇāvirodhīṇi|
davvāṇi jāṇi loe, davvāyāraṃ viyāṇāhi|| cū. nāmanādipaesu āyāro bhaṇṇai | tappasiddhimicchaṃto ya sūrī anāyāraṃ pi pannaveti dīrghahnasvavyapadeśavat | “nāmanaṃ' paḍucca āyāramaṃto tiṇiso anāyāramaṃto eraṃḍo | “dhovaṇaṃ" paḍucca kusuṃbharāgo āyāramaṃto, anāyāramanto kimirāgo| “vāsaṇā" ekavellugādīṇi āyāramaṃtāṇi, vairaṃ aṇāyāramaṃtaṃ suka-sālahiyādi "sikkhāvaṇaṃ" paḍūcca āyāramaṃtāṇi, vāyasagotthūbhagādianāyāramaṃtāṇi| “sukaraṇe" suvarṇaṃ āyāramaṃtaṃ ghaṃṭālohamaṇāyāramaṃtaṃ | “avirohaṃ" paḍucca payasakkarāṇaṃ āyāro, dahitellā ya virodhe śraṇāyāramaṃtā | guṇaparyāyāndravatīti “dravyaṃ" “jāṇi''tti anidiṭṭhasarūvāṇi |
ahavā etāṇiceva “jāṇi" bhaṇiyāṇi | lokyataiti “lokaḥ"-śyateityarthaḥ tasmin loke ādhārabhūte, “davvāyāraṃ viyāṇāhi", abhihitānabhihiteṣu dravyeṣu dravyācāro vijñātavya iti ||gato davvāyāro | iyāṇiṃ bhāvāyāro bhaṇṇai | so ya paṃcaviho imo[bhā.7] nāṇe daṃsaṇa-caraṇe, tave ya viriye ya bhāvamāyāro|
___ aṭhṭha duvālasa, viriyamahānī tujā tesiṃ || cū. nāmaniddesagaṃ gāhaddhaṃ, pacchaddhena eesiṃ ceva pabheyā gahiyā | nāṇāyāro aṭṭhaviho, daṃsaṇāyāro aṭṭhaviho, carittāyāro aṭṭhaviho, tavāyāro bārasaviho, bīriyāyāro chattīsaviho| teya chattīsai bheyāeeceva nāṇādimeliyā bhavaṃti|vīriyamiti vīriyāyāro gahio| “ahānī" asīyanaṃ jaṃtesiṃ nāṇāyārāīṇaṃ sa eva vīriyāyāro bhavai || 7|| jo ya so nāṇāyāro, so aṭṭaviho imo[bhā.8] kāle vinaye bahumāne, uvadhāne tahā aniṇhavaṇe |
vaṃjaṇaasthatadubhae, aṭṭhavidho nānāmāyāro|| cū. kāleti dāraṃ || tassa imā vakkhā[bhā. 9] jaṃjaṃmi hoi kāle, āyariyavvaṃ sa kālamāyāro|
vatiritto tu akālo, lahugāu akālakārissa|| cū.jamiti anidiṭuṃsuyaṃdheppai|mikāle ādhārabhūte hoti bhavatītyarthaḥ | āyariyavvaṃ, nāma paḍhiavvaṃ soyavvaṃ vā jahā-suttaporisīe suttaṃ kāyavvaṃ, atthaporusīe attho|
ahavā kāliyaṃ kāla eva na ugghāḍa-porusie | ukkāliyaṃ savvāsu porusīsu kālavelaṃ mottuṃ | sa iti niddese |ao sa eva kālo kalāyāro bhavati|vairitto nāma jahābhihiyakālāo anno akālo bhavati, jahā suttaṃ bitiyāe atthaṃ paḍhamāe porusie vā sajjhāe vā asajjhāyaṃ vā | tu saddo kāraṇāvekkhī | kāraṇaṃ pappa vivaccāso vi kajjati | ato taṃmi akāle dappeṇa paḍhaṃtassa suṇetassa vā pacchittaṃ bhavati |
taṃca imaṃ - lahuyāī u akālakārissa sutte atthe ya | tu saddo ketimatavisesāvekkhī taṃ ca uvariṃbhaṇīhiti || iyāṇiṃ codago bhaṇati[bhā. 10] ko āurassa kālo, mailaṃbaradhovaṇe vva ko kālo |
jadi mokkhaheu nāṇaṃ, ko kālo tassa'kālo vā ||
v15.p14
cū. ko kaḥ | āturo rogī | kalanaṃ kālaḥ, kalāsamūho vā kālaḥ, teṇa vā kāraṇabhūtena davyādicaukkayaṃ kalijjatīti kāla:- jñāyata ityarthaḥ | “ko" kārasaddābhihāṇeṇa ya na koi kālākā- lobhivārijai, yathānyatrāpyabhihitaṃ -“ko rājā yo na rakṣati” | malo jassa vijati taṃ mailaṃ aṃbaraṃ vatthaṃ | tassa ya mailaṃbarassa ghovaṇaṃ prati kālākālo na vidyate | bhaṇiyā diṭṭhatā | iyāṇi ditito attho bhannati evaṃ jati jaitti abbhuvagame | savvakammāvagamo mokkho bhannati | tassa ya heu kāraṇaṃ-nimittamiti pajjāyā | jñāye anena iti jñānaṃ | yadyevamabhyupagamyate jñānaṃ kāraṇaṃ bhavati mokṣasyāto kālo tassa akālo vā kaḥ kālaḥ | tasseti tassa nāṇassa akālo vā mā bhavatutti vakkasesaṃ |
āyariyo bhaṇati - suṇehi codaga! samayapasiddhehiṃ logapasiddehiṃ ya kāraṇehiṃ pañccāijjasi | [bhā. 11] āhāravihārādisu, mokkhadhigāresu kāla akkāle |
ja diṭṭo taha sutte, vijāṇaṃ sāhaṇe ceva ||
99
cū. āhārijjhatīti āhāro | so ya mokkhakāraṇaṃ bhavati | jahā tassa kālo akālo ya diṭṭho, bhaṇiyaṃ ca - " akāle carasi bhikkhū' - silogo] viharaṇaṃ vihāro | so ya uḍubaddhe, na vāsāsu | ahavā divā, na rāto | ahavā divasato vi tatiyāe, na sesāsu | so ya vihāro mokkhakāraṇaṃ bhavati | mokkhahigāresutti mokkhakāraṇesu ahavā mokkhatthaṃ āhāra-vihārāisu ahigāro kīrati | jahā jeṇa pagāreṇa diṭṭho-uvaladdho, ko so kālo akālo ya, tahā teṇa pagāreṇa; sutteti suyanāṇe, taṃmivi kālākālo bhavatīti vaksesaṃ | kiṃ ca vijjāṇaṃ sāhaṇe ceva kālākālo diṭṭho | jahā kāi vijjā kaṇhacāuddasi - aṭṭhamīsu sāhijjati | akāle puṇa sāhijjramāṇī uvaghāyaṃ jaṇayati | tahā nāṇaṃ pikāle ahijjramāṇaṃ nijjarāheū bhavati, akāle puṇa uvaghāyakaraṃ kammabaṃdhāya bhavati | tamhā kāle paḍhiyavvaṃ, akāle paḍhaṃtaṃ paḍiṇīyā devatā chaleja jahā
takkaṃkuḍeṇāharaṇaṃ, dohi ya dhamaehiṃ hoti nāyavvaṃ | atisirimicchaṃtīe, therīe vināsito appā ||
cū. takkaṃ udasī, kuḍo ghaḍo, āhāraṇaṃ diṭṭaṃto | mahurāya nayarīe ego sāhu pāosiaṃ kālaṃ ghettuṃ aikaṃtāe porisī kāliyasuyamaṇuvaogeṇa paḍhati | taṃ sammadiṭṭhī devayā pāsati | tāe ciṃtiaṃ “mā eyaṃ sāhumaṃ paṃtā devayā chalehii" tao ṇaṃ paḍibohemi | tāe ya āhīri-rūvaṃ kāuṃ takkakuḍaṃ ghettuṃ tassa purao “takkaṃ vikkāyai" ti ghosaṃtī gatāgatāṇi kareti | teṇa sāhuṇā cirassa sajjhāyabādhā yaṃ karetitti bhaṇiyā- “ko imo takkavikkayakālo" ? tayā laviyaṃ- “tubbhaṃ puṇa ko imo kāliyarasa sajjhāyakālo ? " bhaṇiyaṃ ca
||6||
sūtīpadappamāṇāṇi, paracchiddāṇi pāsasi |
appaṇo billamettāṇi, picchaṃto vi na pāsasi |
sāhu uvāca - "nāyaṃ, micchāmidukkaḍaṃ ti" āuṭṭo, devayā bhaṇati “mā akāle paḍhamāṇo paṃtadevayāe chalijjihisi |" ahavā - idaṃ udāharaṇaṃ dohi ya dhamaehiṃ |
||7||
dhame nātidhame, atidhaṃtaṃ na sobhati |
jaṃ ajjiyaṃ dhamaṃteṇa taṃ hāriyaṃ atidhamaṃteṇa ||
ego sāmāio chette suvaṃto suarāi sāvayatāsaṇatthaṃ sigaṃ dhamati | annayā teṇo goseṇā
v15.p15
niśītha-chedasūtram -1[na] coro gāvīo haraṃti | teṇa samāvattīe dhaṃtaṃ | corā kuḍho āgaotti gāvīocchaḍaḍḍettu gayā| teṇa pabhāe daṭuṃ nīyāo gharaṃ | ciṃtei a dhaṃtappabhāveṇa me pattāo | abhikkhaṃ dhamāmi | annā vi pāvissaṃ | evaṃ chettaṃ gāvīo ya rakkhaṃto acchati | annayā teṇa ceva aṃteṇa te corā gāvīo haraṃti | teṇa ya siṃgayaṃ dhaṃtaṃ | corehiṃ āṇakheūṇa hato | gāvīo ya nīyāo| tamhā kāle ceva dhamiyavvaṃ |
idāṇiṃ bitio dhamao bhannati | ego rāyā daṃḍayattāha calio| ekeṇa ya saṃkhadhameṇa samāvattīetaṃmi kāle saṃkho pūrito|tuṭṭho rāyā| dhakke pūritotti vāhitto saṃkhapūrao| sayasahassaṃ se dinnaṃ | so teṇaṃ ceva hevāeṇaṃ dhammato acchati | annayā rāyā vireyaṇapīḍito vaccagihamatīti teṇa ya saṃkho diṇo | paravalakoṭṭaṃ ca vaṭṭati | rāyā saṃtatto | vegadhāraṇaṃ ca se jāyaṃ | gilāo saṃvutto | tao uṭṭieṇa rannā savvassaharaṇo kao | jamhā ete doso akālakārīṇa tamhā kāle ceva paḍhiyavvaṃ nākāle|
“ahavāimo diluto' |atisirimicchaṃtī pacchaddhaṃ āyariobhaṇai-“hecodaga akāle tumaṃ par̤hate" atisirimicchaṃto ya vināsaṃ pāvihiti | kahaṃ-- ||8||
“sirīe matimaṃ tusse atisiraṃ nāipatthae|
atisirimicchaṃtīe, therīi vināsio appā ||" egāe chāṇahāriga-therīe vāṇamaṃtaramārāhiyaṃ acchaṇaṃ kareṃtīe | annayā chagaṇāṇi pallatthayaṃtīe rayaṇāṇi jāyāṇi | issarī bhūyā | cāussālaṃ gharaṃ kāriyaṃ | anegadhaṇarayaṇāsayaṇāsaṇa-bhariyaṃ | saijjhiyatherī yataṃ pekkhati | pucchati ya kuo eyaṃ daviṇaṃ ti|tāe yajahābhūyaṃ kahiyaṃ | tāe vi uvevaṇa-dhuvamādīhiṃ ārāhito vāṇamaṃtaro | bhaṇati ya-būhi varaṃ | tayā kalavitaṃ-jaṃtīetaṃ mama duguṇaṃbhavau | taṃcatīe savvaṃ duguṇaṃ jāyaṃ| tato tuṭṭhā acchati|tāe purimatherīe taṃ savvaṃ suyaṃ | tāe ya amarisapuṇṇāe ciṃtiyaṃ mama cāussālaṃ phiṭṭau, taṇakuḍiyā bhavau | bitiyāe do tiṇakuḍiyāo jāyao | puṇo tīe ciṃtiyaṃ-mama ekkaṃ acchie phullayaṃ bhavau |iyarīe dovi phullāī | evaṃ hattho pāyo evaṃ saḍiā vināsamuvagatā | esoasaṃtosadoso tamhā airitte kāle sajjhāo na kāyavyo || mā evaṃ virāhaṇā bhavissati tti bhaṇio kālāyāro | iyāṇiṃ vinae tti dāraṃ[bhā. 13] nīyāsaṇaṃjalīpaggahādivinayo tahiṃ tu harieso|
bhattīo hoti sevā, bahumāṇo bhāvapaḍibaṃdho|| cū.nīyaṃ nimnaṃ āsiyate jamhi tamāsaṇaṃ nīyaṃ āsaṇaṃ nīyāsaṇaṃ | gurūṇa nīcataraṃ uvavasati | taṃ ca pīḍhagādi āsaṇaṃ bhavati | dotri hatthā maula-kamala-saṃṭhiyā aṃjalī bhannati | pagariseṇa gaho paggaho | so ya nīyāsaṇassa vā aṃjalipaggaho vā | ahavā niseñjadaṃḍagādīṇa vā paggahobhavati|ādi-saddagahaṇeṇa-"niddā-vigahāparivajjiehiṃ-" gāhā| evaṃpaḍhaṃtassasuṇetassa vā vinao bhavati | iharahā aviṇao| aviṇīe ya pacchittaṃ | taṃca ima-sutte māsalaha, atthe māsaguru | ahavā sutte ṅka atthe kā | tamhā viṇaeṇa adhīyavvaṃ | viṇaovaveyassa ihaparaloge va vijāo phalaṃ payacchaṃti | tahiṃ tu atthe viṇaovacāritte ḍhiyassa jahā vijjāo phalaṃ payacchaṃti
v15.p16
tahā diṭṭhato bhaṇṇati harieso | :- 'rāyagihaṃ' nayaraṃ | 'seṇio' rāyā | so ya bhajāe bhaṇṇati- egakhaṃbhaṃ me pāsāyaṃ karehi | teṇa vaḍḍhaiṇo āṇattā | gayā kaṭṭhachiṃdā | salakkhaṇo mahādumo diṭṭho | dhūvo dinno | imaṃ ca tehiṃ bhaṇiyaṃ - jeṇa esa pariggahio bhūtādiṇā so darisāvaṃ deu, jāva na chiṃdāmo | evaṃ bhaṇiūṇa gatā taddiṇaṃ | jeṇa ya so pariggahito vāṇamaṃtareṇa teṇa abhayassa rāto darisāo dinno | imaṃ ca teṇa bhaṇiyaṃ - ahaṃ egakhaṃbhaṃ pāsāyaṃ karemi, svavouya- pupphaphalovaveeṇa vanasaṃḍeṇa sapāyāra - parikkhevaṃca, 'navaraṃ' mā majjha ṇilao ciraṭṭhio rukkho chijjau | 'abhayeṇa' ḍissuyaṃ | kao ya so teṇa | ārakkhiyapurisehi ya ahorāyaṃ rakkhijjai | annayā ekkīe māyaṃgīe akāle aṃbasohalo | bhattāraṃ bhaṇai - ānehi | so bhaṇati - akālo aṃbagāṇaṃ | tīe palaviyaṃ jato jāṇasi tato ānehi | so gao rāyārāmaṃ | tassa ya do vijjāto atthi | onāmaṇī 1 unāmaṇī ya 2 | oṇāmittā gahiyāṇi pacattagāṇi | uṇnāmaṇīe - uṇṇāmiā sāhā | diṭṭho ya rano aṃbaggahaṇaparitthaḍo, ciṃtiyaṃ ca jassa esa sattī so aṃteuraṃ pi dharisehitti | abhayaṃ bhagati -satta rattassa abbhaṃtare jati na coraṃ labhasi tato te jīviyaṃ natthi | gaveseti | abhao pecchai ya egattha logaṃ militaṃ | na tāva gojo āgacchati | tattha āgaṃtu abhao bhaṇati jāva gojjo āḍhavei geyaṃ tāva akkhāṇayaṃ suṇeha |
|
1
miri-sekule ḍhakumārī rūvavatī | sā ya ettha ārāme coriyāe kusumāī geṇhai | tāṇi ya ghettuṃ kāmadevaṃ acceti | sā ya annayā ārāmieṇa gahiyā | asubhabhāvo ya so kaḍhiumāraddho | sābhaṇati mā me vināsehi | tava vibhagiṇī bhāgiṇījjā vā atthi | so-bhaṇati kimeteṇa, ekkahā muyāmi, jayā pariṇīyā tayā jati paḍhamaṃ mama samīvamāgamissasi to te muyāmi | tīe paḍissuyaṃ visajjiyā | pariṇīyā ya | vāsagharaṃ paviṭṭhā| bhattārassa sabbhāvaṃ kahiyaṃ | teṇa visajjiyā ārāmaṃ jāti | aṃtarā corehiṃ gahiyā | sabbhāve kahie tehiṃ mukkā puṇo gacchati | aṃtarā rakkhaso āhāratthī chaṇhamāsāmaṃṇīti | teṇa ya gahitā | sabbhāve siṭṭhe mukkā | gayā ārāmiyassa pāsaṃ | diṭṭhā, kato si | bhaṇati | so samayo| kahaṃ mukkā bhattāreṇa ? savvaṃ kaheti | aho saccapaiṇṇā esatti mukkā kahamahaṃ duhāmi | mukkā ya| paḍiiṃtī savvehiṃ vi mukkā | bhattārasagāsamakkhattā gayā | abhao pucchati - ettha keṇa dukkaraṃ kayaṃ |
je tattha issālū te bhāṃti-bhattāreṇa | chuhālū-rakkhaseṇaṃ | pāradāriyā - mālieṇaṃ | 'harieso' bhaṇati-corehiṃ | 'abhayeṇa' gahito | esa corotti ranno uvaṇīo | pucchīo sabbhāvo kahio | 'rāyā bhaṇati - jai vijjāo desi to jīvasi' | teṇa paḍissuyaṃ - demitti | āsaṇattho paḍhiyo vāheti, na vahai | 'abhao' pucchio- kiṃ na vahati | 'abhao' bhaṇati - avinaya gahiyā, esa harikeso bhūmittho tumaṃ sīhāsaṇattho | tao tassa aṇaṃ asaṇaṃ dinnaṃ | rāyā ṇītataro ṭhito | siddhā | evaṃ nāṇaṃ pi viṇaya-hiyaṃ phalaṃ deti | aviṇaya - hiyaṃ ṇadeti | tamhā viṇaeṇa gahiyavvaṃ |
vinaetti dāraṃ gayaṃ | iyāṇi bahumāṇe tti dāraṃ | bahuhā māṇaṇaṃ bahumāṇo | so ya bahumāṇo nāṇāisaṃjutte kāyav | so duviho bhavati bhattī bahumāṇaṃ ca | ko bhattībahumāṇāṇaṃ viseso | bhannati gāhāpacchaddhaṃ | abbhuṭṭhāṇaṃ ḍaṃḍaggaha-pāya-puṃcchaṇāsaṇappadāṇaggahaṇādīhiṃ sevā jā sā
v15.p17
bhattī bhavati | nāṇa- daṃsaṇa - carita -tava-bhāvaṇādiguṇarajiyassa jo raso pītipaḍibaṃdho so bahumāṇo bhavati | bhaṇṇati - ettha caubhaṃgo kāyavvo | bhattī nāmegassa no bahumāṇo | tattha paḍhamabhaṃge vāsudeva-pūtto pālago | bitiya - bhaṃge seduo saṃbo vā, tatiya-bhaṃge goyamo | utthe kavilā kālasokariāi | idāṇiṃ bhattibahumāṇāṇaṃ annonnārovaṇaṃ kajjati || jao bhaṇṇati
14
[bhā. 14] bahumāne bhatti bhaitā, bhattīe vi māno akaraṇe lahuyā | girīnijjharasivamaruo, bhattīe puliṃdao māne ||
cū. jattha bahumāṇo tattha bhattī bhave na vā | bhattīe bahumāṇo bhatio, bahukāralovaṃ kāūṇa bhannati māno | bhatti bahumānaṃ vā na kareti caulahayā | ahavā bhatti na kareti ṅka | bahumāṇaṃ na kareti ṅkā | āṇāiṇo ya dosā bhavaṃti |
bhattibahumāṇavisesaṇatthaṃ udāharaṇaṃ bhannati :- goragari nāma pavvato | tassa-nijjhare sivo | taṃ ca ego baṃbhaṇo puliṃdao ya acceti | baṃbhaṇo uvalevaṇādi kāuṃ ṇhavaṇaccaṇaṃ kareti | puliṃdo puṇa uvacāravajjiyaṃ gallolapāṇieṇaṃ ṇhaveti | taṃ ca sivo saṃbhāsiuṇaṃ paḍicchai ālāvaṃ ca karei | annayā baṃbhaṇeṇa ālāvasaddo suo| paḍiyariūṇa jahābhūtaṃ nātaṃ | uvāladdho ya so sivo “tumaṃ eriso ceva pāṇa sivo" teṇa siddhaṃ “esa me bhāvao anuratto" | annayā acchi ukkhaniuṇa acchai sivo | baṃbhaṇo āgao, raḍio, uvasaṃto | puliṃdo āgao | acchiṃ natthi tti appaṇo acchī bhallīe ukkhaṇiūṇa sivagassa lāeti | baṃbhaṇo patīto | tassa baṃbhaṇassa bhattī, puliṃdassa bahumāṇo | evaṃ nāṇamaṃtesu, bhattī bahumāṇo kāyavvo | bahumāṇe tti dāraṃ gayaṃ || iyāṇi uvahāṇe tti dāraṃ
taṃ davve bhāve ya | davve uvahāṇamādi | bhāve imaṃ | [bhā. 15]
doggai paḍaṇupadharaṇā, uvadhāṇaṃ jattha jattha jaṃ sutte | āgāḍhamanāgāḍhe, gurulahu āṇādi - sagaḍapitā ||
cū. duṭṭhā gatī, duggā vā gatī duggatī| dukkhaṃ vā jaṃsi vijjati gatīe esā gaī duggatī | viṣametyarthaḥ | kutsitā vā gatirdurgati | aṇabhilasiyatthe dusaddo jahā dubbhago | sāya naragagatī tiriyagatī vā | patanaṃ pātaḥ | tīe duggatīe pataṃtamappāṇaṃ jeṇa ghareti taṃ uvahāṇaṃ bhannati | taṃ ca jattha jattha ti esa sutavīpsā, jattha uddesage, jattha ajjhayaṇe, jattha suyakhaṃdhe, jattha aṃge, kālukāliya aṃgānaṃgesu neyā | jamiti jaṃ uvahāṇaṃ nivvītitādi taṃ tattha tatha sute śrute] kāyavvamiti vakkasesaṃ bhavati | āgāḍhānāgāḍhetti jaṃ ca uddesagādī sutaṃ bhaṇiyaṃ taṃ savvaṃ samāsao duvihaṃ bhaṇṇati-āgāḍhaṃ anāgāḍhaṃ vā | taṃ ca āgāḍhasayaṃ bhagavatimāi anāgāḍhaṃ āyāramāti | āgāḍhe āgāḍhaṃ uvahāṇaṃ kāyavvaṃ | anāgāḍhe anāgāḍhaṃ | jo puṇa vivaccāsa karetti tassa pacchittaṃ bhavati | āgāḍhe ṅkā | anāgāḍhe ṅka | āṇāṇavattha - micchatta-virāhaṇā ya bhavaṃti |
ettha dito asagaḍapiyā | kā sā asagaḍā ? tīse uppattī bhaṇṇati- gaṃgātīre ego āyario vāyaṇāparissaṃto sajjhāye vi asajjhāyaṃ ghoseti evaṃ nāṇaṃtarāyaṃ kāūṇa devalogaṃ gao | tao cuo ābhīrakule paccāyāo bhoge bhuṃjati | ghūyā ya se jāyā | atīva rūvavatī | te ya paccatiyā goyāriyāe hiṃḍati | tassa ya sagaḍaṃ purato vaccati | sāya ya se dhūyā sagaḍassa tuṃḍe
v15.p18
pīṭhikā - [bhā. 15] ṭhitā | tīse ya darisaṇatthaṃ taruṇehiṃ sagaḍā pi uppaheṇa periyāṇi | bhaggāṇi ya | to se dāriyāe logeṇa nāmaṃ kataṃ asagaḍā|
asagaḍāe piā, asagaḍapiā | tassa taṃ ceva veraggaṃ jātaṃ | dāriyaṃ dāuṃ pavvaito | paḍhio jāva cāuraṃgijaṃ | asaṃkhae uddiḍhe tannānāvaraṇaṃ udinnaṃ | paḍhaṃtassa na ṭhāti | chaṭveṇa aṇuṇṇavaitti bhaṇie-eyassa ko jogo | āyariyā bhaṇaṃti-jāva na ṭhāti tāva āyaṃbilaṃ | tahā paḍhati | bārasa vittā | bārasahi varisehiṃ āyaṃbilaṃ kareteṇaṃ paḍhiyā | taṃ ca se nāṇāvaraṇaṃ khīṇaṃ | evaṃ sammaṃ āgāḍhajogo anāgāḍhajogo vā aṇupāleyavyo tti | uvahāṇe tti dāraṃ gayaṃ || iyāṇiṃ aniṇhavaṇe tti dāraṃ-aniṇhavaṇaṃanavalāvo, tappaḍivakkho avalāvo, jato bhaṇṇati[bhā. 16] niṇhavaṇaṃ avalāvo, kassa sagāse adhitaṃ anna caugurugā|
hāvitachuragharae, dāṇa tiḍaṃge nive himavaṃ || cū. kovi sāhū visuddhakkharapadabiṃdumattādie paḍhaṃto paraveṃto ya anneṇa sāhuṇā pucchio kassa sagāse ahīyaṃ | tagāra-higārāṇaṃ saṃdhippaogeṇa agārolabmati; tato ahītaṃ bhavati | teṇa ya jassa sagāse sikkhiyaṃ so ya na suddhatakkasaddasiddhatesu pavīṇo jaccādisu vā hīnataro| ato teṇa lajjati | 'annatti' annaṃ jugappahaṇaṃ kahayati | tagāra-nagārāṇaṃ saṃghippaogā agāro labbhati, teṇa annamiti bhavati | evaṃ niṇhavaṇaṃ bhavati | imaṃca se picchattaṃ ṅka| ahava sutte |ṅka atthe | ṅkā | vāyaṇāyariyaṃ niṇhaveṃtassa ihaparaloe ya natthikallāṇaṃ |
egassaṇhāviyassa churagharayaṃ vijāe āgāse ciṭṭhati|taṃca parivvāyago bahūhiṃ uvāsaṇehiṃ laddhavijaṃgaṃtuṃtidaṃḍeṇa āgāsagatena loe pūijjai | rannāpucchiobhagavaṃ kiṃ vijātisatotavāisato vā| so bhaṇati-vijātisao|kao āgāmiotti-“himavaṃte maharisisagāsāotti" tidaṃḍaṃ khaḍakhaḍeṃtaṃ paḍitaṃ | evaṃ jo vi appagāso āyarioso vi na niṇhaveyavyo | aniṇhavaṇe tti dāraṃ gayaṃ || idāṇiṃ vaṃjaṇetti dāraṃ-vyaṃjayatīti vyaṃjanaṃ |taṃca akkharaṃ|akkharehiṃsuttaṃ niṣphajjatitti kāuṃ suttaṃ vaṃjaṇaṃ | tamaṇṇahā kareṃti| kahaṃ ? [bhā. 17] sakyamattābiṃdū, annabhidhāṇeṇa vā vitaṃ atthaṃ |
vaṃjeti jeṇa atthaṃ, vaṃjaṇamiti bhaṇnate suttaṃ || cū. pāitaṃ suttaṃ sakkaeti, jahā-dharmo maṃgalamutkṛṣṭaṃ | abhūtaṃ vā mattaṃ deti pheḍeti vā, jahāsavvaṃ sāvajaṃ jogaṃ paccakkhāmi evaṃ vattabve-savve sāvajje paṃca vi sāṇussārā nagārā vattavvā, so puṇa namo arahaṃtāṇa bhaṇati | abhidhīyate teṇa-tamabhihāṇaṃ, jahā-ghaḍo paḍo vā | annaṃ abhihāṇaṃ annabhihāṇaṃ | tato teṇa anneṇaṃ abhihāṇeṇa 'tamiti' taṃ ceva atthaṃ abhilavati, jahā-puṇṇaṃ kallāṇamukkosaṃ, dayāsaṃvaranijarā | avisaddo vikappatthe payattha-saṃbhāvame vā | kiṃ puṇa padatthaṃ saṃbhāvayati, sakkharapaehiṃ vā hīnātirittaṃ kareti, annahā vā suttaṃ kareti, evaṃ payatthaṃ saṃbhāveti-suttaṃ kamhāvaṃjaṇaṃbhannati? ucyate-vaṃjatitti vyaktaṃkaroti, jahodaṇarasovaṃjaṇasaṃyogā vyakto bhavati | evaṃ suttā attho vatto bhavati | jeṇaṃ ti jamhā kāraṇā vaṃjijjatitti attho | evaṃ vaṃjaṇasāmatthāto, vaṃjaṇamiti vuccate suttaṃ, nigamanavayaṇaṃ | taṃ vaṃjaṇaṃ sakkayavayaṇādibhikappayaṃtassa pacchittaṃ bhavati||
v15.p19
lahugo vaṃjaṇabhede, āṇādī atthabhea caraṇe ya | caraṇassa ya bhedeṇaṃ, amokkha dikkhā ya aphalā u ||
cū. sakkayattābiṃdū akkharapayabheesu vaṭṭamāṇassa māsalahu | annaṃ suttaṃ kareti caulahuṃ | āṇāaṇavatthamicchattavirāhaṇā ya bhavaṃti | evaṃ suttabheo | suttabheyā atthabheo | atthabheyā caraṇabheo | caraṇabheyā amokkho | mokkhābhāvā dikkhādayo kiriyābhedā aphalā bhavaṃti | tamhā vaṃjaṇabhedo na kāyavvo | vaṃjaṇetti dāraṃ gayāṃ ||
idānaṃ atthe tti dāraṃ
vaṃjaṇamabhiṃdamāṇo, avaṃtimādaṇna atthe gurugo u | jo anno aṇuvādī, nāmādivirāghaṇā navariṃ ||
cū. vaṃjaṇaṃ suttaṃ | annahā karamaṃ bhedo | na bhiṃdabhāṇo abhidamāṇo aviṇāsaṃtotti bhaṇitaṃ hoti | tesu ceva vaṃjamesu annaṃ atthaṃ vikappayati, kahaṃ ? jahā avaṃtimādaṇṇeti, “avaṃtī yā vaṃtī logaṃsi samaṇāya māhaṇāya vipparāmutitti," avaṃtī nāma jaṇavao, keyatti rajju, vaṃtī nāma paḍiyā kūve, loyaṃsi nāyā jahā kūve keyā paḍitā, tato dhāvaṃti samaṇā - bhikkhugāi, māhaṇā-dhijjāiyā, te samaṇa-māhaṇā kūve oyariḍaṃ pāṇiyamajjhe vivihaṃ parāmusaṃti | ādisaddāto annaṃ pi suttaṃ evaṃ kappati annaṃti annahā atthaṃ kappayati | evaṃ atthe annahā kappie sohī attha gurugo u | atthassa annāṇi vaṃjaṇāṇi kareṃtassa māsaguru, aha annaṃ atthaṃ kareti to caugurugā | annoti bhaṇitāto abhaṇito anno | so ya anidiṭṭhasarūvo | aṇaṇupātitti anupatatītyanupātī ghaḍamāno yujyamāna ityarthaḥ | na anupātī ananupātī aghaṭamāna ityarthaḥ | tamaghaḍamāṇamatthaṃ sutte jojayaṃto, nāṇātivirāhaṇatti nāṇaṃ ādi jesiṃ tāṇimāṇi nāṇādīṇi, ādi saddāto daṃsaṇacarittā, te ya virāhetti | virāhaṇā khaṃḍaṇā bhaṃjaṇā ya egaṭṭhā| navariṃ ti ihaparalogaguṇapāvaṇavudāsatyaṃ ṇavari saddo pautto, virāhaṇā eva kevaletyarthaḥ | atthe tti dāraṃ gayaṃ | idāṇiṃ tadubhae tti dāraṃ[bhā. 20 ]
dumapupphipaḍhamasuttaṃ - ahāgaḍarīyaṃti ranno bhattaṃ ca | ubhayaṇṇakaraṇeṇaṃ-mīsagapacchittubhayadosā ||
cū. dosu māo dumo puṣpa vikasaṇe | dumassa puṣkaṃ dumapuṣkaṃ | teṇa dumapuppheṇa jattha uvamā kīrai tamajjhayaṇaṃ dumapupphiyā, ādāṇapayeṇaṃca se nāmaṃ dhammo maṃgalaṃ | tattha paḍhamasuttaṃ paḍhama-silogo tattha ubhayabhedo darisijjati | “dhammo maṃgalamukkaṭhṭhe ” evaṃ silogo paḍhiyavvo, so puṇa evaṃ paḍhati“dhammo maṃgalamukkaṭhṭho, ahiṃsā ḍuṃgaramastake |
devāvi tassa nāsaṃti, jassa dhame sadā masī ||"
ahāgaḍayaṃti tti ahākaḍesu rīyaṃti tti | ettha silogo paḍhiyavvo | atya ubhayabhedo darisijati |
"ahākaḍehiṃ raṃdhaṃti, kaṭṭhehiṃ rahakāriyā | lohārasamāvuṭṭhā, je bhavaṃti anīsarā |”
ranno bhattaṃ ti | tattha ubhayabhedo darisijjati- “rayabhatte siṇāṇe ya" silogo kaṃṭho |
v15.p20
" ranno bhattaṃ siṇo jattha, gaddaho tattha khajjati |
saṇajjhati gihī jattha, rāyā piṃḍaṃ kimajjhatī-kimacchatī |"
ubhayaṃ suttatthaṃ | tamannā kuṇati | suttamannahā paḍhati, atthamannahā vakkhāṇeti | evamannahā suttatthe kappayaṃtassa mīsagapacchittaṃ | mīsaṃ nāma vaṃjaṇabhede atthabhede ya je pacchittā bhaṇitā te dovīha daṭṭhavvā | ṅka | ṅkā || ubhayadosā ya vyaṃjanabhedādarthabhedaḥ, arthabhedācca caraṇabhedaḥ, iha tu caraṇabheda eva draṣṭavyaḥ, yataḥ śrutārthapradhānaṃ caraṇaṃ tamhā ubhayabhedo caraṇabhedo daṭṭhavvo || idāṇiṃ kālānāyārādisu je'bhihiyā pacchittā te kei matavisesiyā jaha bhavati na bhavati yatahā bhannati |
suttami ete lahugā, pacchittā atthe gurugā kesiṃci | taṃ puṇa jati jamhā, doha vi lahuā aṇajjhāe |
17
cū. je ete pacchittā bhaṇitā te sutte lahu atthe gurugā | keti mateṇevaṃ bhannati | āyario bhaṇati - tadidaṃ keti mataṃ na yujjate, na ghaḍae, novavattiṃ paḍicchati |
sīso bhaṇati | kamhā ? āyario bhaṇati - jamhā doṇha vi lahugā aṇajjhāe| aṇajjhāe tti akāle asajjhātite vā suttatthāī kareṃtāṇaṃ sāmaṇṇeṇa lahugā bhaṇitā, tamhā na ghaḍati | je puṇa kei āyariyā lahuguru visesaṃ icchaṃti te imeṇa kāraṇeṇa bhāṃti[bhā. 22] “atthadharo tu pamāṇaṃ, titthagaramuhuggato tu so jamhā |
puvvaṃ ca hoti attho, atthe guru jesi tesevaṃ ||"
cū. suttaghare nāmege no atthaghare, evaṃ caubhaṃgo kāyavvo | kalidāvarāṇa bhagāṇa suttatthappattegaṭhiyāṇa gurulāghavaṃ ciṃtijjati | kula - gaṇa - saṃghasamitīsu samāyārīparūvaṇesu ya suttagharāo atthagharo pamāṇaṃ bhavati | tahā - gaṇāṇuṇṇākela guru tatiya bhaṃgillā'sati bitiyabhaṃge atthaghare gaṇāṇuṇna kareti na suttaghare| evaṃ atthagharo gurutaro pamāṇaṃca | kiṃ ca titthagara - muhaggato so tyo jamhā | suttaṃ puṇa gaṇaharamuhuggataṃ | " atthaṃ bhāsati arahā" - gāhā - tamhā gurutaro attho | kiṃ ca puvvaṃ ca hoti attho pacchā suttaṃ bhavati | bhaṇiyaṃ ca
“arahā atthaṃ bhāsati, tameva suttīkareṃti gaṇadhārī |
attheṇa vinā suttaṃ, anissiyaṃ kerisaṃ hoti ? ||"
jesitti jesi āyariāṇaṃ te sevaṃti-ja- gārudiṭṭhāṇaṃ ta--gāreṇaṃ ti niddeso kīrati, sa- gārā egāro piho kajjati, evaṃ tato bhavati, evaṃ saddeṇa ya evaṃ kāraṇāṇi dhoseṃti-bhāṃti “atthe gurūṇo sutte lahuā pacchittā |" iti bhaṇito aṭṭhaviho nāṇāyāro ||
idāṇiṃ daṃsaṇāyāro bhaṇṇati- daṃsaṇassa ya āyāro daṃsaṇāyāro, so ya aṭṭhaviho[bhā. 23] nissaṃkiya nikkaṃkhiya, nivvitigicchā amūḍhadiṭṭhiya |
uvavūha - thirīkaraṇe, vacchalla - pabhāvaṇe aṭṭha || saṃsayakaraṇaṃ saṃkā, kaṃkhā annoṇadaṃsaṇaggāho| saṃtaṃmi vi vitigicchā, sijjhejja na me ayaṃ aṭṭho ||
cū. saṃsayaṇaṃ saṃsayaḥ | karaṇaṃ kriyā | saṃsayasya karaṇaṃ saṃsayakaraṇaṃ | sissāha - jamidaṃ
15 2
v15.p21
saṃsayakaraṇaṃ kimidaṃ vinnāṇatthaṃtarabhūtaṃ utāṇatthaṃtaramiti | gururāha-na idamatthaṃtarabhūtaṃ ghaḍassa daṃḍādayo jahā idaṃ tu anatthaṃtaraṃ, aṃgulie ya vakrakaraṇavat | jadidaṃ saṃsayakaraṇaṃ, sā eva saṃkā, saṃkaṇaṃ saṃkā, cintā saṃketyarthaḥ | sā duvihā dese savve ya dese jahā- tulle jīvatte kahamege bhavvā ege śrabhavvā, ahavegeṇa paramāṇuṇā ege āgāsapadese puṇṇe anno vi paramāṇū tatthevāgāsapadese avagāhati na ya paramāṇū paramāṇuto suhumataro bhavati, na ya āyapamāme annāvagāhaṃ payacchati, kahameyaṃ ti ? evamādi dese saṃkā | savvasaṃkatti savvaṃ duvālasaṃgaṃ gaṇipiḍagaṃ pāyagabhāsānibaddhaṃ māṇu etana kusalakappiyaṃ hojjā |
18
saṃkiṇo asaṃkiṇo ya dosaguṇadīvaṇatthaṃ udāharaṇaṃ-jahā te peyāpāyā-dāragā- egassa gihavatiṇo pasaviyaputtā bhajjā matā | teṇa ya annā ghariṇī katā | tīe vi putto jāo | to dovi lehasālāe paḍhaṃti | bhoyaṇakāle āgatāṇa doṇha vi gihaṃto ṇiviṭhṭhāṇa māsakaṇaphoḍiyā peyā dinnā | tattha muyamātio ciṃtei - "macchittā imā" | sasaṃkio piyati | tassa saṃkāe vagguliyāvāhī jāto, toya | bitio ciṃteti - "na mamaṃ mātā macchiyāo deti" | nissaṃkito pivati, jīvitoya | tamhā saṃkā na kāyavvā, nissaṃkiteṇa bhaviyavvaṃ | saṃke ti dāraṃ gataṃ |
idāṇiṃ kaṃkhe tti dāraṃ | kaṃkhā annonnadaṃsaṇaggāho tti batito pādo gāhāe| kaṃkhaṇaṃ kaṃkhā abhilāṣa ityarthaḥ | kaṃkhā abhilāso, annaṃ ca annaṃ ca annonnaṃ-nāṇappagāresu tti bhaṇiyaṃ hoi, diṭṭhī darisaṇaṃmatamityarthaḥ, tesu nāṇappagāresu darisaṇesu gāhoggahaṇaṃ grāha gṛhītirityarthaḥ erisā kaṃkhā | sā yaduvihā- dese ya savve ya | dese jahā - kiṃci egaṃ kutitthiyamataṃ kaṃkhati, jahā - " ettha vi ahiṃsā bhaṇitā mokkho ya, atthi sukayadukkayāṇaṃ kammāṇa phalavittiveseso diṭhṭho" evamādi dese | savvakaṃkhā bhannati | savvāṇi sakkājīviga - kavila - boḍitolūga - veda - tāvasādimatāṇi gehati | savvesu tesu jahābhihitakāraṇesu ruī uppāyaṃto savvakaṃkhī bhavati
akaṃkhiṇo kaṃkhiṇo ya guṇadosadarisaṇatthaṃ bhannati udāharaṇaṃ | rājā asseṇa avaharito | kumāromacyo ya aḍaviṃ paviṭṭhā | chuhā parajjhā vanaphalāṇi khāyaṃti | paḍiṇiyattāṇaṃ rāyā ciṃteti laḍuga-pūḍalagamādīṇi savvāṇi bhakkhemi tti āgayā do vi jaṇā | rāyeṇa sūyārā bhaṇitā | jaṃ loe pavaraṃ ti taṃ savvaṃ raṃdheha tti | tehiṃ raddhaṃ uvaṭhaviyaṃ ranno | so rāyā pecchaṇagaditaṃ kappeti kappaḍiyā baliehiṃ ghāḍijjaṃti evaṃ miṭṭhassa ogāso hohiti tti kāuṃ kaṭho maṃḍakoṃḍagādīṇi khatitāṇi | tehiṃ sūleṇa mato| amacceṇa puṇa vamaṇa-vireyaṇāṇi katāṇi | so ābhāgī bhogāṇaṃ jāo | iyaro yamao | tamhā kaṃkhā na kāyavvā | kaṃkhetti dāraṃ gataṃ |
idāṇiṃ vitigicchetti dāraṃ | “saṃtaṃmi vi vitigiccha ” gāhā-pacchaddha| saṃtaṃmi vijamāṇaṃmi, avi payattha saṃbhāvaṇe, kiṃ saṃbhāvayati ? "paccakkhe vi tāva atthe vitigicchaṃ kareti kimu parokkhe” etaṃ saṃbhāvayati | vitigiṃcchā nāma mativipluti | jahā thāṇurayaṃ puriso'yamiti | sijjheja tijahā''bhilasitaphalapāvaṇaṃ siddhī | nagāreṇa saṃdehaṃ jaṇayati | me iti ātmanirdeśaḥ | ayamiti mamābhipretaḥ | arthaḥ ardhyate ityarthaḥ | esa payattho bhaṇio | udāharaṇasahio samudāyattho bhannati | sā vitigicchā duvihādese savve | tattha dese - " ahme moya - seya-ma - mala- jalla-paṃkadiddhagattā acchāmo, abbhaṃguvvaṭṭaṇādi na kiṃci vi karemo, na najjati
v15.p22
kiṃphalaṃ bhavissatinavā" emātidese|savve- "baṃbhacaraṇa-kesuppāḍaṇa-jalladharaṇa-bhūmisayaṇaparisahovasagga-visahaṇāṇi ya evamāīṇi bahūṇi karemo, na najai-kimetesiṃ phalaṃ hoja vā na vā" evaṃ vitigicchatije ādijugapurisā te saṃghayaṇa-dhiti balajuttā jahābhihitaṃ mokkhamaggaṃ ācaraṃtā jahābhilasiyamatthaṃ sāheti, amhe puṇa saṃghayaṇādivihūṇā phalaṃ vilahijjāmo na vā na najati | ahavā savvaṃ sāhūṇaṃ laṭuṃ di8 jati navaraṃ jīvākulo logo na diṭṭho hum̐to to suṃdaraṃ hotaṃ, desavitigicchā esā | savvavitigicchā jai savvaṇṇūhiṃ tikāladarisīhiṃ savvaṃ sukaraṃ diṭuṃ hotaṃ to ṇaṃ amhārisā kāpurisā suhaṃ kareṃtā, evaṃ suṃdaraṃ hotaṃ|
nivitigicchi-vicigiṃcchiṇo pasāhaṇatthaṃ udāharaṇaṃ bhaṇṇati- ego sāvago "naṃdīsaravaradīvaṃ" gato|divvoya se gaṃdho jāo divvasaṃghaseṇaṃ | anneṇa mittasāvaeṇapucchito kahaṇaṃ? vijāe dāṇaṃ | sāhaṇaṃ masāṇe | pitāyaṃ sikkagaṃ heṭṭhā iṃgālā, khāyaro ya sūlo, aṭṭhasayaṃ vāre parijavittā pādo chijjae, evaṃ bitie tatie chitteāgāseṇa vaccati | teṇa sā vijjā gahitā kālacauddasirattiṃ sāheti masāṇe | savvaṃ uvacāraṃ kāuṃna ajjhavasati | coroya nagarārakkheṇa parabbhasamāṇo tattheva atigato | te veḍhiūṇa ṭhitā, pabhāe dheppihiti | so ya coro bhamaṃto taṃ vijāsāhagaṃ pecchati | teṇa pucchito bhaṇati vijaṃ sohemi tti | keṇa dinnā, sāvageṇa | coreṇa bhaṇiyaṃ-imaṃ davvaṃ giṇhāhi vijaṃ dehi | so saḍḍo vitigicchati sijjhijjā na vatti | teṇa dinnā| coreṇa ciṃtiyaṃ samamovāsao kīḍiyāe vipāvaṇecchati, saṃcameyaṃ | so sāheumārabdho, siddhā| iyaro saḍḍho gahito | teṇaāgāsagaeṇaṃ logo bhisito | tāhe so saṭṭo mukko | saḍḍā jāyā | evaṃ nivvitigiccheṇa hotiyavvaṃ || ahavā[bhā. 25] vidu kucchatti va bhaṇati, sā puṇa āhāramoyamasiṇāī|
tīsu vi dese gurugā, mūlaṃ puṇa savvahiṃ hoti || cū.vidu-sāhū, kucchati-garahati niṃdatītyarthaḥ|vaiti bitiya vikappadarisaṇebhaṇṇaitti bhaṇiyaṃ hoti | sā iti sā vidugucchā | puṇa saddo visesaṇatthe dahravyo| puvvābhihitavitigacchato imaṃ vidugucchaṃ visesayati | sā puṇa vidugucchā imesu saṃbhavati |āhāre tti vallikaresuāhāreti, ahavā maṃḍalī vihāṇeṇa bhuṃjamāṇā pāṇā iva savve ekalālā asuiṇo ete | moe tti kāiyaṃ vosiriuṃ davaṃ na geṇhaṃti samāhīsu vā vosiriuṃ tārisesu ceva laṃbaṇesuṃ bhāyaṇāṇi chivaṃti | masiṇāṇettiaṇhāṇāya eteṃpasseyaulliya-malajjharaṃtagattā sayākālameva ciṭṭhati ādi saddāto sovīraga-gahaṇaṃ teṇa va millevaṇaṃ moyapaḍimāpaḍivattī ya ete vepaṃti | jahā keṇa kayā vidugucchā tatthudāharaṇaṃ- saḍḍo pañcaṃte vasati | tassa dhūyā vivāhe kiha vi sāhuṇo āgatā | sā piuṇā bhaṇiyā putti paḍilāhehi | sā maṃḍiya-pasāhitā paḍilāheti | sāhūṇaṃ jallagaṃdho tīe agghāo| sā hiyaeṇa ciṃteti-aho! aṇavajjo dhammo bhagavatā desio, jaijaleṇa phāsueṇaṇhāejā ko dosī hojjā | sā tassa ṭhāṇassa anāloiya-paḍikkaṃtā devalogagamaṇaṃ |cutā ‘magahārāyagihegaṇiyā dhūyā jāyā | gabbhagatā ceva arati jaṇeti | gabbhasāḍaṇehi vi na paḍati | jātā samāṇī ujjhiyā | sā gaṃdheṇa taṃ vanaṃ vāseti | ‘seṇio' ya teṇa ogāseṇa-nigacchati sāmi vaṃdiuṃ | so khaṃdhāvārotīe gaṃdhaṃna sahate| ummaggeṇayapayāo| rannā pucchiyaṃ kimeyaṃ | tehiṃ kahiyaṃdāriyāe
v15.p23
niśītha-chedasūtram -1gaṃdho | gaṃtūṇaṃ diṭṭhā | bhaṇati eseva mamaṃ paḍhama pucchā | bhagavaṃ puvvabhavaṃ kaheti | bhaṇati esa kahiṃ paccaṇubhavissatisāmī bhaṇati-etietaṃ veitaṃidāṇiṃ, sātavaceva bhajā bhavissati, aggamahisī bārasa saṃvaccharāṇi sā kahaṃ jāṇiyavvā | jā tuma ramamāṇassa paṭṭhie haṃsolīṇaṃ kāhiti taṃjāṇijāsi | vaṃdittā gao sā avagayagaṃdhā egāe āhīrīe gahitā, saṃvar̤iyā, jovaṇatthā jāyā| komuticāraṃ mātāe samaṃ āgatā | 'abhao seṇio' ya pacchaṇhaṃ komudīcāraṃ pecchaṃti|
tīse dāriyāte aṃgaphāseṇaṃ 'seṇio' ajjhovavaṇṇo | nāmamuddīyā ya tīse dasīyāe baṃdhati | 'abhayassa' kaheti-nāmamuddā haritā, maggāhi | teṇaṃ maṇussā pesitā| tehiṃ vārā baddhā te ekekaṃ māṇusaṃ nīṇaṃti | sā dāriyā diṭṭhā | corī gahitā | 'abhao' ciṃteti-etadarthaṃ se dasiāe veḍhao baddho | 'abhao' gao ‘seṇiyassa' samīvaṃ | bhaṇati, gahio coro | kahiṃ so? mārio| ‘seṇio' addhitiṃ pagao| 'abhao' bhaṇai-mukkā | sā puṇa mayaharadhuyā varettā pariṇīyā | annayā bukkaṇṇaeṇa ramaṃti | rāṇiāo pottaṃ vahāveṃti, hatthaṃ vā ḍeti | jāhe rāyā jicaha tāṇe na taṃ vāheti | iyarīe jīto potta veḍhettā vilaggā | rannā sariyaṃ | mukkā, bhaṇatimama visajjeha | visajjiyā, pavvaiyā ya | evaṃ vidugucchāe phalaṃ | vitigicche tti dāraṃ gataṃ | idāṇiṃ eesiṃ pacchittaṃ bhannati | tīsu vi pacchaddhaṃ | tīsu vi saṃkā kaṃkhā bitigicchā ya etāī tinni | etāsutīsuvidese patteyaṃ patetyaṃgurugā|mūlamitisavvacchedo|puṇa saddosavvasaṃkātivisesāvadhāraṇe dahavyo | savvahiṃ ti savvasaṃkāe savvakaṃkhāe savvavitigicchāe ya | hotibhavatītyarthaḥ | kiṃ tat mūlamiti anukarisaṇavakaṃ daṭṭhavvaṃ |
idāniṃ amūḍhadihitti dāraṃ-muhyate sma asminniti mūḍhaḥ | na mūḍhaḥ amūḍhaḥ | amūḍha diṭṭhi yāthātathyadṛṣṭirityarthaḥ | jahā sā bhavati tahā bhaṇṇati[bhā.26] negavidhā iḍḍīo, pūrva paravādiṇaṃ cadaṇaṃ |
jassa na mujjhai diṭṭhī, amaḍhadidi tayaṃ beṃti || cū. negavihatti nānāppagārā, kā tā? ithio | ihitti issariyaṃ, taṃ puṇa vijāmataṃ tavomataṃ vā, tiuvvaṇāgāsagamaṇavibhaṃganāṇādi eśvaryaṃ | pūyatti-asana-pāna-khātimasātima-vattha-kaṃbalātī jassa vā jaṃpāuggaṃ teṇa se paḍilābhaṃ pūyā | kesiṃ sā? paravādiṇaṃ ti jaiṇasāsaṇavairattā parāte yaparivvāyarattapaḍimādīpāsaṃḍatthā, ca saddāo gihatthā dhīcārādi, ahavāca saddāosasāsaṇe vijeime pāsatthā tesiṃpūyāsakkārādi daṭuṃ, ca anukkarisaṇe pāyapūraṇe vā daṭṭhavyo | daṭṭaṇaṃ ti dṛṣṭvā, jahā tesiṃ paravādīṇaṃ pūyāsakkāriḍivisesādī saṃtiṇaṃ tahā amhaṃ, māṇuesaceva mokkhamaggo visiddhṛtarobhavejjā | ato bhaṇṇati-jassa purisassa, na iti paḍisehe, moho vinnāṇa-vivaccāso, diṭṭhī darisaṇaṃ, sa evaṃ guṇavisiṭṭhī amūḍhadiṭṭhī bhannati|jassetipadasya jagāruddivassa egāreṇa ṇiddeso kīrati tagaṃ ti beṃti bruvaṃti ācārcā kathayantītyarthaḥ |
___ amūḍhadiṭṭhī tti dāraṃ gayaṃ | idāṇiṃ uvavūhaṇa ttidāraṃ- uvavūhatti vā pasaṃsatti vā saddhā jaṇaṇaṃtti vā salāghaṇaṃti vā egaṭṭhā || [bhā. 27] khamaṇe veyāvacce, vinayasajjhāyamādisaṃjuttaṃ |
jo taṃ pasaṃsae esa, hoti uvavūhaṇā vinao|
v15.p24
cū. “khamaṇitti' cautthaṃ chaṭheṃ aṭṭhamaṃ dasamaṃ duvālasamaṃ addhamāsakhamaṇaṃ māsa-dumāsatimāsa-caumāsa-paṃcamāsa-chammāsā| savvaṃ pi ittaraṃ, āvakahiyaṃvā| "veyāvacceti" āyariyaveyāvacce dasamae| esi purisāṇaṃ imeṇaṃ veyāvaccaṃ kareti, asanādiyā vatthāiṇā pīḍha-phalagasejā-saṃyāraga-osaha-bhesajjeṇayavissāmaṇeṇaya| vinaotti nāṇa-viṇao, daṃsaṇa-viṇao, caritta-viṇao, maṇa-viṇao, vai-viṇao, kāya-viṇao uvacāriya-viṇao ya, esa viṇao savittharo bhāṇiyavyo jahā dasaveyālie | sajjhāetti vāyaṇā 1 pucchaṇā 2 pariyaṭṭaṇā 3 anuppehā 4 dhammakahā 5 yapaṃcaviho sajjhāo, ādisaddāo je anne tavabheyā omoyariyāi te dhippaṃti, tahā khamādao ya guṇā | juttaṃ tti etehiṃ jahābhihiehiṃ guṇehiṃ uvaveo jutto bhannati joiti anidiṭṭhasarūvosāhūdheppai |taṃsaddeṇa khamaṇādiguṇovaveyassa gahaṇaṃ pasaṃsateślāghayatītyarthaḥ esa tti pasaṃsāe ṇiddeso | hoi bhavati, kiṃ ? uvavūhaṇā viṇao, ṇiddesavayaṇaṃ, vinayaṇaṃ viṇao-kammāvaṇayaṇadvāramityarthaḥ | uvavūhaṇa tti dāraṃgayaṃ || idāṇiṃ thirīkaraṇatti dāraṃ[bhā. 28] etesuṃ ciakhamaṇādiesu sīdaṃtacoyaṇā jā tu |
bahudose māṇusse, mā sīda thirīkaraṇameyaṃ || cū. sītaṃto nāma jo thirasaṃghayaṇo dhitisaṃpaṇṇo haṭṭho ya na ujamati khamaṇādiesu esā sīyaṇā |coyaṇāpreraṇā niyejanetyarthaḥ | taṃpuṇacoyaṇaṃkaretiavāyaṃ daṃseuṃ|jaobhaṇṇati-bahudose māṇusse| dosāavāyā teya-“daṃḍaka sasattha-" gāhā|ahavājara-sāsa-kāsa-khayakuṭṭhādao saṃpaogavippaogadosehi ya juttaṃ | mā iti paḍisehe | evaṃ vayaṇa-kiriyāsahāyatteṇa jaṃ saṃjame thiraṃ karetitti thirīkaraṇaṃ sesaṃ kaṃṭhaṃ | thirīkaraṇe tti dāraṃ gayaṃ || idāṇiṃ vacchalle tti dāraṃ[bhā. 29] sāhammiya vacchallaṃ, āhārātīhiṃ hoi savvattha |
āesagurugilāṇe, tavassibālādi savisesaṃ || samāṇadhammo sāhamio tulladhammo | so ya sāhū sāhuṇī vā | ca saddāto khettakālamāsajja sāvago vidheppati | vacchallabhāvo vacchallaṃ ādaretyarthaḥ | kahaṃ keṇa vā, kassa vā, kāyavvaṃ | sāhūṇa sāhuṇā savvathāmeṇaevaṃ kāyavvaṃ | āhārādinā dabveṇaāhāro ādijesiṃtānimāniāhārādīni, ādi saddātovatthapatta-bhesajosaha-pāda-soyābbhaṃgaṇa-vissāmaṇādisu ya | evaṃ tāva savvesiṃ sāhamiyāṇaṃ vacchallaṃ kāyavvaṃ | imesiṃ tu visesao-āeso-pāhuṇao, guru-sūrī, gilāṇojvarādigahitotao vimukkovā, tavassī vikiṭṭhatavakārī, bālo, ādisaddāto buḍḍo seho mahodaro yaḥ | seho abhinava-pavvaito, mahodaro jo bahuṃ bhuṃjati | 'savisesaṃ' tti esiṃ āesādiāṇaṃ jahābhihitāṇaṃ saha viseseṇa savisesaṃ sādaraṃ sāhigayaraṃ sātisayataramiti||
jo evaṃ vacchallaṃpavayaṇe na kareti tassa pacchittaṃ bhannati | sāmaṇṇeṇa sāhammiyavacchallaṃ na kareti māsalahu visesao bhaṇṇati[bhā. 30] āyarie ya gilāṇe, gurūgā lahugā ya khamagapāhuṇae|
gurugo ya bāla-buḍḍhe, sehe ya mahodare lahuo|| cū.āyariya-gilāṇavacchallaṃna kareti caugurugā patteyaṃ | khamagassa pāhuṇagassa ya vacchallaṃ na kareti caulahugā patteyaṃ | bālabuḍḍāṇa patteyaṃ māsagurugo | seha-mahoyarāṇaṃ patteyaṃ māsalahugo|
First 24 of 485 passages. Read on