Pramāṇa · Search · About · API

Nisiha v15: Agam Suttani Satikam Part 15 Nishitha (Jain eLibrary no. 003319)

Niśīthaviśeṣacūrṇi v15

Language
Māhārāṣṭrī Prakrit

Agam Suttani Satikam Part 15 Nishitha (Jain eLibrary no. 003319)

v15.p1

namo namo nimmala saṇassa
āgamasunāṇa
(saṭīka)

: saṃśodhaka sampādakaśca: mona dopatnasāgāra

v15.p2

DOR
bālabrahmacārī śrī nemināthāya namaḥ namo namo nimmala daṃsaṇassa śrī ānaṃda - kṣamā- lalita - suśīla-sudharmasāgara gurūbhyonamaḥ
āgama suttāṇi (saṭīka)
bhāgaḥ - 15 niśītha - chedasūtram - 1
uddeśakāḥ - 1..... 6 paryantāḥ
-: saṃśodhakaḥ sampādakaścaḥ :
muni dīparatnasāgara

ravivāra 2056

caitra suda 11
45- āgama suttāṇi-saṭīkaṃ mūlya rū.11000/
5 āgama śruta prakāśana 5
-: saṃparka sthala :
" āgama ārādhanā kendra” śītalanātha sosāyaṭī vibhāga-1, phleṭa naṃ-13, 4 thī maṃjhila, vhāyasenṭara, khānapura, ahamadābāda (gujarāta)

v15.p3

niśītha chedasūtrasya
| niśītha-chedasūtrasya viṣayānukramaḥ
uddeśakāḥ- 1.....6 uddeśakāḥ- 7.....13 śuo bhāgaḥ-16
uddeśakāḥ- 14.....20 bhumo bhāgaḥ-17 viṣayaḥ | pṛṣṭāṅkaḥ mūlāṅkaḥ viṣayaḥ
mūlāṅkaḥ
pṛṣṭhāṅkaḥ
pīṭhikā
| prāyaścitadvāraṃ
36
| sambandhanirdeśaḥ ācāra dvāra
jñānācāraḥ
kāla, vinaya, bahumāna, upadhāna, niva, vyaṃjana, artha tadumaya
darśanācāraḥ śaṅkā, kāsa, vicikitsā, amūḍha dṛṣṭiḥ upabṛhaṇaṃ, sthirikaraṇaṃ vātsalyaḥ, prabhāvanā - cāritrācāraḥ
- atikrama ādiḥ - pratisevakādiḥ - pratisevanādvāraṃ - kaṣāyadvāraṃ - vikathādvāraṃ - viyaḍadvāraṃ - indriyadvāra - nidrādvāraṃ mūlaguṇa pratisevanā - prāṇātipātapratisevanā - mṛṣāvādapratisevanā - adattādānapratisevanā
maithunapratisevanā | - parigrahapratisevanā - rātribhojanapratisevanā uttaraguṇapratisevanā piṇḍa, kalpa, miśra
- tapācāraḥ
vīryācāra
agradvāra
prakalpadvāraṃ
140
cūlādvāraṃ | niśīthadvāraṃ

v15.p4

viṣayānukramaḥ
pṛṣṭhāṅkaḥ
331
391
203
mūlāṅkaḥ viṣayaḥ 1-58 | uddeśakaḥ-1
hastakarma, aṅgādānaṃ, śukrapātaniṣedhaḥ sacitapuṣpādi niṣedhaḥ | sopāna-setupula-rajju sūī-pātra-daṇḍa sambandhīniṣedhaḥ pātra-vastra vidhānaṃ
sadoṣa āhāra niṣedhaḥ |-107 uddeśakaḥ-2
pādapogchanaka vidhānaṃ gandha-sopānasetu-rajju-sūī ādinām niṣedha vidhānaṃ bhāṣā hastapādapuālanaṃ pātra-daṇḍa, āhāra, vāsa, dāna saṃstavaḥ
piṇḍa, śayyādi vidhānaṃ -196 / uddeśakaḥ-3
-āhāraṃ doṣa evaṃ apavādaḥ - pāda pramārjana ādi - kāya pramārjanā - danta, oṣṭha, vraṇaḥ, bālaḥ ādi vidhānaṃ vaśīkaraṇaniṣedhaḥ ucchāra-praśravaṇa sambandhī vidhānaṃ
pṛṣṭāṅkaḥ mūlāṅkaḥ viṣayaḥ 151/-313 | uddeśakaḥ-4
| rājādi vaśīkaraṇa niṣedhaḥ | - āhāra upabhogaḥ vidhi - vasati praveśaḥ vidhi - kleśa niṣedhaḥ - pārśvastha ādi sambandha sthāpanā niṣedhaḥ
- uccāra praśravaṇa vidhi |-392/ uddeśakaḥ-5
- ālocanā, svādhyāya sambandhī vidhi niṣedhaḥ - saṅghāṭī-vidhānaṃ - āhāra, prātihārya, daṇḍa sambandhī vidhi - vasati, śayyā, vastra, kambala, rajoharaṇa
ityādi vidhāna 1-469 / uddeśakaḥ-6
strī-maithuna viṣayaka prāyaścita vidhānaṃ - maithunecchā evaṃ hasta karma, kalahaḥ, lekhaḥ, jananendriya, vastra paridhāna, pāda-kāyādi prakṣālanaṃ sambandhi niṣedhaḥ evaṃ prāyaścitaḥ
444
-
306
-

v15.p5

niśīthachedasūtram - 19|| māgomāṃche.

v15.p6

ārthika anudātā
-pa.pū. mālavabhuṣaṇa tapasvī ācāryadeva śrī navaratnasāgara sūrīśvarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī lālabhāī devacaṃda śāha taraphathī - nakala eka.
-pa.pū. saraḻa svabhāvī-śrīmad bhagavatīsūtra vyākhyāna paṭu ācāryadeva śrī naradevasāgarasūrīśvarajī ma. sā. tathā pūjyaśrīnā śiṣyaratna tapasvī gaṇivaryaśrī caṃdrakīrtisāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī puruṣādānīya pārśvanātha je. mūrti. jena saṃgha, devakīnaṃdana sosāyaṭī, amadāvāda taraphathī nakala eka.
-pa.pū. śāsana prabhāvaka kriyārāgī ācāryadevaśrī vijaya bacakacaṃdra | sūrīśvarajī ma. sā.nī preraṇākṣī eka sagruhastha taraphathī nakala eka.
pa.pū. sāhityapremī munirāja śrī sarvodaya sāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī-“acalagacchādhipati pa.pū.ā.bha.śrī guṇasāgarasūrīśvarajī ma.sā.nā śiṣyaratna pa.pū. munirāja śrī cāritraratnasāgarajī ma. nī 19mī aṭhṭhāi nimitte-śrī cāritraratna phā.ce. ṭrasṭa taraphathī nakala eka.
-pa.pū. vaiyāvṛtyakārikā sādhvī śrī malayāśrījī ma.sā.nā śiṣyā vyavahāra vicakṣaṇā pū. sādhvī śrī hitajñāśrījī ma.nī preraṇāthī jaina ārādhanā maṃdira-“jñānakhātā” taraphathī nakala eka.
-pa.pū. saumyamūrti sādhvīśrī somyaguṇāśrījī ma.nī preraṇāthī pa.pū. gurumātā-vātsalyamūrti sā. śrī ratnatrayāśrījī ma.nī paṃcamī punyatithi nimitte śrīmatī līlamabena prāṇalāla pī. dāmāṇī taraphathī nakala eka.
-pa.pū. svanāmadhanyā sā. śrī saumyaguṇāśrījī tathā teonā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī-2053nā yaśasvī cāturmāsa nimitte śrī pārśvapadmāvatī jaina saṃgha, pārūlanagara, amadāvāda taraphathī nakala che.
-pa.pū. ratnatracārādhako sādhvīśrī saumyaguṇāśrījī tathā teośrīnā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī saṃvata 2054nā nirmaḻa ārādhanāmaya cāturmāsanī smṛtimāṃ-ghāṭaloḍiyā (pāvāpurī) jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda taraphathī nakala eka.
-
-
-
-
-
--
--
-
-
--
-
--
.
....
.

v15.p7

-pa.pū. sādhvī śrī ratnāśayāśrījī ma.nā parama vineyā sā. śrī samyaguṇāśrījīnī preraṇāthī teonā saṃsārībhāīśrī indravadanabhāī dāmāṇīnā anumodanīya puruṣārthathī “āgama dīpa-saṃpuṭa"nā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī-nakala cāra.
-pa.pū. praśamarasanimagnā sādhvī śrī praśamaśīlāśrījī ma.nī preraṇāthīsametaśikhara tithadvārikā pa.pū. sādhvīśrī raṃjanaśrījī ma.sā.nā śiṣyā apratima vaiyāvṛtyakārikā sā. śrī malayāśrījī tat śiṣyā sā. śrī narendraśrījī-tat śiṣyā sā. śrī praguṇāśrījī ma.nā. ātmaśreyārthe arihaṃta ṭāvara, jaina saṃgha, muṃbai taraphathī nakala eka.
-pa.pū. āgamoddhāraka ācāryadevaśrī nā samudāyavartī pa.pūjya vecāvṛtyakārikā sā. śrī malayāśrījī ma.nā śiṣyā pū.sā. śrī kaivalyaśrījī ma.nā śiṣyā pū. sā. śrī bhavyānaṃdaśrījī ma.sā.nā suśiṣyā miṣṭabhāṣī | sādhvīśrī pūrṇaprajñāśrījī ma. sā. tathā temanā vinita śiṣyā sā. śrī pūrṇadarśitāśrījī tathā sā. pūrvanaṃdītāśrījīnī preraṇāthī-sarvodaya pārśvanātha cerīṭebala ṭrasṭa, mulunḍa muṃbaī taraphathī nakala eka.
-pa.pū. vaiyāvṛtyakārikā sādhvīśrī malayāśrījī ma.nā praśiṣyā sā. śrī bhavyānaṃdaśrījīma.nā suvinitā sā.śrī kalpaprajñāśrījī tathā kokīlakaṃṭhī sā. śrī kairavaprajñāśajī nī preraṇāthī -mehula sosāyaṭī, ārādhanābhavana, subhāṣanagara, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka
-śrī viśāśrīmāḻī tapagacchajñāti-jñānakhātuṃ, jena pāṭhaśāḻā, | āmanagara taraphathī nakala be.
-śrī maṃgaḻa pārekhano khāṃco-jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda. taraphathī 2054nā cāturmāsa nimitte nakala be.
- śrī ākoṭā jaina saṃgha, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka. -śrīmatī nayanābena rameśacaṃdra śāha, vaḍodarānī preraṇāthī āgamonā seṭanā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī nakala pāṃca. śeṣa sarve rakama “amārā”āja paryanta prakāśanonā
badalāmāṃ prāpta thayelī che.

v15.p8

pīṭhikā- [bhā. 1]
namo namo nimmala daṃsaṇassa paṃcama gaṇadhara śrī sudharmāsvāmine namaḥ
34/1 niśītha-chedasūtram
saṭīkaṃ
||3||
prathamaṃ cheda sūtram] uddeśakāḥ 1.....6 - paryantāḥ mūlam + [niyuktiyuktena]bhāṣyam + cūrṇiḥ]
(pīṭhikā) ||1|| namiūṇa'rahaṃtāṇaṃ, siddhāṇa ya kammacakkamukkāṇaṃ |
sayaṇasinehavimukkāṇa, savvasāhūṇa bhāveṇa ||2|| savisesāyarajuttaṃ, kāu pamāṇaṃca atthadāyissa|
pañjuṇṇakhamāsamaṇassa, caraṇa-karaṇānupālassa| evaṃ kayappanāmo, pakkappanāmassa vivaraṇaṃ vanne |
puvvāriyakayaṃ ciya, ahaṃ pitaṃ ceva u visesā||4||
bhaṇiyā vimutticūlā, ahuṇāvasaro nisīhacūlāe|
ko saṃbaṃdho tassā, bhaṇṇai iṇamo nisāmehi || [bhā. 1] navabaṃbhaceramaio, aṭṭhārasa-pada-sahassio vedo |
___ havai ya sapaṃcacūlo, bahubahuyarao payaggeṇa || cū. “ṇada" iti saṃkhyāvāgayo saddo | “baṃbha" caubvihaṃ nāmādi | tattha nāmabaṃbhaṃjīvādīṇaṃ jassa baṃbha iti nāmaṃ kajjati | ṭhavaṇābaṃbhaṃ akkhātivinnāso | ahavā jahā baṃbhaṇuppattī āyāre bhaṇiyā tahā bhāṇiyavvā | gayāo nāma-ṭhavaṇāo | iyāṇiṃ davvabaṃbhaṃ | taṃ duvihaṃ | āgamao noāgamaoya| āgamao jāṇae, anuvautte| noāgamao-jāva-vairittaṃ | annāṇīṇaṃ jo vatthi-saṃjamo, jāo ya akāmiāo raṃḍakuraṃḍāo baṃbhaṃ dhareṃti taṃ savvaṃ davvabaṃbhaṃ | bhāvabaṃbhaṃ duvihaṃ āgamao noāgamao ya| āgamao jāṇae uvautte | noāgamao sāhūṇaṃ vasthisaṃjamo | vatthi-saṃjamotti mehuṇāo viratī | sāya aṭṭhārasavihā bhavati | sā imā-orāliyaṃ cadivvaṃcajaṃtaṃorāliyaṃ taṃ na sevati, na sevāviti, sevaṃtaṃ piannaṃ na samaṇujānāti | evaṃ divve vitinni vikappā | jaṃtaṃ orāliyaṃ na sevatitaṃ maṇeṇaṃ vāyāekāeṇaṃ evaṃ kārāvaṇānumatīe vi tinni tinni vikappā | ete ṇava | evaṃ divve vi nava ya | ete do navagā aṭṭhārasa havaṃti |ahavā sattarasaviho saṃjamo bhāvabaṃbhaṃ bhavati | gayaṃ bhāvabaṃbha|
iyāṇiṃ “ceraṃ" ti caraṇaṃ | taṃ chavvihaṃ | nāmaṃ 1 ṭhavaṇā 2 davie 3 khete 4 kāle 5 ya bhāvacaraṇaṃ 6 citi | nāma-ṭhavaṇāo, gayāo|

v15.p9

vatirittaṃ davvacaraṇaṃ tivihaṃ | gaticaraṇaṃ 1 bhakkhaṇācaraṇaṃ 2 ācaraṇācaraṇaṃ ca 3, tattha gaticaraṇaṃ raheṇa carati, pāehiṃ carati evamāi gaticaraṇaṃ bhannati, bhakkhaṇācaraṇaṃ nāma modae carati devadatto, taṇāṇi ya gāvo caraṃti | ācaraṇācaraṇaṃ nāma caragādīṇaṃ, ahavā tesiṃ pi jo āhārādinimittaṃ tavaṃ carati taṃ davvacaraṇaṃ | louttare vi udāimāraga pabhiūṇaṃ davvacaraṇaṃ | khettacaraṇaṃ jattiyaṃ khettaṃ caratigacchati-ityarthaḥ ahavā sālikhettaṃ carati goṇo | kāle ya jo jattieṇa kāleṇa gacchati bhuṃjati vā | bhāve duvihaṃ | āgamato noāgamao ya | āgamao jāṇae uvautte | no-āgamao tivihaṃ-gaticaraṇaṃ 1 bhakkhaṇācaraṇaṃ 2 guṇacaraṇaṃ 3 | tattha gatibhāvacaraṇaṃ jaṃ iriyādi samio carati gacchati | bhakkhaṇe jo bāyālīsadosaparisuddhaṃ vītaṃgālaṃ vigayadhūmaṃ kāraṇe āhāreti eyaṃ āhārabhāvacaraṇaṃ | guṇacaraṇaṃ duvidhaṃ pasatthaṃ appasatthaṃ ca | appasatthaṃ micchatta annāṇuvahayamatītā jaṃ annautthiyā dhammaṃ uvacaraṃti mokkhatthaṃ pi | kiṃ puna niyāṇopahatā | louttare pi niyāṇovahayā appasatthaṃ tavaṃ upacaraṃti | pasatthaṃ tu nijjarāheuṃ | bhaṇiyaṃ - caraṇaṃ | brahmacaraṇaṃ ca vyākhyātaṃ |
astayorbrahmacaraṇayorutpattinimittaṃ sādhanārthaṃ vā śastraparījñādīni upadhānaśrutāvasānāni navādhyayanānyabhihitāni, jamhā nava etāni baṃbhacerāṇi tamhā "navabaṃbhaceramatio" imotti, jaha mimmao ghaḍo, taṃtumao paḍo, evaṃ navabaṃbhaceramatio āyāro | so ya ajjhayaṇasaṃkhāṇeṇa navajjhayaṇo payaparimāṇeṇa “aṭṭhārasapayasahassio veo" | aṭṭha ya dasa ya aṭṭhārasatti saṃkhā | paya iti payaṃ | taṃ ca atthapariccheyavāyaga payaṃ bhavati | sahassaṃ ti gaṇitābhinnāṇeṇa cautthaṃ ṭhāṇaṃ bhavati jā saṃkhaṃ egaṃ dahaṃ sayaṃ sahassaṃ ti | sa evāyāro aṭṭhārasapayasahassio veo bhavati | kahaṃ ? vid jñāne, asya ghātoḥ ghañ pratyayāntasya veda iti rūpaṃ bhavati, atastaṃ vidaṃti, tena vidaṃti, taṃmi vā vidaṃti iti vedo bhavati |
6
-: pīṭhikā - dvāraṃ- 1-" ācāraḥ" :
sīso bhaṇati - "kinettiyamāyāro uta annaṃ pi se atthi kiṃci ?" ato bhannati“havaiya sapaṃcacūlo” | “havaitti” bhavatitti bhaṇitaṃ hoti | “ca” saddo cūlāṇukarisaṇe "sahe” ti yuktaḥ | “paṃca" iti saṃkhāvāyago saddo | “cūlā” iti cūla tti vā aggaṃ ti vā siharaṃ ti vā egadvaṃ | sāya chavvihā- jahā dasaveyālie bhaṇiyā tahā bhāṇiyavvā | tāo ya puṇa āo paṃca-cūlāopiṃḍesaṇādijāvoggahapaḍimā tāva paḍhamā cūlā, 1 bitiyā sattikkagā, 2 taiyā bhāvanā, 3 cautthā vimīttī, 4 paṃcamī āyārapakvappo | 5 etāhiṃ paṃcahiṃ cūlāhiṃ sahio āyāro ‘“bahu”” bhavati navaajjhayaṇehiṃ | “bahutaro" bhavati “payaggeṇaṃ” ti aṭṭhārasapayaggasahassehiṃto paṃcacūlāpaehiṃ sahito payaggeṇaṃ bahutaro bhavatitti | ahavā navajjhayaṇa-paḍhamacūlāsahitā bahū bhavaṃti | aṭṭhārasapayasahassā paḍhamacūlāpadehiṃ sahitā bahutarā payaggeṇa bhavaṃti | evaṃ kramavṛddhayā neyaṃ-jāva-paṃcamī cūlā | ahavā sapaṃcacūlo suttapayaggeṇa mūlagaṃthāo bahu bhavati | atthapayaggeṇa bahutaro bhavati ahavā “bahubahutara" padehiṃ sesapadā sūtitā bhavaṃti | te ya ime bahuta - bahutaratama - bahubahutaratama iti | ao bhannati - navabaṃbhaceramaio āyāro aṭṭhārasapayasahassio paḍhamacūlajjhayaṇasuttatthapadehiṃ jutto bahū bhavati | paḍhamacūlāsahito mūlagraṃtho

v15.p10

pīṭhikā - [bhā. 1]
duiya-cūlajjhayaṇa-suttatthapayehiṃ jutto bahutaro bhavati | evaṃ tatiyacūlāe vi bahutamo bhavati | cautthīe vi bahutaratamo bhavati | paṃcamīe vi bahubahutaratamo bhavati | “payaggeṇaṃ" ti padānāmaggaṃ padāgraṃ padāgreṇeti padaparimāṇenetyarthaḥ | sa evaṃ payaggeṇa bahubahutaro bhavati | evaṃ saṃbaṃghagāhāsūtre vyākhyāte,
navavaṃbhaceramatite āyāre vakkhāte āyāragga nanujogāraṃbhakāle saṃbaṃdhārthaṃ idameva gāthāsūtraṃ prāgupadiṣṭaṃ prathamacūḍātaśca dvitīyacūḍāyā anenaiva gāthāsūtreṇa saṃbaṃdhaḥ ukto bhavati | evaṃ dvitīyacūḍātaḥ tṛtīyacūḍāyāḥ | tathā tṛtīyacūḍātaḥ caturthacūḍātaśca paṃcamacūḍāyāḥ saṃbaṃdhaḥ ukta eva bhavati ||
7
evaṃ sati prāguktasya saṃbaṃdhagāhāsūtrasyeha punaruccāraṇam kimarthaṃ ? ācārya āha11911 puvvabhaṇiyaṃ tu jaṃ ettha bhannati tattha kāraṇaṃ atthi |
paḍiseho aṇunnā, kāraṇaṃ visesovalaṃbho vā ||
sīso pucchati - kassa paḍiseho ? kahaṃvā aṇunnā ? kiṃvā kāraṇaṃ ? ko vā-visesovalaṃbho ācārya āha
tatra pratiṣedhaḥ caturthacūḍātmake ācāre yatpratiṣiddhaṃ taṃ sevaṃtassa pacchitaṃ bhavatitti kāuṃ, kiṃ sevamāṇassa ? bhannati, 'je bhikkhū hatthakammaṃ kareti, karetaṃ vā sātijjati" evamādīṇi suttāṇi, esa paḍiseho | attheṇa kāraṇaṃ prāpya tamevanujānāti | taṃ jayaṇāe paḍisevaṃto suddho | ajayaṇāe sa pāyacchittī | kāraṇamaṇunnā jugavaṃ gatā | visesovalaṃbho imo | āillāo cattāricūlāo kameṇeva ahijjhaṃti, paṃcamī cūlā āyārapakappo ti - vāsa-pariyāgassa āreṇa na vijati, ti-vāsa - pariyāgassa vi aparināmagassa atiparināmagassa vā na dijjati, āyārapakappo puna parināmagassa dijjati | eteṇa kāraṇeṇa saṃbaṃdha-gāhā punaruccāryate | ahavā bahu atīta kālatvāt prāguktasaṃbaṃdhasya vismṛti syāt atastasya prāguktasaṃbaṃdhasya smaraṇārthaṃ prāguktamapi saṃbaṃdhagāhāsūtramiha punaruccāryate |" esa saṃbaṃdho bhaṇio 2
anena saṃbaṃdhenāgatasya pakappacūlajjhayaṇassa cattāri anuogadvārāṇi bhavanti | taṃ jahā - uvakkamo 1 nikkhevo 2 aṇugamo 3 nao 4 | tattha uvakkamo nāmādi chavviho | nāma ṭhavaṇāo gatāo |
davvovakkamo sacittāi tiviho, sacitto dupada - catuṣpada-apayāṇaṃ | ekkekko parikammaṇe saṃvaya| duyāṇa- maṇussāṇaṃ parikammaṇaṃ kalādigrāhaṇaṃ, saṃvaṭṭaṇaṃ, māraṇaṃ | cauppayāṇaṃ assāīṇaṃ parikammaṇaṃ sikkhāvaṇaṃ, tesiṃ ceva māraṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ | apayāṇaṃ lomasī ādīṇaṃ parikammaṇaṃ, tāsiṃ ceva vināsaṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ |
acitte suvaraṇo-kuṇḍalāikaraṇaṃ parikammaṇaṃ tasseva vināsanaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ |
missedupayāṇaṃ alaṃkiya-vibhūsiyāṇaṃ kalādi gāhaṇaṃ parikammaṇaṃ tesiṃ caiva māraṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ, cauppayāṇaṃ assādīṇa vammiya guḍiyāṇaṃ parikammaṇaṃ sikkhāvaṇaṃ tesiṃ ceva māraṇaṃ saṃvaṭṭaṇaṃ | khettovakkamo halakuliyādīhiṃ, kālovakkamo nāliyādīhi | bhāvovakkamo duvidho-pasattho 1 apasattho ya 2 | apasattho ‘“gaṇigā-marugiṇi-amaccadiṭṭaṃtehiṃ | pasattho bhāvovakkamo, āyariyassa bhāvaṃ uvalabhati |

v15.p11

niśītha-chedamūtram -1
||2|| jo jeṇa pagāreṇaṃ, tussatti kāravinayānuvittīhiṃ |
___ ārāhaṇāe maggo, so cciya avvāhao tassa || ahavā noāgamao bhāvovakkamo chavviho-āṇupuvvī 1 nāmaṃ 2 pamāṇaṃ 3 vattavvayā 4 atyāhimāṇī 5 icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃuvakkamiyaānupubbīmāiehiṃ dārehiṃjatthajasthasamoyarati tattha tattha samoyāreyavvaṃ |
se kiṃtaṃānupuvvī? ānupuvvī dasavihā pannattā|taṃjahā nāmāṇupubbī 1 ṭhavaṇāṇupubbī 2 davvāṇupuvvī 3 khettāṇupuvvī 4 kālāṇupubbī 5 ukkittaṇāṇupuvvī 6 gaṇaṇāṇupuvvī 7 saṃṭhāṇāṇupuvvī 8 sāmāyāriyāṇupucī 9 bhāvāṇupuvvī 10 eyaṃāṇupuṭviṃ dasavihaṃ pivaṇṇeūṇaṃ icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ gaṇaṇānupuvvīe ukttiṇānupubīe ya samoyarati | gaṇaṇāṇupuvvī tivihā puvvāṇupuvvī pacchāṇupuvvī aṇāṇupucī | puvvāṇupuvvīe icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ chavvīsaimaṃ, pacchāṇupuvvīe paḍhamaṃ, aṇāṇupuvvīe etesiṃ ceva egādīyāe eguttariyāe chavvīsagacchagayāe seḍhīe annamannāso durūṇūṇo | ukvittaṇāṇupuvvīe ajjhayaṇaṃ ukvitteti settaṃ ānupuvvī|
nāmaṃ dasavihaṃ pi vaṇṇeūṇaṃ icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃchannāme samoyarati | tattha chavvihaṃ bhāvaṃ vaṇṇeūṇaṃ savvaṃ suyaṃ khaovasamiyaṃti kāūṇaṃ khaovasamie bhāve samoyati | settaṃ nāma |
pamāṇaṃ cauvvihaṃ | taṃ jahā davvappamāṇaṃ 1 khettappamāṇaṃ 2 kālappamāṇaṃ 3 bhāvappamāṇaṃ 4 | icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ bhāvappamāṇe samoyarati|taṃ bhāvappamāṇaṃ tivihaṃ taṃjahā guṇappamāṇaṃ 1 ṇayappamāṇaṃ 2 saṃkhappamāṇaṃ 3 | guṇappamāṇe samoyarati | guṇpamāṇaṃduvihaṃ-jīva-guṇappamāṇaṃ 1 ajīva-guṇappamāṇaṃ 3 | nāṇaguṇappamāṇe samoyarati | taṃ caubvihaṃ-paccakkhaṃ 1 anumānaṃ 2 uvammo 3 āgamo 4 | āgame samoyarati | āgamo tiviho-attāgamo 1 anaṃtarāgamo 2 paraṃparāgamo 3|icceyassa-nisīhacūlajjhayaṇassatitthagarāṇaṃatthassa attāgame|gaṇaharāṇaṃsuttassa attāgame|gaṇaharāṇaṃatthassaanaṃtarāgame |gaṇaharasissāṇaṃsuttassaanaṃtarāgame, atthassa paraṃparāgame | teṇa paraṃ sesāṇaṃ suttassa vi atthassavi no attāgame, no anaṃtarāgame, paraṃparāgame | settaṃ āgamo | settaṃ guṇappamāṇe | iyāṇiṃ nayappamāṇe "gāthā" | ||2|| mūḍhanaiaṃsuyaṃ kāliyaṃ tu, na nayā samoyaraṃti iha |
___apuhutte samoyāro, natthi puhutte samoyāro||settaṃ nayappamāṇe |
iyāṇiṃ saṃkhappamāṇaṃ | sā ya saṃkhā aṭṭhavihā, taṃ jahā-nāma-saṃkhā 1 ṭhavaṇa 2 dabba 3 uvamma 4 parināma 5 jāṇaṇā 6 gaṇaṇāsaṃkhā bhāvasaṃkhā 8 | ettha puna parimāṇasaṃkhāe ahigāro sā duvihā-kāliya-suya-parimāṇasaṃkhā 1 diṭṭhivāya-suya parimāṇasaṃkhāya2| ettha kāliyasuya-parimāṇasaṃkhāe ahigāro|tattha icceyaṃnisīhacūlajjhayaṇaṃ saṃkhejjā pajjāyā saṃkhejjā akkharā, saṃkhejjā saṃvāyā, saṃkhejā padā evaṃ gāhā, silogā, uddesā, saṃgahaṇīo ya | pajjavasaṃkhāe anaṃtā nāṇapajavā, anaṃtā daṃsaṇapajjavā, anaṃtā carittapajjadā | settaṃ saṃkhappamāṇo|
idāni vattavvayā |sā tivihā sasamayavattavvayā 1 parasamayavattavvayā 2 ubhayasamayavattavvayā | iha sasamayavattavvayāte-ahigāro | jamhā bhaṇiyaṃ"ussaṇṇaṃ savva suyaṃ, sasamayavattavvayaṃ samoyarati" | settaṃ vattavvayā |

v15.p12

pīṭhikā - [bhā. 1]
atthāhigāro pacchitteṇa mūlaguṇa- uttaraguṇāṇa | icceyaṃ nisīhacūlajjhayaṇaṃ ānupuvvimāiehiṃ dārehiṃ jattha jattha samoyarati tattha tattha samoyāriyaṃ | gao uvakkamo |
iyāṇiṃ nikkhevo so tiviho - ohanipphaṇṇo 1 nāmanipphaṇṇo 2 suttālāvaganipphaṇṇo 3 | ajjhayaṇaṃ ajjhīṇaṃ āo jhavaṇā ya egaṭṭhā| ajjhayaṇaṃ nāmādi cauvvihaṃ pannaveūṇaṃ bhāve iṇaṃ bhavati | “jaha dīvā dīvasayaṃ" gāhā 3 | āo bhavaṇāsu vi nāmādi || 3 || parūvitesu imāo gāhāo bhavaṃti | “nāṇassa daṃsaṇassa" ya gāhā || 4 || “ aṭhṭhavihaṃ kammarayaṃ " gāhā | o ogha - niṣphaṇṇo || 1 ||
iyāṇi nāma - niṣphaṇṇo | so ya nāmāo bhavatitti kāuṃ bhannati nāma-nipphaṇṇo[bhā. 2] āyārapakappassa u, imāī goṇṇāiṃ nāmadhijjāī | āyāramāiāiṃ, pāyacchitteṇa'hīgāro ||
cū. āyaraṇaṃ “āyāro” | so ya paṃcaviho | nāṇa 1 daṃsaṇa 2 caritta 3 tava 4 viriyāyāro 5 va | tassa pakariseṇaṃ kappaṇā “pakappaṇā" | saprabhedaprarūpaṇetyarthaḥ | “imāiṃ” ti vakkhamāṇāti “goṇa” grahaṇaṃ pāribhāsiyavudāsatthaṃ | taṃ jahā - saha muddo samuddo, iṃdaṃ govayatīti iṃdagovago evaṃ tassa āyārapakappassa nāmaṃ na bhavati | guṇanipphaṇṇaṃ bhavati | guṇanipphaṇṇaṃ goṇṇaṃ | taṃ ceva jahatthamatthavo biṃti | taṃ puṇa khavaṇo jalaṇo tavaṇo pavaṇo padīvo ya nāmāṇi abhidheyāṇi "nāmadhe jāṇi" |
ahavā dharaṇīya ṇi ya dhejātiṃ "nāmadhejjāti" sārthakāṇītyarthaḥ | " āyāro " ādi jesiṃ tāṇi nāmāṇi āyāradīṇi paṃca, pāyacchitteṇahīgārati | chaṭhṭhe dāraṃ |
sīso pucchati - nanu pāyacchitteṇahīgāra atyāhikāre eva bhaṇio ? āyariyo bhaṇati"saccaṃ tattha bhaṇio iha viśeṣa - jñāpanārthaṃ bhannati | annattha vi āyārasarūvaparūvaṇā kayā iha tu āyārasarūvaṃ sapāyacchittaṃ parūvijjhati |" ahavā prāyaścitte prayatna ityarthaḥ | ahavā iha bhaṇio tattha daṭṭhavvo | āyāramāiyatiṃ ti jaṃ bhaṇiyaṃ tāṇi ya imāṇi |

gāhā
āyāro aggaṃ ciya, pakappa taha cūliyā nisīhaṃ ti |
nīsitaṃ sutattha tahā, tadubhae ānupuvvi akkhātaṃ ||
cū. esā dāragāhā vakkhamāṇasarūvā || āyāramāiyāṇaṃ imā - sāmaeṇanikkhevalakkhaṇā

āyāre nikkhevo, cauvidho dasavidho ya aggami | chakko ya pakappaṃmi, cūliyāe nisīdhe ya ||
cū. jahāsaṃkheṇa jaṃ bhaṇiyaṃ āyārecauviho nikkhevo | [bhā. 5]
nāmaṃ ṭhevaṇāyāro, davvāyāro ya bhāvamāyāro |
eso khalu āyāre, nikkhevo cauvviho hoi ||
cū. nāma-ṭhavaṇāo gayāo | davvāyāro duviho | āgamao 1 noāgamao ya 2 | āgamao jāṇae anuvautte | noāgamao jāṇagasarīraṃ bhaviyasarīraṃ - jāṇaga-bhaviya
sarīravairitto imo

v15.p13

[bhā.6] nāmaṇa-dhovaṇa-vāsaṇa-sikkhāvaṇa-sukaraṇāvirodhīṇi|
davvāṇi jāṇi loe, davvāyāraṃ viyāṇāhi|| cū. nāmanādipaesu āyāro bhaṇṇai | tappasiddhimicchaṃto ya sūrī anāyāraṃ pi pannaveti dīrghahnasvavyapadeśavat | “nāmanaṃ' paḍucca āyāramaṃto tiṇiso anāyāramaṃto eraṃḍo | “dhovaṇaṃ" paḍucca kusuṃbharāgo āyāramaṃto, anāyāramanto kimirāgo| “vāsaṇā" ekavellugādīṇi āyāramaṃtāṇi, vairaṃ aṇāyāramaṃtaṃ suka-sālahiyādi "sikkhāvaṇaṃ" paḍūcca āyāramaṃtāṇi, vāyasagotthūbhagādianāyāramaṃtāṇi| “sukaraṇe" suvarṇaṃ āyāramaṃtaṃ ghaṃṭālohamaṇāyāramaṃtaṃ | “avirohaṃ" paḍucca payasakkarāṇaṃ āyāro, dahitellā ya virodhe śraṇāyāramaṃtā | guṇaparyāyāndravatīti “dravyaṃ" “jāṇi''tti anidiṭṭhasarūvāṇi |
ahavā etāṇiceva “jāṇi" bhaṇiyāṇi | lokyataiti “lokaḥ"-śyateityarthaḥ tasmin loke ādhārabhūte, “davvāyāraṃ viyāṇāhi", abhihitānabhihiteṣu dravyeṣu dravyācāro vijñātavya iti ||gato davvāyāro | iyāṇiṃ bhāvāyāro bhaṇṇai | so ya paṃcaviho imo[bhā.7] nāṇe daṃsaṇa-caraṇe, tave ya viriye ya bhāvamāyāro|
___ aṭhṭha duvālasa, viriyamahānī tujā tesiṃ || cū. nāmaniddesagaṃ gāhaddhaṃ, pacchaddhena eesiṃ ceva pabheyā gahiyā | nāṇāyāro aṭṭhaviho, daṃsaṇāyāro aṭṭhaviho, carittāyāro aṭṭhaviho, tavāyāro bārasaviho, bīriyāyāro chattīsaviho| teya chattīsai bheyāeeceva nāṇādimeliyā bhavaṃti|vīriyamiti vīriyāyāro gahio| “ahānī" asīyanaṃ jaṃtesiṃ nāṇāyārāīṇaṃ sa eva vīriyāyāro bhavai || 7|| jo ya so nāṇāyāro, so aṭṭaviho imo[bhā.8] kāle vinaye bahumāne, uvadhāne tahā aniṇhavaṇe |
vaṃjaṇaasthatadubhae, aṭṭhavidho nānāmāyāro|| cū. kāleti dāraṃ || tassa imā vakkhā[bhā. 9] jaṃjaṃmi hoi kāle, āyariyavvaṃ sa kālamāyāro|
vatiritto tu akālo, lahugāu akālakārissa|| cū.jamiti anidiṭuṃsuyaṃdheppai|mikāle ādhārabhūte hoti bhavatītyarthaḥ | āyariyavvaṃ, nāma paḍhiavvaṃ soyavvaṃ vā jahā-suttaporisīe suttaṃ kāyavvaṃ, atthaporusīe attho|
ahavā kāliyaṃ kāla eva na ugghāḍa-porusie | ukkāliyaṃ savvāsu porusīsu kālavelaṃ mottuṃ | sa iti niddese |ao sa eva kālo kalāyāro bhavati|vairitto nāma jahābhihiyakālāo anno akālo bhavati, jahā suttaṃ bitiyāe atthaṃ paḍhamāe porusie vā sajjhāe vā asajjhāyaṃ vā | tu saddo kāraṇāvekkhī | kāraṇaṃ pappa vivaccāso vi kajjati | ato taṃmi akāle dappeṇa paḍhaṃtassa suṇetassa vā pacchittaṃ bhavati |
taṃca imaṃ - lahuyāī u akālakārissa sutte atthe ya | tu saddo ketimatavisesāvekkhī taṃ ca uvariṃbhaṇīhiti || iyāṇiṃ codago bhaṇati[bhā. 10] ko āurassa kālo, mailaṃbaradhovaṇe vva ko kālo |
jadi mokkhaheu nāṇaṃ, ko kālo tassa'kālo vā ||

v15.p14

cū. ko kaḥ | āturo rogī | kalanaṃ kālaḥ, kalāsamūho vā kālaḥ, teṇa vā kāraṇabhūtena davyādicaukkayaṃ kalijjatīti kāla:- jñāyata ityarthaḥ | “ko" kārasaddābhihāṇeṇa ya na koi kālākā- lobhivārijai, yathānyatrāpyabhihitaṃ -“ko rājā yo na rakṣati” | malo jassa vijati taṃ mailaṃ aṃbaraṃ vatthaṃ | tassa ya mailaṃbarassa ghovaṇaṃ prati kālākālo na vidyate | bhaṇiyā diṭṭhatā | iyāṇi ditito attho bhannati evaṃ jati jaitti abbhuvagame | savvakammāvagamo mokkho bhannati | tassa ya heu kāraṇaṃ-nimittamiti pajjāyā | jñāye anena iti jñānaṃ | yadyevamabhyupagamyate jñānaṃ kāraṇaṃ bhavati mokṣasyāto kālo tassa akālo vā kaḥ kālaḥ | tasseti tassa nāṇassa akālo vā mā bhavatutti vakkasesaṃ |
āyariyo bhaṇati - suṇehi codaga! samayapasiddhehiṃ logapasiddehiṃ ya kāraṇehiṃ pañccāijjasi | [bhā. 11] āhāravihārādisu, mokkhadhigāresu kāla akkāle |
ja diṭṭo taha sutte, vijāṇaṃ sāhaṇe ceva ||
99
cū. āhārijjhatīti āhāro | so ya mokkhakāraṇaṃ bhavati | jahā tassa kālo akālo ya diṭṭho, bhaṇiyaṃ ca - " akāle carasi bhikkhū' - silogo] viharaṇaṃ vihāro | so ya uḍubaddhe, na vāsāsu | ahavā divā, na rāto | ahavā divasato vi tatiyāe, na sesāsu | so ya vihāro mokkhakāraṇaṃ bhavati | mokkhahigāresutti mokkhakāraṇesu ahavā mokkhatthaṃ āhāra-vihārāisu ahigāro kīrati | jahā jeṇa pagāreṇa diṭṭho-uvaladdho, ko so kālo akālo ya, tahā teṇa pagāreṇa; sutteti suyanāṇe, taṃmivi kālākālo bhavatīti vaksesaṃ | kiṃ ca vijjāṇaṃ sāhaṇe ceva kālākālo diṭṭho | jahā kāi vijjā kaṇhacāuddasi - aṭṭhamīsu sāhijjati | akāle puṇa sāhijjramāṇī uvaghāyaṃ jaṇayati | tahā nāṇaṃ pikāle ahijjramāṇaṃ nijjarāheū bhavati, akāle puṇa uvaghāyakaraṃ kammabaṃdhāya bhavati | tamhā kāle paḍhiyavvaṃ, akāle paḍhaṃtaṃ paḍiṇīyā devatā chaleja jahā

takkaṃkuḍeṇāharaṇaṃ, dohi ya dhamaehiṃ hoti nāyavvaṃ | atisirimicchaṃtīe, therīe vināsito appā ||
cū. takkaṃ udasī, kuḍo ghaḍo, āhāraṇaṃ diṭṭaṃto | mahurāya nayarīe ego sāhu pāosiaṃ kālaṃ ghettuṃ aikaṃtāe porisī kāliyasuyamaṇuvaogeṇa paḍhati | taṃ sammadiṭṭhī devayā pāsati | tāe ciṃtiaṃ “mā eyaṃ sāhumaṃ paṃtā devayā chalehii" tao ṇaṃ paḍibohemi | tāe ya āhīri-rūvaṃ kāuṃ takkakuḍaṃ ghettuṃ tassa purao “takkaṃ vikkāyai" ti ghosaṃtī gatāgatāṇi kareti | teṇa sāhuṇā cirassa sajjhāyabādhā yaṃ karetitti bhaṇiyā- “ko imo takkavikkayakālo" ? tayā laviyaṃ- “tubbhaṃ puṇa ko imo kāliyarasa sajjhāyakālo ? " bhaṇiyaṃ ca
||6||
sūtīpadappamāṇāṇi, paracchiddāṇi pāsasi |
appaṇo billamettāṇi, picchaṃto vi na pāsasi |
sāhu uvāca - "nāyaṃ, micchāmidukkaḍaṃ ti" āuṭṭo, devayā bhaṇati “mā akāle paḍhamāṇo paṃtadevayāe chalijjihisi |" ahavā - idaṃ udāharaṇaṃ dohi ya dhamaehiṃ |
||7||
dhame nātidhame, atidhaṃtaṃ na sobhati |
jaṃ ajjiyaṃ dhamaṃteṇa taṃ hāriyaṃ atidhamaṃteṇa ||
ego sāmāio chette suvaṃto suarāi sāvayatāsaṇatthaṃ sigaṃ dhamati | annayā teṇo goseṇā

v15.p15

niśītha-chedasūtram -1[na] coro gāvīo haraṃti | teṇa samāvattīe dhaṃtaṃ | corā kuḍho āgaotti gāvīocchaḍaḍḍettu gayā| teṇa pabhāe daṭuṃ nīyāo gharaṃ | ciṃtei a dhaṃtappabhāveṇa me pattāo | abhikkhaṃ dhamāmi | annā vi pāvissaṃ | evaṃ chettaṃ gāvīo ya rakkhaṃto acchati | annayā teṇa ceva aṃteṇa te corā gāvīo haraṃti | teṇa ya siṃgayaṃ dhaṃtaṃ | corehiṃ āṇakheūṇa hato | gāvīo ya nīyāo| tamhā kāle ceva dhamiyavvaṃ |
idāṇiṃ bitio dhamao bhannati | ego rāyā daṃḍayattāha calio| ekeṇa ya saṃkhadhameṇa samāvattīetaṃmi kāle saṃkho pūrito|tuṭṭho rāyā| dhakke pūritotti vāhitto saṃkhapūrao| sayasahassaṃ se dinnaṃ | so teṇaṃ ceva hevāeṇaṃ dhammato acchati | annayā rāyā vireyaṇapīḍito vaccagihamatīti teṇa ya saṃkho diṇo | paravalakoṭṭaṃ ca vaṭṭati | rāyā saṃtatto | vegadhāraṇaṃ ca se jāyaṃ | gilāo saṃvutto | tao uṭṭieṇa rannā savvassaharaṇo kao | jamhā ete doso akālakārīṇa tamhā kāle ceva paḍhiyavvaṃ nākāle|
“ahavāimo diluto' |atisirimicchaṃtī pacchaddhaṃ āyariobhaṇai-“hecodaga akāle tumaṃ par̤hate" atisirimicchaṃto ya vināsaṃ pāvihiti | kahaṃ-- ||8||
“sirīe matimaṃ tusse atisiraṃ nāipatthae|
atisirimicchaṃtīe, therīi vināsio appā ||" egāe chāṇahāriga-therīe vāṇamaṃtaramārāhiyaṃ acchaṇaṃ kareṃtīe | annayā chagaṇāṇi pallatthayaṃtīe rayaṇāṇi jāyāṇi | issarī bhūyā | cāussālaṃ gharaṃ kāriyaṃ | anegadhaṇarayaṇāsayaṇāsaṇa-bhariyaṃ | saijjhiyatherī yataṃ pekkhati | pucchati ya kuo eyaṃ daviṇaṃ ti|tāe yajahābhūyaṃ kahiyaṃ | tāe vi uvevaṇa-dhuvamādīhiṃ ārāhito vāṇamaṃtaro | bhaṇati ya-būhi varaṃ | tayā kalavitaṃ-jaṃtīetaṃ mama duguṇaṃbhavau | taṃcatīe savvaṃ duguṇaṃ jāyaṃ| tato tuṭṭhā acchati|tāe purimatherīe taṃ savvaṃ suyaṃ | tāe ya amarisapuṇṇāe ciṃtiyaṃ mama cāussālaṃ phiṭṭau, taṇakuḍiyā bhavau | bitiyāe do tiṇakuḍiyāo jāyao | puṇo tīe ciṃtiyaṃ-mama ekkaṃ acchie phullayaṃ bhavau |iyarīe dovi phullāī | evaṃ hattho pāyo evaṃ saḍiā vināsamuvagatā | esoasaṃtosadoso tamhā airitte kāle sajjhāo na kāyavyo || mā evaṃ virāhaṇā bhavissati tti bhaṇio kālāyāro | iyāṇiṃ vinae tti dāraṃ[bhā. 13] nīyāsaṇaṃjalīpaggahādivinayo tahiṃ tu harieso|
bhattīo hoti sevā, bahumāṇo bhāvapaḍibaṃdho|| cū.nīyaṃ nimnaṃ āsiyate jamhi tamāsaṇaṃ nīyaṃ āsaṇaṃ nīyāsaṇaṃ | gurūṇa nīcataraṃ uvavasati | taṃ ca pīḍhagādi āsaṇaṃ bhavati | dotri hatthā maula-kamala-saṃṭhiyā aṃjalī bhannati | pagariseṇa gaho paggaho | so ya nīyāsaṇassa vā aṃjalipaggaho vā | ahavā niseñjadaṃḍagādīṇa vā paggahobhavati|ādi-saddagahaṇeṇa-"niddā-vigahāparivajjiehiṃ-" gāhā| evaṃpaḍhaṃtassasuṇetassa vā vinao bhavati | iharahā aviṇao| aviṇīe ya pacchittaṃ | taṃca ima-sutte māsalaha, atthe māsaguru | ahavā sutte ṅka atthe kā | tamhā viṇaeṇa adhīyavvaṃ | viṇaovaveyassa ihaparaloge va vijāo phalaṃ payacchaṃti | tahiṃ tu atthe viṇaovacāritte ḍhiyassa jahā vijjāo phalaṃ payacchaṃti

v15.p16

tahā diṭṭhato bhaṇṇati harieso | :- 'rāyagihaṃ' nayaraṃ | 'seṇio' rāyā | so ya bhajāe bhaṇṇati- egakhaṃbhaṃ me pāsāyaṃ karehi | teṇa vaḍḍhaiṇo āṇattā | gayā kaṭṭhachiṃdā | salakkhaṇo mahādumo diṭṭho | dhūvo dinno | imaṃ ca tehiṃ bhaṇiyaṃ - jeṇa esa pariggahio bhūtādiṇā so darisāvaṃ deu, jāva na chiṃdāmo | evaṃ bhaṇiūṇa gatā taddiṇaṃ | jeṇa ya so pariggahito vāṇamaṃtareṇa teṇa abhayassa rāto darisāo dinno | imaṃ ca teṇa bhaṇiyaṃ - ahaṃ egakhaṃbhaṃ pāsāyaṃ karemi, svavouya- pupphaphalovaveeṇa vanasaṃḍeṇa sapāyāra - parikkhevaṃca, 'navaraṃ' mā majjha ṇilao ciraṭṭhio rukkho chijjau | 'abhayeṇa' ḍissuyaṃ | kao ya so teṇa | ārakkhiyapurisehi ya ahorāyaṃ rakkhijjai | annayā ekkīe māyaṃgīe akāle aṃbasohalo | bhattāraṃ bhaṇai - ānehi | so bhaṇati - akālo aṃbagāṇaṃ | tīe palaviyaṃ jato jāṇasi tato ānehi | so gao rāyārāmaṃ | tassa ya do vijjāto atthi | onāmaṇī 1 unāmaṇī ya 2 | oṇāmittā gahiyāṇi pacattagāṇi | uṇnāmaṇīe - uṇṇāmiā sāhā | diṭṭho ya rano aṃbaggahaṇaparitthaḍo, ciṃtiyaṃ ca jassa esa sattī so aṃteuraṃ pi dharisehitti | abhayaṃ bhagati -satta rattassa abbhaṃtare jati na coraṃ labhasi tato te jīviyaṃ natthi | gaveseti | abhao pecchai ya egattha logaṃ militaṃ | na tāva gojo āgacchati | tattha āgaṃtu abhao bhaṇati jāva gojjo āḍhavei geyaṃ tāva akkhāṇayaṃ suṇeha |
|
1
miri-sekule ḍhakumārī rūvavatī | sā ya ettha ārāme coriyāe kusumāī geṇhai | tāṇi ya ghettuṃ kāmadevaṃ acceti | sā ya annayā ārāmieṇa gahiyā | asubhabhāvo ya so kaḍhiumāraddho | sābhaṇati mā me vināsehi | tava vibhagiṇī bhāgiṇījjā vā atthi | so-bhaṇati kimeteṇa, ekkahā muyāmi, jayā pariṇīyā tayā jati paḍhamaṃ mama samīvamāgamissasi to te muyāmi | tīe paḍissuyaṃ visajjiyā | pariṇīyā ya | vāsagharaṃ paviṭṭhā| bhattārassa sabbhāvaṃ kahiyaṃ | teṇa visajjiyā ārāmaṃ jāti | aṃtarā corehiṃ gahiyā | sabbhāve kahie tehiṃ mukkā puṇo gacchati | aṃtarā rakkhaso āhāratthī chaṇhamāsāmaṃṇīti | teṇa ya gahitā | sabbhāve siṭṭhe mukkā | gayā ārāmiyassa pāsaṃ | diṭṭhā, kato si | bhaṇati | so samayo| kahaṃ mukkā bhattāreṇa ? savvaṃ kaheti | aho saccapaiṇṇā esatti mukkā kahamahaṃ duhāmi | mukkā ya| paḍiiṃtī savvehiṃ vi mukkā | bhattārasagāsamakkhattā gayā | abhao pucchati - ettha keṇa dukkaraṃ kayaṃ |
je tattha issālū te bhāṃti-bhattāreṇa | chuhālū-rakkhaseṇaṃ | pāradāriyā - mālieṇaṃ | 'harieso' bhaṇati-corehiṃ | 'abhayeṇa' gahito | esa corotti ranno uvaṇīo | pucchīo sabbhāvo kahio | 'rāyā bhaṇati - jai vijjāo desi to jīvasi' | teṇa paḍissuyaṃ - demitti | āsaṇattho paḍhiyo vāheti, na vahai | 'abhao' pucchio- kiṃ na vahati | 'abhao' bhaṇati - avinaya gahiyā, esa harikeso bhūmittho tumaṃ sīhāsaṇattho | tao tassa aṇaṃ asaṇaṃ dinnaṃ | rāyā ṇītataro ṭhito | siddhā | evaṃ nāṇaṃ pi viṇaya-hiyaṃ phalaṃ deti | aviṇaya - hiyaṃ ṇadeti | tamhā viṇaeṇa gahiyavvaṃ |
vinaetti dāraṃ gayaṃ | iyāṇi bahumāṇe tti dāraṃ | bahuhā māṇaṇaṃ bahumāṇo | so ya bahumāṇo nāṇāisaṃjutte kāyav | so duviho bhavati bhattī bahumāṇaṃ ca | ko bhattībahumāṇāṇaṃ viseso | bhannati gāhāpacchaddhaṃ | abbhuṭṭhāṇaṃ ḍaṃḍaggaha-pāya-puṃcchaṇāsaṇappadāṇaggahaṇādīhiṃ sevā jā sā

v15.p17

bhattī bhavati | nāṇa- daṃsaṇa - carita -tava-bhāvaṇādiguṇarajiyassa jo raso pītipaḍibaṃdho so bahumāṇo bhavati | bhaṇṇati - ettha caubhaṃgo kāyavvo | bhattī nāmegassa no bahumāṇo | tattha paḍhamabhaṃge vāsudeva-pūtto pālago | bitiya - bhaṃge seduo saṃbo vā, tatiya-bhaṃge goyamo | utthe kavilā kālasokariāi | idāṇiṃ bhattibahumāṇāṇaṃ annonnārovaṇaṃ kajjati || jao bhaṇṇati
14
[bhā. 14] bahumāne bhatti bhaitā, bhattīe vi māno akaraṇe lahuyā | girīnijjharasivamaruo, bhattīe puliṃdao māne ||
cū. jattha bahumāṇo tattha bhattī bhave na vā | bhattīe bahumāṇo bhatio, bahukāralovaṃ kāūṇa bhannati māno | bhatti bahumānaṃ vā na kareti caulahayā | ahavā bhatti na kareti ṅka | bahumāṇaṃ na kareti ṅkā | āṇāiṇo ya dosā bhavaṃti |
bhattibahumāṇavisesaṇatthaṃ udāharaṇaṃ bhannati :- goragari nāma pavvato | tassa-nijjhare sivo | taṃ ca ego baṃbhaṇo puliṃdao ya acceti | baṃbhaṇo uvalevaṇādi kāuṃ ṇhavaṇaccaṇaṃ kareti | puliṃdo puṇa uvacāravajjiyaṃ gallolapāṇieṇaṃ ṇhaveti | taṃ ca sivo saṃbhāsiuṇaṃ paḍicchai ālāvaṃ ca karei | annayā baṃbhaṇeṇa ālāvasaddo suo| paḍiyariūṇa jahābhūtaṃ nātaṃ | uvāladdho ya so sivo “tumaṃ eriso ceva pāṇa sivo" teṇa siddhaṃ “esa me bhāvao anuratto" | annayā acchi ukkhaniuṇa acchai sivo | baṃbhaṇo āgao, raḍio, uvasaṃto | puliṃdo āgao | acchiṃ natthi tti appaṇo acchī bhallīe ukkhaṇiūṇa sivagassa lāeti | baṃbhaṇo patīto | tassa baṃbhaṇassa bhattī, puliṃdassa bahumāṇo | evaṃ nāṇamaṃtesu, bhattī bahumāṇo kāyavvo | bahumāṇe tti dāraṃ gayaṃ || iyāṇi uvahāṇe tti dāraṃ
taṃ davve bhāve ya | davve uvahāṇamādi | bhāve imaṃ | [bhā. 15]
doggai paḍaṇupadharaṇā, uvadhāṇaṃ jattha jattha jaṃ sutte | āgāḍhamanāgāḍhe, gurulahu āṇādi - sagaḍapitā ||
cū. duṭṭhā gatī, duggā vā gatī duggatī| dukkhaṃ vā jaṃsi vijjati gatīe esā gaī duggatī | viṣametyarthaḥ | kutsitā vā gatirdurgati | aṇabhilasiyatthe dusaddo jahā dubbhago | sāya naragagatī tiriyagatī vā | patanaṃ pātaḥ | tīe duggatīe pataṃtamappāṇaṃ jeṇa ghareti taṃ uvahāṇaṃ bhannati | taṃ ca jattha jattha ti esa sutavīpsā, jattha uddesage, jattha ajjhayaṇe, jattha suyakhaṃdhe, jattha aṃge, kālukāliya aṃgānaṃgesu neyā | jamiti jaṃ uvahāṇaṃ nivvītitādi taṃ tattha tatha sute śrute] kāyavvamiti vakkasesaṃ bhavati | āgāḍhānāgāḍhetti jaṃ ca uddesagādī sutaṃ bhaṇiyaṃ taṃ savvaṃ samāsao duvihaṃ bhaṇṇati-āgāḍhaṃ anāgāḍhaṃ vā | taṃ ca āgāḍhasayaṃ bhagavatimāi anāgāḍhaṃ āyāramāti | āgāḍhe āgāḍhaṃ uvahāṇaṃ kāyavvaṃ | anāgāḍhe anāgāḍhaṃ | jo puṇa vivaccāsa karetti tassa pacchittaṃ bhavati | āgāḍhe ṅkā | anāgāḍhe ṅka | āṇāṇavattha - micchatta-virāhaṇā ya bhavaṃti |
ettha dito asagaḍapiyā | kā sā asagaḍā ? tīse uppattī bhaṇṇati- gaṃgātīre ego āyario vāyaṇāparissaṃto sajjhāye vi asajjhāyaṃ ghoseti evaṃ nāṇaṃtarāyaṃ kāūṇa devalogaṃ gao | tao cuo ābhīrakule paccāyāo bhoge bhuṃjati | ghūyā ya se jāyā | atīva rūvavatī | te ya paccatiyā goyāriyāe hiṃḍati | tassa ya sagaḍaṃ purato vaccati | sāya ya se dhūyā sagaḍassa tuṃḍe

v15.p18

pīṭhikā - [bhā. 15] ṭhitā | tīse ya darisaṇatthaṃ taruṇehiṃ sagaḍā pi uppaheṇa periyāṇi | bhaggāṇi ya | to se dāriyāe logeṇa nāmaṃ kataṃ asagaḍā|
asagaḍāe piā, asagaḍapiā | tassa taṃ ceva veraggaṃ jātaṃ | dāriyaṃ dāuṃ pavvaito | paḍhio jāva cāuraṃgijaṃ | asaṃkhae uddiḍhe tannānāvaraṇaṃ udinnaṃ | paḍhaṃtassa na ṭhāti | chaṭveṇa aṇuṇṇavaitti bhaṇie-eyassa ko jogo | āyariyā bhaṇaṃti-jāva na ṭhāti tāva āyaṃbilaṃ | tahā paḍhati | bārasa vittā | bārasahi varisehiṃ āyaṃbilaṃ kareteṇaṃ paḍhiyā | taṃ ca se nāṇāvaraṇaṃ khīṇaṃ | evaṃ sammaṃ āgāḍhajogo anāgāḍhajogo vā aṇupāleyavyo tti | uvahāṇe tti dāraṃ gayaṃ || iyāṇiṃ aniṇhavaṇe tti dāraṃ-aniṇhavaṇaṃanavalāvo, tappaḍivakkho avalāvo, jato bhaṇṇati[bhā. 16] niṇhavaṇaṃ avalāvo, kassa sagāse adhitaṃ anna caugurugā|
hāvitachuragharae, dāṇa tiḍaṃge nive himavaṃ || cū. kovi sāhū visuddhakkharapadabiṃdumattādie paḍhaṃto paraveṃto ya anneṇa sāhuṇā pucchio kassa sagāse ahīyaṃ | tagāra-higārāṇaṃ saṃdhippaogeṇa agārolabmati; tato ahītaṃ bhavati | teṇa ya jassa sagāse sikkhiyaṃ so ya na suddhatakkasaddasiddhatesu pavīṇo jaccādisu vā hīnataro| ato teṇa lajjati | 'annatti' annaṃ jugappahaṇaṃ kahayati | tagāra-nagārāṇaṃ saṃghippaogā agāro labbhati, teṇa annamiti bhavati | evaṃ niṇhavaṇaṃ bhavati | imaṃca se picchattaṃ ṅka| ahava sutte |ṅka atthe | ṅkā | vāyaṇāyariyaṃ niṇhaveṃtassa ihaparaloe ya natthikallāṇaṃ |
egassaṇhāviyassa churagharayaṃ vijāe āgāse ciṭṭhati|taṃca parivvāyago bahūhiṃ uvāsaṇehiṃ laddhavijaṃgaṃtuṃtidaṃḍeṇa āgāsagatena loe pūijjai | rannāpucchiobhagavaṃ kiṃ vijātisatotavāisato vā| so bhaṇati-vijātisao|kao āgāmiotti-“himavaṃte maharisisagāsāotti" tidaṃḍaṃ khaḍakhaḍeṃtaṃ paḍitaṃ | evaṃ jo vi appagāso āyarioso vi na niṇhaveyavyo | aniṇhavaṇe tti dāraṃ gayaṃ || idāṇiṃ vaṃjaṇetti dāraṃ-vyaṃjayatīti vyaṃjanaṃ |taṃca akkharaṃ|akkharehiṃsuttaṃ niṣphajjatitti kāuṃ suttaṃ vaṃjaṇaṃ | tamaṇṇahā kareṃti| kahaṃ ? [bhā. 17] sakyamattābiṃdū, annabhidhāṇeṇa vā vitaṃ atthaṃ |
vaṃjeti jeṇa atthaṃ, vaṃjaṇamiti bhaṇnate suttaṃ || cū. pāitaṃ suttaṃ sakkaeti, jahā-dharmo maṃgalamutkṛṣṭaṃ | abhūtaṃ vā mattaṃ deti pheḍeti vā, jahāsavvaṃ sāvajaṃ jogaṃ paccakkhāmi evaṃ vattabve-savve sāvajje paṃca vi sāṇussārā nagārā vattavvā, so puṇa namo arahaṃtāṇa bhaṇati | abhidhīyate teṇa-tamabhihāṇaṃ, jahā-ghaḍo paḍo vā | annaṃ abhihāṇaṃ annabhihāṇaṃ | tato teṇa anneṇaṃ abhihāṇeṇa 'tamiti' taṃ ceva atthaṃ abhilavati, jahā-puṇṇaṃ kallāṇamukkosaṃ, dayāsaṃvaranijarā | avisaddo vikappatthe payattha-saṃbhāvame vā | kiṃ puṇa padatthaṃ saṃbhāvayati, sakkharapaehiṃ vā hīnātirittaṃ kareti, annahā vā suttaṃ kareti, evaṃ payatthaṃ saṃbhāveti-suttaṃ kamhāvaṃjaṇaṃbhannati? ucyate-vaṃjatitti vyaktaṃkaroti, jahodaṇarasovaṃjaṇasaṃyogā vyakto bhavati | evaṃ suttā attho vatto bhavati | jeṇaṃ ti jamhā kāraṇā vaṃjijjatitti attho | evaṃ vaṃjaṇasāmatthāto, vaṃjaṇamiti vuccate suttaṃ, nigamanavayaṇaṃ | taṃ vaṃjaṇaṃ sakkayavayaṇādibhikappayaṃtassa pacchittaṃ bhavati||

v15.p19

lahugo vaṃjaṇabhede, āṇādī atthabhea caraṇe ya | caraṇassa ya bhedeṇaṃ, amokkha dikkhā ya aphalā u ||
cū. sakkayattābiṃdū akkharapayabheesu vaṭṭamāṇassa māsalahu | annaṃ suttaṃ kareti caulahuṃ | āṇāaṇavatthamicchattavirāhaṇā ya bhavaṃti | evaṃ suttabheo | suttabheyā atthabheo | atthabheyā caraṇabheo | caraṇabheyā amokkho | mokkhābhāvā dikkhādayo kiriyābhedā aphalā bhavaṃti | tamhā vaṃjaṇabhedo na kāyavvo | vaṃjaṇetti dāraṃ gayāṃ ||
idānaṃ atthe tti dāraṃ
vaṃjaṇamabhiṃdamāṇo, avaṃtimādaṇna atthe gurugo u | jo anno aṇuvādī, nāmādivirāghaṇā navariṃ ||
cū. vaṃjaṇaṃ suttaṃ | annahā karamaṃ bhedo | na bhiṃdabhāṇo abhidamāṇo aviṇāsaṃtotti bhaṇitaṃ hoti | tesu ceva vaṃjamesu annaṃ atthaṃ vikappayati, kahaṃ ? jahā avaṃtimādaṇṇeti, “avaṃtī yā vaṃtī logaṃsi samaṇāya māhaṇāya vipparāmutitti," avaṃtī nāma jaṇavao, keyatti rajju, vaṃtī nāma paḍiyā kūve, loyaṃsi nāyā jahā kūve keyā paḍitā, tato dhāvaṃti samaṇā - bhikkhugāi, māhaṇā-dhijjāiyā, te samaṇa-māhaṇā kūve oyariḍaṃ pāṇiyamajjhe vivihaṃ parāmusaṃti | ādisaddāto annaṃ pi suttaṃ evaṃ kappati annaṃti annahā atthaṃ kappayati | evaṃ atthe annahā kappie sohī attha gurugo u | atthassa annāṇi vaṃjaṇāṇi kareṃtassa māsaguru, aha annaṃ atthaṃ kareti to caugurugā | annoti bhaṇitāto abhaṇito anno | so ya anidiṭṭhasarūvo | aṇaṇupātitti anupatatītyanupātī ghaḍamāno yujyamāna ityarthaḥ | na anupātī ananupātī aghaṭamāna ityarthaḥ | tamaghaḍamāṇamatthaṃ sutte jojayaṃto, nāṇātivirāhaṇatti nāṇaṃ ādi jesiṃ tāṇimāṇi nāṇādīṇi, ādi saddāto daṃsaṇacarittā, te ya virāhetti | virāhaṇā khaṃḍaṇā bhaṃjaṇā ya egaṭṭhā| navariṃ ti ihaparalogaguṇapāvaṇavudāsatyaṃ ṇavari saddo pautto, virāhaṇā eva kevaletyarthaḥ | atthe tti dāraṃ gayaṃ | idāṇiṃ tadubhae tti dāraṃ[bhā. 20 ]
dumapupphipaḍhamasuttaṃ - ahāgaḍarīyaṃti ranno bhattaṃ ca | ubhayaṇṇakaraṇeṇaṃ-mīsagapacchittubhayadosā ||
cū. dosu māo dumo puṣpa vikasaṇe | dumassa puṣkaṃ dumapuṣkaṃ | teṇa dumapuppheṇa jattha uvamā kīrai tamajjhayaṇaṃ dumapupphiyā, ādāṇapayeṇaṃca se nāmaṃ dhammo maṃgalaṃ | tattha paḍhamasuttaṃ paḍhama-silogo tattha ubhayabhedo darisijjati | “dhammo maṃgalamukkaṭhṭhe ” evaṃ silogo paḍhiyavvo, so puṇa evaṃ paḍhati“dhammo maṃgalamukkaṭhṭho, ahiṃsā ḍuṃgaramastake |
devāvi tassa nāsaṃti, jassa dhame sadā masī ||"
ahāgaḍayaṃti tti ahākaḍesu rīyaṃti tti | ettha silogo paḍhiyavvo | atya ubhayabhedo darisijati |
"ahākaḍehiṃ raṃdhaṃti, kaṭṭhehiṃ rahakāriyā | lohārasamāvuṭṭhā, je bhavaṃti anīsarā |”
ranno bhattaṃ ti | tattha ubhayabhedo darisijjati- “rayabhatte siṇāṇe ya" silogo kaṃṭho |

v15.p20

" ranno bhattaṃ siṇo jattha, gaddaho tattha khajjati |
saṇajjhati gihī jattha, rāyā piṃḍaṃ kimajjhatī-kimacchatī |"
ubhayaṃ suttatthaṃ | tamannā kuṇati | suttamannahā paḍhati, atthamannahā vakkhāṇeti | evamannahā suttatthe kappayaṃtassa mīsagapacchittaṃ | mīsaṃ nāma vaṃjaṇabhede atthabhede ya je pacchittā bhaṇitā te dovīha daṭṭhavvā | ṅka | ṅkā || ubhayadosā ya vyaṃjanabhedādarthabhedaḥ, arthabhedācca caraṇabhedaḥ, iha tu caraṇabheda eva draṣṭavyaḥ, yataḥ śrutārthapradhānaṃ caraṇaṃ tamhā ubhayabhedo caraṇabhedo daṭṭhavvo || idāṇiṃ kālānāyārādisu je'bhihiyā pacchittā te kei matavisesiyā jaha bhavati na bhavati yatahā bhannati |

suttami ete lahugā, pacchittā atthe gurugā kesiṃci | taṃ puṇa jati jamhā, doha vi lahuā aṇajjhāe |
17
cū. je ete pacchittā bhaṇitā te sutte lahu atthe gurugā | keti mateṇevaṃ bhannati | āyario bhaṇati - tadidaṃ keti mataṃ na yujjate, na ghaḍae, novavattiṃ paḍicchati |
sīso bhaṇati | kamhā ? āyario bhaṇati - jamhā doṇha vi lahugā aṇajjhāe| aṇajjhāe tti akāle asajjhātite vā suttatthāī kareṃtāṇaṃ sāmaṇṇeṇa lahugā bhaṇitā, tamhā na ghaḍati | je puṇa kei āyariyā lahuguru visesaṃ icchaṃti te imeṇa kāraṇeṇa bhāṃti[bhā. 22] “atthadharo tu pamāṇaṃ, titthagaramuhuggato tu so jamhā |
puvvaṃ ca hoti attho, atthe guru jesi tesevaṃ ||"
cū. suttaghare nāmege no atthaghare, evaṃ caubhaṃgo kāyavvo | kalidāvarāṇa bhagāṇa suttatthappattegaṭhiyāṇa gurulāghavaṃ ciṃtijjati | kula - gaṇa - saṃghasamitīsu samāyārīparūvaṇesu ya suttagharāo atthagharo pamāṇaṃ bhavati | tahā - gaṇāṇuṇṇākela guru tatiya bhaṃgillā'sati bitiyabhaṃge atthaghare gaṇāṇuṇna kareti na suttaghare| evaṃ atthagharo gurutaro pamāṇaṃca | kiṃ ca titthagara - muhaggato so tyo jamhā | suttaṃ puṇa gaṇaharamuhuggataṃ | " atthaṃ bhāsati arahā" - gāhā - tamhā gurutaro attho | kiṃ ca puvvaṃ ca hoti attho pacchā suttaṃ bhavati | bhaṇiyaṃ ca
“arahā atthaṃ bhāsati, tameva suttīkareṃti gaṇadhārī |
attheṇa vinā suttaṃ, anissiyaṃ kerisaṃ hoti ? ||"
jesitti jesi āyariāṇaṃ te sevaṃti-ja- gārudiṭṭhāṇaṃ ta--gāreṇaṃ ti niddeso kīrati, sa- gārā egāro piho kajjati, evaṃ tato bhavati, evaṃ saddeṇa ya evaṃ kāraṇāṇi dhoseṃti-bhāṃti “atthe gurūṇo sutte lahuā pacchittā |" iti bhaṇito aṭṭhaviho nāṇāyāro ||
idāṇiṃ daṃsaṇāyāro bhaṇṇati- daṃsaṇassa ya āyāro daṃsaṇāyāro, so ya aṭṭhaviho[bhā. 23] nissaṃkiya nikkaṃkhiya, nivvitigicchā amūḍhadiṭṭhiya |

uvavūha - thirīkaraṇe, vacchalla - pabhāvaṇe aṭṭha || saṃsayakaraṇaṃ saṃkā, kaṃkhā annoṇadaṃsaṇaggāho| saṃtaṃmi vi vitigicchā, sijjhejja na me ayaṃ aṭṭho ||
cū. saṃsayaṇaṃ saṃsayaḥ | karaṇaṃ kriyā | saṃsayasya karaṇaṃ saṃsayakaraṇaṃ | sissāha - jamidaṃ
15 2

v15.p21

saṃsayakaraṇaṃ kimidaṃ vinnāṇatthaṃtarabhūtaṃ utāṇatthaṃtaramiti | gururāha-na idamatthaṃtarabhūtaṃ ghaḍassa daṃḍādayo jahā idaṃ tu anatthaṃtaraṃ, aṃgulie ya vakrakaraṇavat | jadidaṃ saṃsayakaraṇaṃ, sā eva saṃkā, saṃkaṇaṃ saṃkā, cintā saṃketyarthaḥ | sā duvihā dese savve ya dese jahā- tulle jīvatte kahamege bhavvā ege śrabhavvā, ahavegeṇa paramāṇuṇā ege āgāsapadese puṇṇe anno vi paramāṇū tatthevāgāsapadese avagāhati na ya paramāṇū paramāṇuto suhumataro bhavati, na ya āyapamāme annāvagāhaṃ payacchati, kahameyaṃ ti ? evamādi dese saṃkā | savvasaṃkatti savvaṃ duvālasaṃgaṃ gaṇipiḍagaṃ pāyagabhāsānibaddhaṃ māṇu etana kusalakappiyaṃ hojjā |
18
saṃkiṇo asaṃkiṇo ya dosaguṇadīvaṇatthaṃ udāharaṇaṃ-jahā te peyāpāyā-dāragā- egassa gihavatiṇo pasaviyaputtā bhajjā matā | teṇa ya annā ghariṇī katā | tīe vi putto jāo | to dovi lehasālāe paḍhaṃti | bhoyaṇakāle āgatāṇa doṇha vi gihaṃto ṇiviṭhṭhāṇa māsakaṇaphoḍiyā peyā dinnā | tattha muyamātio ciṃtei - "macchittā imā" | sasaṃkio piyati | tassa saṃkāe vagguliyāvāhī jāto, toya | bitio ciṃteti - "na mamaṃ mātā macchiyāo deti" | nissaṃkito pivati, jīvitoya | tamhā saṃkā na kāyavvā, nissaṃkiteṇa bhaviyavvaṃ | saṃke ti dāraṃ gataṃ |
idāṇiṃ kaṃkhe tti dāraṃ | kaṃkhā annonnadaṃsaṇaggāho tti batito pādo gāhāe| kaṃkhaṇaṃ kaṃkhā abhilāṣa ityarthaḥ | kaṃkhā abhilāso, annaṃ ca annaṃ ca annonnaṃ-nāṇappagāresu tti bhaṇiyaṃ hoi, diṭṭhī darisaṇaṃmatamityarthaḥ, tesu nāṇappagāresu darisaṇesu gāhoggahaṇaṃ grāha gṛhītirityarthaḥ erisā kaṃkhā | sā yaduvihā- dese ya savve ya | dese jahā - kiṃci egaṃ kutitthiyamataṃ kaṃkhati, jahā - " ettha vi ahiṃsā bhaṇitā mokkho ya, atthi sukayadukkayāṇaṃ kammāṇa phalavittiveseso diṭhṭho" evamādi dese | savvakaṃkhā bhannati | savvāṇi sakkājīviga - kavila - boḍitolūga - veda - tāvasādimatāṇi gehati | savvesu tesu jahābhihitakāraṇesu ruī uppāyaṃto savvakaṃkhī bhavati
akaṃkhiṇo kaṃkhiṇo ya guṇadosadarisaṇatthaṃ bhannati udāharaṇaṃ | rājā asseṇa avaharito | kumāromacyo ya aḍaviṃ paviṭṭhā | chuhā parajjhā vanaphalāṇi khāyaṃti | paḍiṇiyattāṇaṃ rāyā ciṃteti laḍuga-pūḍalagamādīṇi savvāṇi bhakkhemi tti āgayā do vi jaṇā | rāyeṇa sūyārā bhaṇitā | jaṃ loe pavaraṃ ti taṃ savvaṃ raṃdheha tti | tehiṃ raddhaṃ uvaṭhaviyaṃ ranno | so rāyā pecchaṇagaditaṃ kappeti kappaḍiyā baliehiṃ ghāḍijjaṃti evaṃ miṭṭhassa ogāso hohiti tti kāuṃ kaṭho maṃḍakoṃḍagādīṇi khatitāṇi | tehiṃ sūleṇa mato| amacceṇa puṇa vamaṇa-vireyaṇāṇi katāṇi | so ābhāgī bhogāṇaṃ jāo | iyaro yamao | tamhā kaṃkhā na kāyavvā | kaṃkhetti dāraṃ gataṃ |
idāṇiṃ vitigicchetti dāraṃ | “saṃtaṃmi vi vitigiccha ” gāhā-pacchaddha| saṃtaṃmi vijamāṇaṃmi, avi payattha saṃbhāvaṇe, kiṃ saṃbhāvayati ? "paccakkhe vi tāva atthe vitigicchaṃ kareti kimu parokkhe” etaṃ saṃbhāvayati | vitigiṃcchā nāma mativipluti | jahā thāṇurayaṃ puriso'yamiti | sijjheja tijahā''bhilasitaphalapāvaṇaṃ siddhī | nagāreṇa saṃdehaṃ jaṇayati | me iti ātmanirdeśaḥ | ayamiti mamābhipretaḥ | arthaḥ ardhyate ityarthaḥ | esa payattho bhaṇio | udāharaṇasahio samudāyattho bhannati | sā vitigicchā duvihādese savve | tattha dese - " ahme moya - seya-ma - mala- jalla-paṃkadiddhagattā acchāmo, abbhaṃguvvaṭṭaṇādi na kiṃci vi karemo, na najjati

v15.p22

kiṃphalaṃ bhavissatinavā" emātidese|savve- "baṃbhacaraṇa-kesuppāḍaṇa-jalladharaṇa-bhūmisayaṇaparisahovasagga-visahaṇāṇi ya evamāīṇi bahūṇi karemo, na najai-kimetesiṃ phalaṃ hoja vā na vā" evaṃ vitigicchatije ādijugapurisā te saṃghayaṇa-dhiti balajuttā jahābhihitaṃ mokkhamaggaṃ ācaraṃtā jahābhilasiyamatthaṃ sāheti, amhe puṇa saṃghayaṇādivihūṇā phalaṃ vilahijjāmo na vā na najati | ahavā savvaṃ sāhūṇaṃ laṭuṃ di8 jati navaraṃ jīvākulo logo na diṭṭho hum̐to to suṃdaraṃ hotaṃ, desavitigicchā esā | savvavitigicchā jai savvaṇṇūhiṃ tikāladarisīhiṃ savvaṃ sukaraṃ diṭuṃ hotaṃ to ṇaṃ amhārisā kāpurisā suhaṃ kareṃtā, evaṃ suṃdaraṃ hotaṃ|
nivitigicchi-vicigiṃcchiṇo pasāhaṇatthaṃ udāharaṇaṃ bhaṇṇati- ego sāvago "naṃdīsaravaradīvaṃ" gato|divvoya se gaṃdho jāo divvasaṃghaseṇaṃ | anneṇa mittasāvaeṇapucchito kahaṇaṃ? vijāe dāṇaṃ | sāhaṇaṃ masāṇe | pitāyaṃ sikkagaṃ heṭṭhā iṃgālā, khāyaro ya sūlo, aṭṭhasayaṃ vāre parijavittā pādo chijjae, evaṃ bitie tatie chitteāgāseṇa vaccati | teṇa sā vijjā gahitā kālacauddasirattiṃ sāheti masāṇe | savvaṃ uvacāraṃ kāuṃna ajjhavasati | coroya nagarārakkheṇa parabbhasamāṇo tattheva atigato | te veḍhiūṇa ṭhitā, pabhāe dheppihiti | so ya coro bhamaṃto taṃ vijāsāhagaṃ pecchati | teṇa pucchito bhaṇati vijaṃ sohemi tti | keṇa dinnā, sāvageṇa | coreṇa bhaṇiyaṃ-imaṃ davvaṃ giṇhāhi vijaṃ dehi | so saḍḍo vitigicchati sijjhijjā na vatti | teṇa dinnā| coreṇa ciṃtiyaṃ samamovāsao kīḍiyāe vipāvaṇecchati, saṃcameyaṃ | so sāheumārabdho, siddhā| iyaro saḍḍho gahito | teṇaāgāsagaeṇaṃ logo bhisito | tāhe so saṭṭo mukko | saḍḍā jāyā | evaṃ nivvitigiccheṇa hotiyavvaṃ || ahavā[bhā. 25] vidu kucchatti va bhaṇati, sā puṇa āhāramoyamasiṇāī|
tīsu vi dese gurugā, mūlaṃ puṇa savvahiṃ hoti || cū.vidu-sāhū, kucchati-garahati niṃdatītyarthaḥ|vaiti bitiya vikappadarisaṇebhaṇṇaitti bhaṇiyaṃ hoti | sā iti sā vidugucchā | puṇa saddo visesaṇatthe dahravyo| puvvābhihitavitigacchato imaṃ vidugucchaṃ visesayati | sā puṇa vidugucchā imesu saṃbhavati |āhāre tti vallikaresuāhāreti, ahavā maṃḍalī vihāṇeṇa bhuṃjamāṇā pāṇā iva savve ekalālā asuiṇo ete | moe tti kāiyaṃ vosiriuṃ davaṃ na geṇhaṃti samāhīsu vā vosiriuṃ tārisesu ceva laṃbaṇesuṃ bhāyaṇāṇi chivaṃti | masiṇāṇettiaṇhāṇāya eteṃpasseyaulliya-malajjharaṃtagattā sayākālameva ciṭṭhati ādi saddāto sovīraga-gahaṇaṃ teṇa va millevaṇaṃ moyapaḍimāpaḍivattī ya ete vepaṃti | jahā keṇa kayā vidugucchā tatthudāharaṇaṃ- saḍḍo pañcaṃte vasati | tassa dhūyā vivāhe kiha vi sāhuṇo āgatā | sā piuṇā bhaṇiyā putti paḍilāhehi | sā maṃḍiya-pasāhitā paḍilāheti | sāhūṇaṃ jallagaṃdho tīe agghāo| sā hiyaeṇa ciṃteti-aho! aṇavajjo dhammo bhagavatā desio, jaijaleṇa phāsueṇaṇhāejā ko dosī hojjā | sā tassa ṭhāṇassa anāloiya-paḍikkaṃtā devalogagamaṇaṃ |cutā ‘magahārāyagihegaṇiyā dhūyā jāyā | gabbhagatā ceva arati jaṇeti | gabbhasāḍaṇehi vi na paḍati | jātā samāṇī ujjhiyā | sā gaṃdheṇa taṃ vanaṃ vāseti | ‘seṇio' ya teṇa ogāseṇa-nigacchati sāmi vaṃdiuṃ | so khaṃdhāvārotīe gaṃdhaṃna sahate| ummaggeṇayapayāo| rannā pucchiyaṃ kimeyaṃ | tehiṃ kahiyaṃdāriyāe

v15.p23

niśītha-chedasūtram -1gaṃdho | gaṃtūṇaṃ diṭṭhā | bhaṇati eseva mamaṃ paḍhama pucchā | bhagavaṃ puvvabhavaṃ kaheti | bhaṇati esa kahiṃ paccaṇubhavissatisāmī bhaṇati-etietaṃ veitaṃidāṇiṃ, sātavaceva bhajā bhavissati, aggamahisī bārasa saṃvaccharāṇi sā kahaṃ jāṇiyavvā | jā tuma ramamāṇassa paṭṭhie haṃsolīṇaṃ kāhiti taṃjāṇijāsi | vaṃdittā gao sā avagayagaṃdhā egāe āhīrīe gahitā, saṃvar̤iyā, jovaṇatthā jāyā| komuticāraṃ mātāe samaṃ āgatā | 'abhao seṇio' ya pacchaṇhaṃ komudīcāraṃ pecchaṃti|
tīse dāriyāte aṃgaphāseṇaṃ 'seṇio' ajjhovavaṇṇo | nāmamuddīyā ya tīse dasīyāe baṃdhati | 'abhayassa' kaheti-nāmamuddā haritā, maggāhi | teṇaṃ maṇussā pesitā| tehiṃ vārā baddhā te ekekaṃ māṇusaṃ nīṇaṃti | sā dāriyā diṭṭhā | corī gahitā | 'abhao' ciṃteti-etadarthaṃ se dasiāe veḍhao baddho | 'abhao' gao ‘seṇiyassa' samīvaṃ | bhaṇati, gahio coro | kahiṃ so? mārio| ‘seṇio' addhitiṃ pagao| 'abhao' bhaṇai-mukkā | sā puṇa mayaharadhuyā varettā pariṇīyā | annayā bukkaṇṇaeṇa ramaṃti | rāṇiāo pottaṃ vahāveṃti, hatthaṃ vā ḍeti | jāhe rāyā jicaha tāṇe na taṃ vāheti | iyarīe jīto potta veḍhettā vilaggā | rannā sariyaṃ | mukkā, bhaṇatimama visajjeha | visajjiyā, pavvaiyā ya | evaṃ vidugucchāe phalaṃ | vitigicche tti dāraṃ gataṃ | idāṇiṃ eesiṃ pacchittaṃ bhannati | tīsu vi pacchaddhaṃ | tīsu vi saṃkā kaṃkhā bitigicchā ya etāī tinni | etāsutīsuvidese patteyaṃ patetyaṃgurugā|mūlamitisavvacchedo|puṇa saddosavvasaṃkātivisesāvadhāraṇe dahavyo | savvahiṃ ti savvasaṃkāe savvakaṃkhāe savvavitigicchāe ya | hotibhavatītyarthaḥ | kiṃ tat mūlamiti anukarisaṇavakaṃ daṭṭhavvaṃ |
idāniṃ amūḍhadihitti dāraṃ-muhyate sma asminniti mūḍhaḥ | na mūḍhaḥ amūḍhaḥ | amūḍha diṭṭhi yāthātathyadṛṣṭirityarthaḥ | jahā sā bhavati tahā bhaṇṇati[bhā.26] negavidhā iḍḍīo, pūrva paravādiṇaṃ cadaṇaṃ |
jassa na mujjhai diṭṭhī, amaḍhadidi tayaṃ beṃti || cū. negavihatti nānāppagārā, kā tā? ithio | ihitti issariyaṃ, taṃ puṇa vijāmataṃ tavomataṃ vā, tiuvvaṇāgāsagamaṇavibhaṃganāṇādi eśvaryaṃ | pūyatti-asana-pāna-khātimasātima-vattha-kaṃbalātī jassa vā jaṃpāuggaṃ teṇa se paḍilābhaṃ pūyā | kesiṃ sā? paravādiṇaṃ ti jaiṇasāsaṇavairattā parāte yaparivvāyarattapaḍimādīpāsaṃḍatthā, ca saddāo gihatthā dhīcārādi, ahavāca saddāosasāsaṇe vijeime pāsatthā tesiṃpūyāsakkārādi daṭuṃ, ca anukkarisaṇe pāyapūraṇe vā daṭṭhavyo | daṭṭaṇaṃ ti dṛṣṭvā, jahā tesiṃ paravādīṇaṃ pūyāsakkāriḍivisesādī saṃtiṇaṃ tahā amhaṃ, māṇuesaceva mokkhamaggo visiddhṛtarobhavejjā | ato bhaṇṇati-jassa purisassa, na iti paḍisehe, moho vinnāṇa-vivaccāso, diṭṭhī darisaṇaṃ, sa evaṃ guṇavisiṭṭhī amūḍhadiṭṭhī bhannati|jassetipadasya jagāruddivassa egāreṇa ṇiddeso kīrati tagaṃ ti beṃti bruvaṃti ācārcā kathayantītyarthaḥ |
___ amūḍhadiṭṭhī tti dāraṃ gayaṃ | idāṇiṃ uvavūhaṇa ttidāraṃ- uvavūhatti vā pasaṃsatti vā saddhā jaṇaṇaṃtti vā salāghaṇaṃti vā egaṭṭhā || [bhā. 27] khamaṇe veyāvacce, vinayasajjhāyamādisaṃjuttaṃ |
jo taṃ pasaṃsae esa, hoti uvavūhaṇā vinao|

v15.p24

cū. “khamaṇitti' cautthaṃ chaṭheṃ aṭṭhamaṃ dasamaṃ duvālasamaṃ addhamāsakhamaṇaṃ māsa-dumāsatimāsa-caumāsa-paṃcamāsa-chammāsā| savvaṃ pi ittaraṃ, āvakahiyaṃvā| "veyāvacceti" āyariyaveyāvacce dasamae| esi purisāṇaṃ imeṇaṃ veyāvaccaṃ kareti, asanādiyā vatthāiṇā pīḍha-phalagasejā-saṃyāraga-osaha-bhesajjeṇayavissāmaṇeṇaya| vinaotti nāṇa-viṇao, daṃsaṇa-viṇao, caritta-viṇao, maṇa-viṇao, vai-viṇao, kāya-viṇao uvacāriya-viṇao ya, esa viṇao savittharo bhāṇiyavyo jahā dasaveyālie | sajjhāetti vāyaṇā 1 pucchaṇā 2 pariyaṭṭaṇā 3 anuppehā 4 dhammakahā 5 yapaṃcaviho sajjhāo, ādisaddāo je anne tavabheyā omoyariyāi te dhippaṃti, tahā khamādao ya guṇā | juttaṃ tti etehiṃ jahābhihiehiṃ guṇehiṃ uvaveo jutto bhannati joiti anidiṭṭhasarūvosāhūdheppai |taṃsaddeṇa khamaṇādiguṇovaveyassa gahaṇaṃ pasaṃsateślāghayatītyarthaḥ esa tti pasaṃsāe ṇiddeso | hoi bhavati, kiṃ ? uvavūhaṇā viṇao, ṇiddesavayaṇaṃ, vinayaṇaṃ viṇao-kammāvaṇayaṇadvāramityarthaḥ | uvavūhaṇa tti dāraṃgayaṃ || idāṇiṃ thirīkaraṇatti dāraṃ[bhā. 28] etesuṃ ciakhamaṇādiesu sīdaṃtacoyaṇā jā tu |
bahudose māṇusse, mā sīda thirīkaraṇameyaṃ || cū. sītaṃto nāma jo thirasaṃghayaṇo dhitisaṃpaṇṇo haṭṭho ya na ujamati khamaṇādiesu esā sīyaṇā |coyaṇāpreraṇā niyejanetyarthaḥ | taṃpuṇacoyaṇaṃkaretiavāyaṃ daṃseuṃ|jaobhaṇṇati-bahudose māṇusse| dosāavāyā teya-“daṃḍaka sasattha-" gāhā|ahavājara-sāsa-kāsa-khayakuṭṭhādao saṃpaogavippaogadosehi ya juttaṃ | mā iti paḍisehe | evaṃ vayaṇa-kiriyāsahāyatteṇa jaṃ saṃjame thiraṃ karetitti thirīkaraṇaṃ sesaṃ kaṃṭhaṃ | thirīkaraṇe tti dāraṃ gayaṃ || idāṇiṃ vacchalle tti dāraṃ[bhā. 29] sāhammiya vacchallaṃ, āhārātīhiṃ hoi savvattha |
āesagurugilāṇe, tavassibālādi savisesaṃ || samāṇadhammo sāhamio tulladhammo | so ya sāhū sāhuṇī vā | ca saddāto khettakālamāsajja sāvago vidheppati | vacchallabhāvo vacchallaṃ ādaretyarthaḥ | kahaṃ keṇa vā, kassa vā, kāyavvaṃ | sāhūṇa sāhuṇā savvathāmeṇaevaṃ kāyavvaṃ | āhārādinā dabveṇaāhāro ādijesiṃtānimāniāhārādīni, ādi saddātovatthapatta-bhesajosaha-pāda-soyābbhaṃgaṇa-vissāmaṇādisu ya | evaṃ tāva savvesiṃ sāhamiyāṇaṃ vacchallaṃ kāyavvaṃ | imesiṃ tu visesao-āeso-pāhuṇao, guru-sūrī, gilāṇojvarādigahitotao vimukkovā, tavassī vikiṭṭhatavakārī, bālo, ādisaddāto buḍḍo seho mahodaro yaḥ | seho abhinava-pavvaito, mahodaro jo bahuṃ bhuṃjati | 'savisesaṃ' tti esiṃ āesādiāṇaṃ jahābhihitāṇaṃ saha viseseṇa savisesaṃ sādaraṃ sāhigayaraṃ sātisayataramiti||
jo evaṃ vacchallaṃpavayaṇe na kareti tassa pacchittaṃ bhannati | sāmaṇṇeṇa sāhammiyavacchallaṃ na kareti māsalahu visesao bhaṇṇati[bhā. 30] āyarie ya gilāṇe, gurūgā lahugā ya khamagapāhuṇae|
gurugo ya bāla-buḍḍhe, sehe ya mahodare lahuo|| cū.āyariya-gilāṇavacchallaṃna kareti caugurugā patteyaṃ | khamagassa pāhuṇagassa ya vacchallaṃ na kareti caulahugā patteyaṃ | bālabuḍḍāṇa patteyaṃ māsagurugo | seha-mahoyarāṇaṃ patteyaṃ māsalahugo|

First 24 of 485 passages. Read on