Uttarajjhayana p740

p740

pramādasya sthānāni |
kriyate, kīdṛśasya punarasya kimarthaṃ caivaṃvidhaprayojanāni jāyante ? ityāha-sukhaiṣiṇo duḥkhavinodanārtham , kadācidevaṃvidhaprayojanotpattāvapi tatrāyamudāsīna eva syād ? ata ucyate-'tatpratyayam' uktarūpaprayojananimittaṃ 'udyacchati ca' udyacchatyeva, ko'rthaḥ ? tatpravṛttāvutsahata eva rāgī, upalakṣaṇatvād dveṣī ca san, rāgadveṣayoreva sakalā'narthaparamparākāraṇatvāditi sūtrārthaḥ || 105|| kimiti rāgadveṣavaśata eva sakalā'narthaparamparocyate ? ityāśaṅkayāha
virajamāṇassa ya iṃdiyatthā, saddāiyā tāvaiyappagārā|
na tassa save vi maṇunnayaṃ vā, nivattayaṃtī amaṇunnayaṃ vā ||106|| vyākhyā-virajyamānasya upalakṣaṇatvād adviṣataśca, 'caḥ' punararthe, tato virajyamānasyā'dviṣataśca punaḥ 'indriyārthāḥ' śabdādikāḥ tāvanta iti-yāvanto loke pratītāḥ prakārāḥ-kharamadhurādibhedā yeṣāṃ te tāvatprakārā bahubhedā ityarthaḥ, na tasyeti manujasya sarve'pi manojñatāṃ vā 'nirvarttayanti' janayanti amanojñatāṃ vā, kintu rāgadveṣavaśata eva, svarūpeṇa hi rūpādayo na manojñatāmamanojñatāṃ vā kartumātmanaḥ kṣamāḥ kintu raktetarapratipatradhyavasāyavaśāt | ucyate cānyairapiparivāda-kāmuka-śunāmekasyāṃ pramadātanau | kuṇapaṃ kāminī bhakṣyamiti tisro vikalpanāḥ||1|| tato na vītarāgasya manojñatāmamanojñatāṃ vā nirvatayeyuḥ, tadabhāve ca kathaṃ viṣayasevanā''krośadānādiprayojanotpattiḥ ? iti sūtrārthaḥ || 106|| tadevaṃ rāgadveṣayoratiduṣṭatvāt sākṣānmohasya ca tadā''yatanatvāt taddvāreṇoddharaṇopāyān nirūpyopasaṃharannāha
evaṃ sasaṃkappavikappaṇāsuṃ, saṃjāyaī samayamuvaṭṭiyassa|
atthe ca saṃkappayao tao se, pahīyae kāmaguṇesu taṇhā || 107|| vyākhyā-'evam' uktaprakāreṇa svasya-ātmanaḥ saṅkalpā:-rāgadveṣamoharūpā adhyavasāyāsteṣāṃ vikalpanā:-sakala