Pramāṇa · Search · About · API

Udayasundarikatha p41

Udayasundarīkathā p41

Language
Sanskrit

p41.1

pañcama ucchvāsakaḥ | tataḥ krameṇa prastutasāyantaṇārātrikasamayasamāhatāmandamaṅgalamṛdaṅgaravakalakalodvinno madacchaṭāṭopa iva haritkarikapolamaṇḍalāduccalitaḥ pūrvasyām, yāminīparyaṭanapravṛttānāṃ pretasainyānāmasitapatākāstamba iva pretapatipurāntarutthitastriśaṅkutilakitāyāṃ, śītalāvasaraṃ vihāya niḥsṛtasya varuṇāstrapāśaphaṇino visphāraḥ phaṇāpañjara iva pravitataḥ pratīcyāṃ, nidheśvāri prathamapālakopasthitānāmārakṣakartṝṇāṃ karatalatulitāsipalaprabhākalāpa iva kuberanagaragarbhe saṃbhṛtarakṣottarasyāṃ diśi, samantādāvṛtaviyanmaṇḍalo gava(ra ?)lasambhāra iva dravīkaraṇādvistṛtaḥ pravāheṇa, yāmuno jalaugha ivodṛ(ṅka ?)tya viluṭhito bhareṇa, vātyollāsa iva kajjalarajasām, ītipāta iva kokapatriṇām, asitamukhapaṭokṣepa iva diggajānām, mṛganābhipontako (patriko ?) pacāra iva bhūvedikāyāḥ, tamāladalācāra iva gaganamaṇḍapasya, mudhukarītpāta iva brahmāṇḍapuṇḍarīkasya, marakatodghāṭa iva bhuvanakośasya, kalabhakulatalpakalpanākulakarikuṭumbinīpāṭyamānāñjanagirītaṭīkṣodasodaro dikpālapurāyatanadevatādhūpavelopadhyamānakālāgurudhūmavallariprasāra iva nīrandhramandhakāro jagadācacāra | yatrālokavirodhiina pravitatadhvānte dhruvaṃ netrayostrāsena tvaritaṃ palāyya hṛdayakroḍe nilīnaṃ mahaḥ | tenātra sthalamatra vāri viṭapī vācā'tra panthā iti svāntenaiva nirūpya sarpati jano yo yatra tatraiva saḥ || yatra ca— nibhṛtacaraṇanyāsānuccakramāmpannūpurā— masitavasanāṃ nīlābhairapyalaṅkaraṇairvṛtām |

p41.2

kalayati śanairāgacchantīṃ mukhānilasammilanmadhuparaṇitaiḥ saṅketastho yuvā hṛdayapriyām || kiṃ bahunāandhatvamāhitaṃ manye tamasā dīpakeṣvapi | ato hastadhṛtāḥ strībhiḥ sañcāryante gṛheṣvamī || kṣaṇena ca paurandarīṃ diśamanu tādṛśatimiranikareṇa nīlīkṛte nabhasi, harahāsarāśiriva dakṣiṇa (dākṣāyaṇīmukhe, ? ) pāñcajanya iva janārdanakare, nirmokapuñja iva kāliyaphaṇāpañjare, phenapiṇḍa iva yamunājale, mṛgendra iva tamālakānane, haṃsa iva kuvalayavane, balāka iva navāmbhodavṛnde, jhagityāvirbabhūva tārāpatiḥ | tataścadhvāntaikaśatruriti nirbharakopavahnisaṃśliṣṭadṛṣṭipatanairabhisārikāṇām | candraḥ suvṛttasitabimbanibhena bhasmapuñjīkṛtaḥ śirasi pūrvagirerbabhūva || tasmāccapadaṃ kṛtvā nirālambamupariṣṭādadhiṣṭhitaḥ | pūrvaśailākṣarasyenduranusvāra ivābabhau || krameṇa cacāndraṃ maho maṇḍalabhājanasthaṃ dugdhaṃ yathā yāmavatīmahiṣyāḥ | viyogināṃ dṛgdahanogratāpairullāsitaṃ vyomatale luloṭha || kṣaṇāccadhāmabhiḥ sitamayūkhasamutthaiḥ sāndradugdhavisarairiva dhautam | andhakāramalakajjalalepatyaktamambaramabhūdatiśubhram || athaprāpya maṇḍalamacaṇḍarociṣaścumbakāśamasadṛśaṃ madhuvratī | tīvrabhānuhatakairavodarānnaṣṭaśalyakalikeva niryayau || anantaraṃ ca— gandhaḥ samṛddho navakairavāṇāṃ pradoṣavātairavakīryamāṇaḥ | nāsāgato nasya iva kṣiṇoti mānagrahaṃ mānavatījanasya || itaśca— jyotsnāsakhaḥ kusumakārmukapāṇireṣa niścetaneṣvapi vikāravibhustathāhi | spṛṣṭāḥ kareṇa śaśinā sravadambubhāvaiḥ svidyanti śītakiraṇopalaśālabhañjyaḥ ||

p41.3

anyataśca— ambhaḥkaṇāśraśatacarcitapatrahastasaṃsaktapaṅkajamukhī kumudotsaveṣu | mudrāvaruddhamadhupadhvanitairivārkaśokāturā sarasi nīrajinī virauti || kiñca— kamalinī bhuvanāntarite ravau vyapagatālikalāpaśiroruhā | paridadhe vidhaveva sudhākaradyutivitānamiṣeṇa sitāṃśukam ||

p41.4

atha tasminnirastatamasi dhavalitanabhasi vikāsitakumudasarasi nihatarājīvayaśasi srāvitaśaśikāntapayasi śūnyokṛtasaṅketasadasi vidhuritavirahicetasi vivarddhitānaṅgatejasi jagadāhlādanapaṭīyasi vicarati saudhāṃśave mahasi, kandarpadāhopatāpyamānaḥ kṛtapūrvarātrakaraṇīyo rājā jyotsnāmṛtopaśālite saudhaśirasi hṛdayasukhopacāraprapañcitamananyasañcāramasamīpadvārapālakasakhamabhittikaṃ ca vilāsapaṭamaṇḍapamadhiṣṭhitaḥ, kṣīrāmbudhau madhuvirodhīva dhavalacīnacchadāṃśukabhāsvare mahati haṃsatūlatalpe niṣaṇṇaḥ, hariṇalāñchanavataścandrasya darśanena tadākārasādṛśyādanusmṛtaṃ citraṃ vanitāṅkitaṃ paṭabimbamavirataṃ cetasi dadhānaḥ, tathāśrutādbhutavyatikaraparibhāvanodbhūtabhūritvarāvisāritayā nanu kathamasau kanyakā ghaṭiṣyate ka upāyaḥ kiṃ kriyate kva gamyate kutrānviṣyate kaḥ samādiśyata iti cintayā samanudantitamanovṛttiḥ, anveṣaṇāya tasyāstarkayannavasthitiṃ tridivamandireṣu nagareṣu vidyādharapureṣu guhyakāśrayeṣu bhujagarājadhānīṣu ca, sarvato'pyambaramutpatituṃ girīnullaṅghayitumurvīmatikramitumambudhimuttarītuṃ dvīpantaramanusartumuragalokaṃ praveṣṭumutsahamānaḥ, spṛhayamāṇaḥ sarvagāmitvaṃ patatriṇāṃ, sarvaviloktitvaṃ jagadekacakṣuṣo vivasvataḥ, sarvaveditvaṃ ca yogasiddhānāṃ, madanarasavimūḍho gaganādhirohaṇarajjubhrameṇa lasati sitakarakiraṇasantāne'pyālabdhilambuṣuḥ, akhiladiṅmukhākramaṇavāhanadhiyā vahati kumudavanamārute'pyārurukṣuḥ, āhibhuvanapathapratītyā ca bhāsvattūrmilajalabimbitendupratibimbapaṭṭikābhoge'pi pipā (yiyā ?) surityanekadhā kliśyamāno hṛdayena kiyatsamayamavatasthe |

p41.5

tathāsthitasya hi cintayā nabhasi nikṣiptacakṣuṣo rājñaḥ sahasaiva tāvantamapi saṃhṛtya digantasaṃbhṛtaṃ candrikābhogam, apākṛtya ca jetāramapi tamasāṃ candramasaṃ, asīmaprasaraḥ punarnivṛttayevāgatastāvadārambhastādṛśastathaiva bhuvanamācchādayannupasthito viyati vistāravānandhakāraḥ | tamālokya ca rājā sañjātavismayo manasi bhāvitavān, aho ko'yaṃ kiṃ janmā'yamevaṃ mahādbhutavibhūtirakasmādandhakāraḥ | kiṃ nāma sa khalvastaṅgato himāṃśuḥ| paraṃ tithiradya sā| yasyāṃ prathamameva kiyadghaṭikā ca vidhvāntamanantaramakhilā'pi yāminī candramasā vibhāti | kālopyahemantavārṣikatayā nirmalāmbara eva na ca vinā pārvaṇaṃ divasamindugrahaṇatayā sarvagrāsena tamo'pi rāhavīyamāśaṅkyate | tatkimetat | kimeṣa punarudbhūtapakṣatayā samuḍḍīyāntarikṣaśirasyārūḍhavānañjanādriḥ, āhosvidakālajaladharaḥ kaścidunnamya samāgatassyāt, indrajālaṃ vā kenāpyupadarśitamityevaṃ vimṛśati mahīśvare kṣaṇādeva sa khalvandhakāro nijāpasāreṇa samudghāṭayannaindavīṃ vibhūtimekata puñjībhūya gaganāṅgaṇaparisarotsaṅgavartini bhūtale papāta | tatpātasamakālameva tasminpātayannivāśrūṇi, drāvayanniva hṛdayaṃ, chindanniva bandhanāni, dūropasarpaṇavaśātkalitākṣaravyaktiratyantamārrtaḥ pūtkārakaruṇo dhvaniraviśrāntamuttasthau |

p41.6

śrutvā ca taṃ śabdaṃ ūhanāsagarbhamudbhūtakaruṇaḥ kṣoṇīśvaro nanvasāvekahelayaiva tamorāśirambaramapahāya saṃvṛtenātmanā kaḥ kila mahīmavatīrṇavān, atra ca dūrāntarotthānādtāramadhuraḥ kasyāyamākrandamukharo dhvaniḥ, atha bhavatu yasya kasyāpyeṣa pūtkāraḥ kimanena, samantādārttaparitrāṇaṃ nāma dharmaḥ satāṃ viśeṣataḥ kṣitipālaneṣvadhikāriṇāṃ kṣatriyāṇām, atastāvadavilambamevātra gatvā patitamāpadi prāṇinamāśvāsayāmi, prasaṅgādasya ca tamasopyanvayamavagamiṣyāmīti niścitya utthāya śayyātalāt vidhāya ca vīracaryocitāṃ veṣasaṃvṛttiṃ ākṛṣṭakhaṅgaḥ prāvṛtāndhakārapaṭaprabhāvādalakṣyamāṇo'ṅgayāmikairārabdhagamanavego muhūrtāttaṃ pradeśamāsasāda |

p41.7

jhagiti śmaśānavāsinyāścaṇḍikāyāḥ śūnyāyatanasya nātidūravartino viśālaviṭapenāśvatthaśākhinā sanāthasya mahāndhrakūpasyopakaṇṭhe tenāndhakārapaṭalena kāyakāntitayā vyaktimāgatena malinākṛtim, atyantadīrghatayā dīrghaṃ trivikramādapi, prakāmapṛthutayā pṛthuṃ tārakathādapi, saralāsitamūrtitayā lohākṣamiva kālacakrasya, ghṛṇāvadrūpatayā talāramiva (?) narakanagarasya, raktopavarddhitāṅgatayā garbhapātamiva māreḥ, atithimiva bhuvanabhojinaḥ kṛtāntasya, sahāyamiva kalpāntacāriṇo bhairavasya, senānyamivāndhakarucira(kāsura?)saṃhāriṇaścaṇḍikāparigrahasya, pumbhāvamiva kṛtyāyāḥ, piṇḍabandhamiva bhayānaka rasasya, sparśapariṇāmamiva visragandhasya, yāgopaghātināmantaścaro'yamiti kruddhena śatakratunā kṣiptadambholidahanasaṃdīpitamiva piṅgordhvamūrdhajaṃ śiro bibhrāṇaṃ, jvaladdīpakayugaṃ catvaramivānipiṅgekṣaṇadvitayadāruṇaṃ vadanamujjṛmbhayantaṃ, vaktrakuharānniḥsara ntībhiḥ pṛthutarābhiranekaśo'pyarciṣāṃ chaṭābhirmuhuruttrāsavattṛṣṇayā rasanāśatānīva kalpayantaṃ, caitanyāropaṇakṣaṇe sapadi vidīryamāṇamukhadarśanatrāsātpalāyitena kṛṣṇakiraṇāndhakāravatā vāmahastena khaṇḍendulāñchitāṃ kālarātrimiva darśayantam |

p41.8

itareṇa ca pāṇinā malinabhāsi muṣṭau sthitāṃ yamasya (bhru)kuṭighaṭanārthatamasavṛttinīmāpāṭalakaṭākṣalatikāmiva lohitāleparaktāṃ kartikāmuduñcayantam, riktāntrakūjitākarṇanavaśena jhagiti nikṣiptāyā dṛgvidyutaḥ pātādiva nipattitena sahajaśālinā jaṭharāvaṭena bhrājamānaṃ, mekhalīkṛtāhiphaṇapaṃjaramaṇivrajādullasantībhiḥ jvaladbahulajaṭharānalajvālābhiriva mayūkhamālābhirnābhikūpāntardīpyamānaṃ, sarvatopyaṅgeṣu piśitaśoṇitābhāvata (tta?) yā svasminnuddhūtakabalanāśaṅkaiḥ prasādāya dehato viniḥsṛtya caraṇalairnijāsthiphalakaśakalairiva śuklātirūkṣarurucibhirnakhaiḥ kṣitipiṇḍamāpāṇḍuraṃ kurvantam, aśeṣato'pi kīkasamamatvādekadhātuniṣpannamiva dehamāvahantaṃ, pitṛvanavihāralagnābhiścitādhūmadhoraṇībhiḥ kajjalitāmiva nikāmaśyāmāṅgadyutiṃ dadhānam, itastataḥ salava(saṃca?) ladbhūṣaṇasitoragamiṣādāmiṣeṇa bharaṇamalabhamānairnirgatya rabhasā nijāntairapyavayaveṣu māṃsāśayā sambhāvyamānaṃ, bhīṣaṇatayā vibhīṣakāṇāmapi bhayamutpādyantaṃ, bībhatsatayā nārakiṇāmapi ghṛṇāṃ janayantam, ugratayā kṛtāntamapyabhibhavantaṃ, hiṃsratayā mṛtyumapyatiśayānam, āvṛtaṃ bhūṣaṇīkṛtānekanarakaroṭibhiḥ, karaṅkeṇa ca sanāthavāmakakṣaṃ, mukhīkṛtāīrallalanmāṃsapeśikaṃ, upavītīkṛtaśiromālam, ālambitāsthihāram, ākārabhāsuraṃ rākṣasaṃ dadarśa |

p41.9

tena ca nidhāya yamadaṇḍabhīṣaṇaṃ bhujadaṇḍamandhakūpodarādākṛṣya pralabhamavaruḍhām, avirataṃ ca sadīnamākrandantīṃ, sutrāsataralatārakeṇa cakṣuṣā nibhālayantīmabhito'pi kakubhaḥ, prabhūtakampāmāpāṇḍureṣu naktañcarābharaṇamālākapāleṣu saṃkrāntayā pratimūrtyā tasyaiva śaraṇamiva praviṣṭāṃ, jaṭhoragarakṣitāṃ yauvananidhānakā(kala?)śīmivāndhakūpagatodarādutkrāntāṃ, kamalabhramādāgataṃ cañcarīkacakramiva karāgramilitaṃ rudrākṣamāddadhānām, ābhārakeṇa lāvaṇyasalilaśaivaleneva latāvalkalena śobhamānāṃ, tāruṇyena nistuṣīkriyamāṇasya kāntikalāpasyopari parisphurantyā tuṣacchaṭayeva yogapaṭṭyākṛtottarāsaṅgāṃ, prakāśitarūpamādarśabimbamiva bhasmanoddhartitaṃ gātramudvahantīṃ, caturaṅgapramāṇamāsūtrayato vidheraṅgasparśakampitādviccyutena karāṅguḷatrayaśālinā vikarṇamānasūtreṇeva yajñopavītena virājamānāṃ, pṛthunetrakṛṣṇājinarucā kucakamaṇḍaluvāhinyā trivalimekhalāvandhabhṛtā dhṛtavrataliṅgeyeva gātraśriyā parigatāṃ, māheśvarīṃ mūrttimiva śaśikhaṇḍamaṇḍitāṃ lalāṭena, vaiṣṇavīṃ hṛdayabhūmimiva kaustubhavibhūṣitāmadhareṇa, paitāmahīmāsanasthitimiva sarojamayīṃ dhavalākṣivikṣepeṇa, vṛkṣaśikhāśāyibhirārttaravaprabodhādutkūjadbhirākandyamānāmiva patattribhiḥ, anilāndolitaśirasā nivāryamāṇakauṇapāmiva pippala mahīruheṇa, prasāritakareṇākṛṣyamāṇāmiva sudhākareṇa, kṛtāliṅganenāpasāryamānāmiva niśīthamārutena, praśāntākārasundarāṃ caturdaśavarṣavayasamekāṃ kanyātapasvinīmapaśyat |

p41.10

dṛṣṭvā ca jhaṭiti mā mā bhairiti gṛhītakaruṇārasairvacobhirāsannamaraṇabhayodbhūtaśoṣāmāśvāsayaṃstapasvinīmaho bhadramasṛgbhujā hatakenāspṛśyamānāyāmevāhamasyāṃ tvaritamiha prāpta iti pratoṣollasitamānasaḥ sahelahaṅkāravaṃ vimuñca vimuñcāpasarpa re durātman na khalu bhājanamasīdṛśānāmāhāropakaraṇavastūnām | tathāhienāṃ tava prakṛthadāmiṣakhaṇḍasādhye bhojye yadītthamupayogavatīṃ vyadhāsyat | vedhāstadatra khalu rūpaviśeṣaśilpasaṅkleśamīdṛśamasau bata nākariṣyat || tadaho vistāriṇi pitṛvane'tra kutrāpi nipuṇamanviṣya kālāpahṛtajīvitāsu jantukuṭīṣu śaditapiśitapiṇḍakaiḥ kuru duṣpūraṇamātmano jaṭharagarttakasyeti taṃ naktañcaramavocat || so'pi jhagityālokya rājānam, api nāma surasiddhavidyādharoragamanujaguhyakānāmanyatamaḥ, ka eṣa yuvā, mayā hi kila sarva eva tribhuvanodaravivarasañcāriṇo vīkṣitāḥ pumāṃsaḥ, puruṣapuṅgavasyāsya tu kimapyapūrvamevāṅgeṣu lāvaṇyam, anya eva kalāpaḥ kānteḥ, aparaiva hi rekhā saundaryasya ca, ārabhaṭastu kimāpṛcchayate yo'yamatyantabhāsurākāradurnirīkṣāṇāṃ rakṣasāmapi bhayaṅkarasya mamāgre nirviśaṅkamutkhātakhaḍgayaṣṭirevamātmānaṃ darśayati, tanna sāmānyo bhaṭamātramasāvadbhutaḥ kaścit | athavā kimiṣṭārthaparipanthinamapahastanīyaṃ pratibhaṭamupaślokanavikalpenālokayanneva tiṣṭhāmi |

p41.11

nirlocayāmi jhaṭiti cainamityevaṃ vicintya kṛtāntasadmano mukhasya dvāri baddhāsthitoraṇasrajamiva visṛtvarākāraśikharāṃ vikāsayan daśanasaṃhatiṃ, tayaiva ca viśāladhavalayā pralayajaladharabalākācchannamiva bhuvanamāpādayan, akhiladiggajakulāvatrāsakena dhvaninā solluṇṭhahāsaṃ jahāsa | helayā cābravīdaho ko bhavān kimevamasyāḥkṛte tridaśairapyanabhigamyavikramaṃ vi(ni)grahītumāgato'si māṃ | ko hi kalpāntavistṛtāmbhodhijalamahāplavena plāvyāmānāṃ praskhalitumiha kṣamaḥ kṣoṇīṃ, ko nāma balavānmayā nigṛhyamāṇāmimāṃ vimocayitumīśvarastāpasīm | kiñca kiṃ me tvayā dvibhujena jantunā kriyate | yo'hamayodhyaścaturbhujasya viṣṇorapi, daśabhujasya harasyāpi, dvādaśabhujasya svāmino'pi, anyeṣāṃ tu gaṇanaiva kiyatī tadetaddiṣṭopadeśānugraheṇocyase, kalyāṇaprakṛtirasi, kimityevamaśakyasaṅgarasamārambhādātmānamanarthasaṅkaṭe pātayasi, kimiti tāruṇyataralito gaganamutpatasi, kimiti darpāndhaḥ kṛtāntamukhakūpe nipasi, kimiti vīravratasaṃyamī mṛtyumārādhayasi, kimiti śauryagrahāviṣṭo jvalatyagnāvātmānaṃ kṣipasi, kimiti raṇarasāsvādapravṛtto viṣataruphalāni khādasi, kimiti subhaṭacaryākūtūhalaikadurlalito dāruṇena phaṇinā krīḍasi, kimiti vibhujabalāvaṣṭambhabhravindito diggajena karākṛṣṭikeliṃ karoṣi, kimiti cāpannaparirakṣaṇapravaṇo raṇena viśvaikavīraṃ māmupakrāmasi, vraja vimuñca duḥśikṣitadurantamimamadhyavasāyamāyodhanasya na khalu vimukheṣu rakṣasāṃ pravaraḥ praharatīti prokte palabhujā bhūbhujāmadhīśaḥ pratyuvāca |

p41.12

re re durjīva kimevamamunā praśnādinirarthakālāpakolāhalena janayasyantarāyamupasthitāhavamahotsavasya | svapraśaṃsāparo hi yattvaṃ kila bahubhujānāmapi puṃsāmayodhyamāvedayannātmānaṃ dvibhujanindāparāyaṇo māmavajñayā juṣe tatra sā tavaiva piśācikodarakośakīṭakasya garīyasī | nareṣu bahubāhutā nāmamātya( na māhātmya ? )sya | kintu na jñātavānasi yatkhalu svāmī niśācaracakrasya rāvaṇo viṃśatyā'pi bhujānāṃ dvibhujena kṣuraniśitadhārāgradalitagalakandalocalanmaulipātamupasaṃhṛto rāmeṇa, bhārgaveṇa ca bhujasahasravistṛtaḥ kārttavīryaḥ, tadvadhāraya bhaṭānāṃ bhujadvayamevopayujyate saṃyugeṣu || tathāhi— udañcaccittānāṃ tribhuvanajaye dakṣiṇabhujaḥ kṛtārambho vāmaḥ punarabhayadānāya cakite | ka (ku ?) puṃsāṃ tāveva dhruvamudarapūrttivyavasitāvabhūdekaścānyo malaginamabhūmeḥ śucayitā