Pramāṇa · Search · About · API

Udayasundarikatha p89

Udayasundarīkathā p89

Language
Sanskrit

p89.1

dṛṣṭvā ca sāścaryam aho mahatvamaṅgānām, aho bhāsuratvamākṛteḥ aho caturatā caitanyavṛtteḥ, aho śaktiragamyaphalādānasya | yathāsya tiryagjātāvapyeṣa mānuṣasadharmā vyāpāraḥ, yathā plavagajanmano'pīdṛśamabhīrutvam, yathā rakṣakacamūvimardakamidaṃ ca sāmarthyam, tathā tarkayāmi kenāpyantastirohitākāreṇa vastvantareṇāmunā bhavitavyam | ye hi rāmāyaṇe sugrīvanalanīlāṅgadaprabhṛtayo divyāṃśāvantaḥ śrūyante, te kimanyādṛśāḥ kecidabhaviṣyan | athavā madhyavartī teṣāmeko'dyāpi hanūmānāste | sa yadyasāvamībhirananyaśaktibhiśceṣṭitairbhavati tadbhavati | bhavatu, sāmarthyameva jñāpayiṣyati yaḥ kaścidayamiti | dṛśyatāṃ tāvaditi cintayannabhimukhamupāgatena tadupasādhanānubandhabhāvanāvuviṣṭena vijñapto vasantaśīlena deva ! kutopyayamevamāgatyāgatya pratidinaṃ vanarakṣipuraḥsarānasmān kiñcidiva manyamāno navapākamadhurāṇi nābhivāñchitaphalāni sarvato viluñcya svayamanāsvādayannaye ! kutracidyāti kilādya nigṛhyate śvo nigṛhyata iti na gato grahītumasmābhiḥ | adya punaḥ prasaṅgasamāgatasya devasyāpi jñāpatamityādivacanādadhikavardhitādbhutaraso rājā taṃ svayamupakrāntavān | atha so'pibālaraviraktavadanaḥ sampadamācchidyanirgatovipināt | durvāsara iva bhūbhṛtyupasthite śubhadaśāpratime || tataścautkṣepaṇanyasanaśauṇḍapadakrameṇa pūrvāṅgamunnatamamunnatimacca kurvan | paścānmuhurvalitakaṇṭhamakuṇṭhavegamatrātra dṛṣṭa iti nissarati plavaṅgaḥ ||

p89.2

rājā tu tenodyānaviplavakrodhena kanu punarasau kimarthaṃ ca svayamanucchiṣṭāniphalānyādāya yātīti mahatā kautukena ca prerito jhagiti datvā kaśāṃ turaṅgayāḥ sāgrahaṃ pṛṣṭhato dadhāva | kṣaṇācca sa tathā'tisatvaraṃ vinissaran kapirita ito'yaṃ prāpyata iti sapratyāśamanusarantamanumārgalagraiśca kumārakesariprabhṛtibhiḥ stokāntaramanusṛtya caraṇagativegabhaṅgatayā sthitaissamujjhitamekākinaṃ narendramatidūramācakarṣa | tathā sudūramākṛṣṭo vrajannrājā tamativegalāghavānukṛtagarutāṅgajaṃ plavaṅgamanusarantyā mukhādavagalantībhiratanuphenavallarībhiratanuvegoñjhitasya paścādāgacchato marutaḥ panthānamiva( ci )hrayantyāḥ, parasparamubhayoḥ spardhayevāgramagramanusaratoragracaraṇayordvayena samāgatāṃ kakubhamadhi pradhāvantyāḥ, rayātirekamākalayya turaṅgayāḥ sakautukamaho kimiyamutpatitā viyatpathena yāti, kimutkṣipya kenāpyadṛśyamūrttinā nīyamānā tiṣṭhati, kimetadaṅgasaṃkrāntaḥ kaścit chadmavānevaṃ prasarpati, kimīdṛśameva javasvarūpamasyā iti bahuvitarkavyagratayā muhūrtamakṛtāvadhānaḥ sahasaiva para mane kataruśakunta kūjitārāva tumu llai rudbodhitena manasā dattadṛṣṭira kasmādātmānamekatra mahāvane patitaṃ vrajantamadrākṣīt |

p89.3

vīkṣyate yāvat tāvatsa khalu mahībhrameduro nāsti śākhāmṛgo'pi, agre kevalaṃ nivārayitumivāgato gamanamantare sthitam, chalritavindhyagireragastyasya roṣādvardhitamiva pidhāya dakṣiṇāṃ kakubhamavatiṣṭhamānamekaṃ gaurī tapaścaraṇapaścāgninā vilīnatuhinaṃ himādrimiva, harapadasparśaprabhāvādapagatasphaṭikapāṇḍukuṣṭham, kailāsamiva, vārdhakena galitakāñcanacchaviṃ sumerumiva, adabhraśikharakṛtābhraṃ bhūdharamapaśyat | upajātavismayaśca tvaritamākṛṣṭaraśmivalayo vidhṛtya turaṅgīmupasṛtya ca ghanacchāyātiśītalaṃ talamanīkasya abhrabhrarātimāndharyā dṛśā nirūpya satriveśamaśeṣato diśāṃ sambhrāntahṛdayaścintayāñcakre-aho !

p89.4

kāhamiha mahāvane patitaḥ, katama eṣo'pi brahmāṇḍaphalakakīlako visaṅkaṭaḥ sānumān, kva so'smadavanīpraveśaḥ, kva te kumārakesariprabhṛtayaḥ sahāyāḥ, kiyantamadhvānamiyamulaṅghitavatī mahājavā turaṅgī, na caitasyā vegalāghavamidamadṛṣṭapūrvamālocayatā vyagreṇa mayā samupalakṣitoyamujjhitasvīkṛto bhūvibhāgaḥ, kva cāsau kapirryadarthamanupṛṣṭhadhāvito'smi, kimadṛśyā bhūtvā kvacidgataḥ, kimiha māyāvinā tenāhamākṛṣya chalādānītaḥ, kariṣyati vā kiñcidupariṣṭādanyadapyasau, kimayamitthaṃ pravṛttiḥ kiścinna darśayiṣyati karmaṇo'nurūpaṃ phalam, kimevamīdṛgvidhaṃ prātikūlyaṃ vā vidheḥ, idānīṃ kimatra kriyate, kimu vyāvatrya turagīṃ paścādvrajāmi, kimagretanīṃ bhuvamanusarāmi, kimihaiva tāvattaṃ hatāśamadṛśībhūtaṃ vanaukasamanveṣayāmi, yadi tāvadiyamadṛgvidhā lalitaiva turaṅgī tato me na dūraṃ nijanivāsanagaraṃ saṃprāptiḥ (muṃ?) sa punarāspadaṃ mahādbhutasya kathamavekṣitavyo valīmukhaḥ, yadvā sarve'pi paramagharmātibhṛtaḥ pipāsitāśca nitāntaśītalamratisvādusalilamupakūlaphalavadavanīruhaṃ jalāśayamadhiśrayanti tattamahamāśrayāmi, tatrāpi yadi naiṣa pratyakṣatāmeṣyati tataḥ kimanena, manaḥ pravṛttireva kautukamakautukañca kalpayati, tāvatkharātapasamayasarpaṇaśramakadarthitāmimāṃ turaṅgīmātmānaṃ ca jalādyupasevanairupajanitasauṣṭhavaṃ vidhāya kālocitaṃ kariṣyāmīti niścitya calitastato drumatalāt samaṃdharapracāramitastato nibhālayannātidūramānandajanitakūjitārāvamukharairākhyātaviṣaya iva haṃsādijalapatribhiḥ, anilāndolitaśirobhiḥ saṃjñitajalāśaya iva tarubhiḥ, abhimukhasamāgataiśca kṛtābhyutthāna iva sāmbhojasaurabhairvāyubhirudbhūtaniścayaḥ sapramodamanusasāra tāṃ diśam |

p89.5

agre ca tasyaiva bhūbhṛto mekhalāyāmatyantaśītalābhogaṃ prabhedamiva himasya, saṃskāramiva candanasya, pariṇāmamiva candramasaḥ, santānamiva śītakālasya, rājyabhraṃśamiva nidāghasya, sañcitāmbusarvasvaṃ kośamiva varṣāgamasya, susvādujalamayaṃ rūpāntaramiva samudrasya, vividhormicamūcalanadustaraṃ cakravyūhamiva varuṇarājasya, yamalajātamiva dvitīyaṃ mānasasya, varttulimaśālinā pālivalayena ṭhakāramiva mahīmātṛkāyāḥ, nirālambanatayā jhagityekatra puñjībhūya nipatitaṃ bharamivābhragaṅgāyāḥ, dharmopamardarodrasya kaleḥ prasaramālokya mantrayitumekāntamilitānāṃ mandākinīsrotasāṃ trayamivābaḍamaṇḍalīrūpeṇopaviṣṭam, surapatiphaṇīndrayorutpannavivāde pātālalokādākṛṣṭamantarālevisṛktamamṛtakuṇḍamiva vistīrya jagatyāmāsthitam, śaityābhilāṣapatitayeva chāyayā taṭatarūṇāmamucyamānaśītalataraṅgam, taraṅgasaṃgatālambiśākhāgrapallavamukhaiḥ svādutāpralubdhairiva tīraśākhibhiranavaratamāpīyamānasalilam, kṣārasāgarajalodvignaiḥ sudhāmadhuravārigrahārthamāpatitairabhinavābhrapaṭalairiva pṛthubhirambhojinīdalaiḥ samantādā(vṛtam,) sunirmalāmbutayā pratibimbiteṣu bahupadārtheṣvekataḥ pratiphalitamūrttinā gaganapidhānakenevālpakatvādantaḥpatitena mahattvamadbhutaṃ bibhrāṇam, anyatassaṃkrāntabimbayā parisaravilīnavanarājirekhayā vitatavāḍavadhūmacchaṭāṅkitakroḍamaparamaṣṭamaṃ payodhimiva pratīyamānam, aparataḥ prabuddhaviśadāravindapratibimbairātapatrairivāttapādṛkṣyamāṇasainyamantarnivāsinaṃ varuṇamāvirdadhānam, śataśaḥ pratibimbitaiśca pṛthudalastabakapūritamaulibhistaṭatālaśākhināmākārairamṛtakuṇḍadhiyā pātālātnissaradbhiranekaphaṇairbhujaṅgamairiva bhrājamānam, anilataralitāviralaśīkaranira(ntara) durdinotsavapadaṃ cātakānām, kamalasaurabhasugandhitaṃ vilāsabhavanamindindirāṇām, vikasita bahalakuvalayāndhakārasaṃbalitaṃ saṅketakaṃ sārasadvaṃdvānām, susvāduśītalajalaṃ prapāsatramaṭavīcarāṇām, siḍūnavamṛṇālādikandakamanīyaṃ rasavatīsthānaṃ kalahaṃsavayasām, kamalaparimalamalitālimaṇḍalamanoharaṃ dhṛtameghaḍambarātapatramiva jalāśrayādhipatyena, krīḍanmakarapucchācchoṭanasamutthitodgacchataṃ samuttambhitapatākamiva jalobhekena (drekeṇa, ?) bahalakallolataralaṃ kampamānamiva śaityena, taṭāntamilitaḍiṇḍīravallarīprakaṭamāyā tapa litamiva