Mandaramaranda 19.56
Mandāramaranda 19.56
- Language
- Sanskrit
19.56
viprayogastu saṃyogābhāva eva nigadyate
aśaṅkhacakraḥ sa harirapināko bhavo bhavān
sāhacaryaṃ svavācyaikavastunaḥ sahacāritā
vandārujanamandārau rāmakṛṣṇau namāmyaham
19.56.p1
sahānavasthitirvadhyahantṛtvaṃ ca virodhitā
dinaṃ niśāṃ ca saṃyudhya rāmo'jaiṣīddaśānanam
arthaḥ prayojanaṃ sthāṇuṃ saṃsāracchittaye bhaje
viduḥ prakaraṇaṃ vaktṛśrotṛbuddhisthitaṃ budhāḥ
jānāti sakalaṃ devaḥ praśno'yaṃ vitatho'dhunā
liṅgaṃ svavācyāntarebhyo vyāvṛtto dharma iṣyate
jayyo jagati kenaiṣa kupito makaradhvajaḥ
sāmānādhikaraṇyaṃ yanniyatārthapade hi tat
śabdāntarasya sāṃnidhyaṃ devo'vyāttripurāhitaḥ
sāmarthyaṃ syātkāraṇatvaṃ matto'yaṃ madhunā pikaḥ
aucityanvayayogyatvaṃ gacchatyāruhya saindhavam
deśaḥ purādī rājātra nagare rājate muhuḥ
kālo niśādistāmasyāṃ citrabhānurvirājate
puṃliṅgādirbhavedvyaktirmitro bhātyudayaṃ gataḥ
udāttādiḥ svarādiḥ syādindraśatro iti śrutau
yato'rthadhiyamutpādya śābdo'rthāntarabuddhikṛt
tato'rtho vyañjakaḥ śabdasahakāritayā mataḥ
vācyalakṣyavyaṅgyabhedādarthā ye trividhā matāḥ
teṣāmapi vyañjakatvamadhunā pratipādyate
vaktṛboddhavyakākūnāṃ vākyavācyānyasaṃnidheḥ
prastāvadeśakālādervaiśiṣṭyātpratibhājuṣām
yo'rthasyānyārthadhīheturvyāpāro vyañjanaiva sā
astaṃgato'dya savitā pathika kva prayāsyasi
ityādau vaktṛvaiśiṣṭyajñānādratyabhilāṣadhīḥ
prātaścennātha ko doṣaḥ śrānto'si svapihi kṣaṇam
atra boddhavyavaiśiṣṭyādvaktṛkopaḥ pratīyate
sakhi śrutvāpi māmevaṃ nānutāpamupaiti saḥ
ityādau kākuvaiśiṣṭyajñānādvyaṅgyārthaniścayaḥ
svapne'pi nāsmaraḥ prāṅ māṃ bhāgyainādyāgato'si me
ityādau vākyavaiśiṣṭyajñānādvyaṅgyārthaniścayaḥ
śūnyā prapeyamekākinyasmi pānthāsyatāṃ kṣaṇam
ityādau vācyavaiśiṣṭyajñānādvyaṅgyārthaniścayaḥ
ekākinyeva yāsyāmi jalārthaṃ kathamapagām
ityādiṣu vyaṅgyabuddhirvaiśiṣṭyādanyasaṃnidheḥ
vayasye prativeśinyāḥ patiradya samāgataḥ
atra prastāvavaiśiṣṭyajñānādvyaṅgyārthaniścayaḥ
sakhyo dūraṃ gatā gantumakṣamāhamiha sthitā
ityādau deśavaiśiṣṭyajñānādvyaṅgyārthadhīrmatā
gṛhakṛtyavyāpṛtāyā viśrāmo'dyaiva me sakhi
ityādau kālavaiśiṣṭyajñānādvyaṅgyārthaniścayaḥ
phalāni diśa bhavyāni niveśya maṇivandhane
vimbasya cumbanenaiva sakhi lālaya mā śukam |'
ityādiṣu ca lakṣyasya vyañjakatvaṃ prakīrtitam
gaccha gacchasi cetkānta varastatraiva me bhava
ityādau vyañjakatvaṃ ca vyaṅgyārthasya bhaveddhruvam
śabdapramāṇavedyo'rtho vyanaktyarthāntaraṃ yataḥ
arthasya vyañjakatve tacchabdasya sahakāritā
19.56.p2
iti śabdārthaprakaraṇam
Linked texts (2)
- Mandāramarandacampū — Kṛṣṇanātha 1600, Sanskrit
- Kāvyaprakāśa — Mammaṭa & Alaṭa, Sanskrit