Mandaramarda 15

Mandāramarda 15

Language: Sanskrit

15.3 — 2 parts
15.42 — 1 part
15.43 — 1 part
15.45 — 1 part
15.47 — 2 parts
15.59 — 2 parts
15.60 — 1 part
15.61 — 1 part
15.63 — 1 part
15.64 — 1 part
15.74 — 1 part
15.78 — 2 parts
15.79 — 1 part
15.83 — 1 part
15.85 — 1 part
15.86 — 1 part
15.87 — 2 parts
15.89 — 1 part
15.99 — 1 part
15.100 — 1 part
15.101 — 1 part
15.104 — 3 parts
15.110 — 3 parts
15.113 — 1 part
15.114 — 1 part
15.118 — 3 parts
15.120 — 1 part
15.123 — 2 parts
15.124 — 3 parts
15.126 — 1 part
15.127 — 2 parts
15.128 — 1 part
15.129 — 1 part
15.131 — 1 part
15.133 — 3 parts
15.137 — 3 parts
15.139 — 1 part
15.142 — 1 part
15.143 — 2 parts
15.144 — 1 part
15.146 — 1 part
15.147 — 1 part
15.151 — 1 part
15.195 — 3 parts
15.196 — 1 part
15.197 — 1 part
15.198 — 3 parts
15.161 — 3 parts
15.163 — 3 parts
15.164 — 3 parts
15.165 — 1 part
15.168 — 1 part
15.169-2 — 1 part
15.170 — 3 parts
15.172 — 1 part
15.173 — 1 part
15.176 — 1 part
15.177 — 1 part
15.183 — 1 part
15.184 — 1 part
15.186 — 1 part
15.187 — 1 part
15.188 — 2 parts
15.189 — 1 part
15.190 — 1 part
15.191 — 1 part
15.192 — 1 part
15.193 — 1 part
15.194-2 — 3 parts
15.195-2 — 1 part
15.197-2 — 3 parts
15.198-2 — 3 parts
15.199 — 1 part
15.200 — 2 parts
15.201 — 1 part
15.202 — 1 part
15.204 — 1 part
15.206 — 1 part
15.207 — 1 part
15.208 — 1 part
15.209 — 1 part
15.210 — 1 part
15.211 — 1 part
15.212 — 1 part
15.213 — 1 part
15.214 — 1 part
15.215 — 1 part
15.216 — 1 part
15.217 — 1 part
15.251 — 2 parts

15.1

vargeṣvādyatṛtīyāśca yavalāścātikomalāḥ
dhanau ramau śasau haśca varṇāḥ śāntāḥ prakīrtitāḥ
śeṣāṣṭavargaḥ sarvo'pi paruṣāḥ parikīrttitāḥ
paruṣā anyasaṃyuktā atiprauḍhā bhavanti hi
komalā anyasaṃyuktā yāntīṣatsukumāratām
asaṃlakṣyakramaṃ vyaṅgyaṃ saprapañcaṃ nirūpitam
tuṣyantu parigṛhṇantu nirmatsaratayā budhāḥ
jalajanijanāyāpremapākena gopījanamanasijakelīlampaṭe'laṃpaṭena
guhapuranilayena proddhṛto ramyabinduḥ surakusumamarande cārucampūprabandhe
vyaṅgyabindāvalaṃkāradhvanilakṣaṇalakṣyayoḥ
brūmahe bālabodhāya toṣāya viduṣāmapi
alaṃkaroti śabdārthāvityalaṃkāra iṣyate
dvidhā śabdārthabhedena śabdālaṃkṛtayastu ṣaṭ
cheko vṛttistathā lāṭo'nuprāsapadapūrvagāḥ
punaruktavadābhāso yamakaṃ citramityapi
kramātsajātīyavarṇadvayasyāvartanaṃ yadi
vyavadhānaṃ vinā tatra cchekānuprāsa iṣyate
sajātīyāvyavahitavarṇā dvitrādayo yadi
āvartante tadā kecicchekānuprāsamūcire
kuṃ jagāmājagāmājārādhikā rādhikāpi yām
rājarāsanmukhaḥ kāmarāmo rāmotsavo gataḥ

15.2

ekadviprabhṛtīnāṃ tu vyañjanānāṃ yadā bhavet
āvṛttiraniyatayātra vṛttyanuprāsa iṣyate
kuñje guñjadbhṛṅgapuñje mañjumañjīraśiñjitam
kuñjeṣu kelau saṃjātaṃ mañjulākṣyā na lakṣyate

15.3

tātparyabhedavadyatra bhavecchabdārthayordvayoḥ
paunaruktyaṃ tatra lāṭānuprāsaṃ paricakṣate
cāturī cāturī saiva yā śritā rādhikā viṭam
śabde bhinne'pi yatrārthaḥ punaruktavadbhāti
punaruktavadābhāso'laṃkārastatra kathyate
arthālaṃkāramenaṃ tu kecidūcurvipaścitaḥ
mahādevaṃ śivaṃ kṛṣṇaṃ mādhavaṃ praṇamatyasau

15.3.p1

lakṣaṇaṃ citravindau tu proktaṃ yamakacitrayoḥ
athātrārthālaṃkṛtīnāṃ lakṣaṇodāhṛtī bruve
upamānanvayo bhrāntiḥ pratīpaṃ rūpakaṃ smṛtiḥ
upameyopamollekhaḥ pariṇāmastvapahnutiḥ
utprekṣātiśayoktiśca saṃdehastulyayogitā
prativastūpamā caiva dīpakāvṛttidīpake
dṛṣṭānto vyatirekaśca sahoktiśca nidarśanā
vinoktiśca samāsoktiḥ śleṣaḥ parikarāṅkuraḥ
aprastutapraśaṃsā ca paryāyoktaṃ parīkaraḥ
vyājastutirvyājanindāthākṣepaḥ prastutāṅkuraḥ
virodhābhāsaviṣame viśeṣoktirasambhavaḥ
vibhāvanāsaṃgatiśca vicitramadhikaṃ samam
vyāghāto'lpaṃ viśeṣaścānyonyaṃ kāraṇamālikā
ekāvalī yathāsaṃkhyaṃ mālādīpakamapyuta
paryāyaḥ parivṛttiśca parisaṃkhyā samuccayaḥ
vikalpaśca samādhiśca sāraḥ kārakadīpakam
kāvyārthāpattirullāsaḥ pratyanīkaṃ vikasvaraḥ
mithyādhyavasitiḥ kāvyaliṅgaṃ saṃbhāvanā tathā
avajñārthāntaranyāsaḥ prauḍhoktirlalitaṃ tathā
anujñodāttaleśau ca praharṣaṇaviṣādane
mudrā ratnāvalī pūrvarūpaṃ tadguṇamīlite
atadguṇaścānuguṇaḥ sāmānyaṃ pihitaṃ tathā
unmīlitottare sūkṣmaṃ viśeṣo bhāvikaṃ tathā
vyājyoktirvivṛtoktiśca gūḍhoktiryuktireva ca
chekoktiścaiva lokoktiḥ svabhāvoktistataḥ param
vakroktiśca tathā citraṃ pratiṣedho vidhistathā
niruktirheturityevamalaṃkāraśataṃ matam
rasvānpreya ūrjasvitsamāhitamataḥ param
bhāvodayo bhāvasaṃdhirbhāvaśāvalyamapyatha
pratyakṣamamumānaṃ copamānaṃ śabda eva ca
arthāpattiranupalabdhiraitihyaṃ saṃbhavastathā
itthaṃ punaḥ pañcadaśālaṃkārāḥ kathitā budhaiḥ
saṃsṛṣṭiḥ saṃkaraśceti dvidhoktānāṃ ca melane
itthaṃ militvālaṃkārāḥ śataṃ saptadaśottaram

15.3.p2

[upamā-]

15.4

svataḥsiddhena bhinnena saṃmatena ca dharmataḥ
varṇyasyānyena sāmyaṃ ca vācyaṃ cedekadopamā
sā tūpamā dvidhā proktā pūrṇā lupteti bhedataḥ
sādhāraṇasya dharmasya hyupamānopameyayoḥ
vācakasya ca yoge tu saivaṃ pūrṇeti saṃmatā
punaśca dvividhā pūrṇā sā śrautyārthīvibhedataḥ
śrautī tu sākṣātsāhaśyavācakevādiyogake
sā dharmi (rmya) vyavadhānena sādṛśyapratipādakāḥ
pratīkāśādiśabdāḥ syuḥ pūrṇārthī tatra kīrtitā
samāsage taddhitage vākyage iti te punaḥ
dve ca tridhetthaṃ pūrṇeyaṃ ṣaḍvidhā parikīrtitā
bhāsvānivodayālambī netrānandakaro hariḥ
ityatra kathitā samyakpūrṇā śrautī samāsagā

15.5

dharavaddṛḍhatuṅgasya kucasyāṃśukamaspṛśat
atra taddhitagā pūrṇopamā śrautī prakāśitā

15.6

padmaṃ yathā vitanute sukhaṃ rādhāmmukhaṃ tathā
ityatra vākyagā pūrṇā śrautī samyakprakīrtitā

15.7

āliṅgatyasakṛtkāntyā kāntāṃ kāmasatīnibhām
harirityatra kathitā pūrṇā cārthī samāsagā

15.8

saundarye kāmakāntāvattvaṃ kānte bhāsi saṃtatam
ityatrārthī taddhitagā pūrṇā samyakprakāśitā

15.9

kāntānetre virājate kāntyā padmasya saṃnibhe
ityatra vākyagā pūrṇopamā cārthī prakīrtitā

15.10

yatraikadvitralope vā tatra luptopamā matā
adharmā cāvadhāmeyādhameyāvācakā tathā
ameyeyavāvādhameyādhanavāvānakādhanā
anameti ca sā luptā hyekādaśavidhā matā
lāghavena prahṛtyarthamitthaṃ saṃjñāḥ prakīrtitāḥ
dharmasya cānupādāne saivādharmopamā matā
ārthī śrautī ca sā dvedhā te dve ca trividhe punaḥ
samāsage taddhitage vākyage iti paḍvidhā
cucumba candrasadṛśaṃ rādhikāvadanaṃ hariḥ
ityatrādharmopamā syādāthīṃ proktā samāsagā

15.11

kandarpakalpamabjākṣaṃ muhuḥ paśyati rādhikā
ityatrādharmopamā syādāthīṃ taddhitagā matā

15.12

dūti bodhaya tāṃ kāntāṃ tulyāṃ prāṇairmamoktibhiḥ
ityatrādharmopamā syādāthīṃ vākyagatā matā

15.13

rādhikāyā muhurbhāti vidhubimbamivānanam
ityatrādharmopamā syācchrautī proktā samāsagā

15.14

tasyāḥ paśya bhruvau mātaścandravatsulare mukhe
ityatrādharmopamā syācchrautī taddhitagā matā

15.15

yathā madhukaraḥ padme tathā kāntāmukhe bhavān
ityatrādharmopamā syācchrautī vākyagatā matā

15.16

dharmavācakalope tu tatra syādavadhopamā
sā tu karmakyacādhārakyacāluptā kvipā tathā
kartṛṇamulakarmaṇamuluptākarmakyaṅeti ca
samāsageti vibudhaiḥ saptadhā parikīrtitā
vidrumīyati tannāsā mauktikaṃ te'dharaprabhā
ityatra saṃmatā karmakyacā luptāvadhopamā

15.17

samādhavā nikuñje'pi prāsādīyati rādhikā
ityatra saṃmatādhārakyacā luptāvadhopamā

15.18

indubimbati te vaktraṃ kaṇṭhaḥ kambavati priye
ityatra vibudhaiḥ proktā kvipā luptāvadhopamā

15.19

mānanārācacāre tatkaṭākṣāḥ saṃcarantyaho
mayītyatra matākartṛṇamuluptā vadhopamā

15.20

rādhādharaṃ sudhādarśa mādhavaḥ paricumbati
ityatra prasphuṭākarmaṇamuluptāvadhopamā

15.21

hantakāntāvipralambhe candraścaṇḍakarāyate
ityatra kīrtitā kartṛkyaṅaluptāvadhopamā

15.22

yāhi satvaramabjākṣaṃ dūti tāpaḥ sudustaraḥ
asminsamāsagā proktā vibudhairavadhopamā

15.23

upameyānupādāne tatrāmeyopamā matā
sāpi dvidhārthī śrautī ca te dve ca trividhe punaḥ
samāsage vākyage ca tathā taddhitage ca ṣaṭ
rādhikāsadṛśī kāntā nāsti mattoṣakāriṇī
ityatrāmeyopamā syādāthrī proktā samāsagā

15.24

mādhavasya samo loke nāsti rādhāmanoharaḥ
ityatrāmeyopamā syādāthrī vākyagatā matā

15.25

rādhākalpā na kāpyanyā kāmakelīkalāvatī
ityatrāmeyopamā syādāthrī taddhitagā matā

15.26

nāstyeva kāpi bhūlokerādhikevātisundarī
ityatrāmeyopamā syācchrautī proktā samāsagā

15.27

anyā nāsti tathā kāpi yathā rādhā mama priyā
ityatrāmeyopamā syācchrautī vākyagatā matā

15.28

rādhikāvanna kutrāpi gopyāṃ kṛṣṇamanohṛtiḥ
atra taddhitagāmeyopamā śrautī prakīrtitā

15.29

dharmopameyānirdeśe tvadhameyopamā matā
sāpi tvameyopameva śrautī taddhitagāṃ vinā
rādhikāsadṛśī nāsti yanmukundamanoharā
atrādhameyopamā syādāthrī sūktā samāsagā

15.30

rādhāyāḥ sadṛśī nāsti yanmukundamanoramā
atrādhameyopamā syādāthrī vākyagatā matā

15.31

rādhākalpā na kāpyasti yadgopīśatasevitā
ityatrārthī taddhitagā tvadhameyopamā matā

15.32

rādhikeva na loke'sti yanmukundapade sadā
ratetyatrādhameyā syācchrautī proktā samāsagā

15.33

yathā rādhā tathā naiva yatkṛṣṇātidayodayā
atra vākyagatā śrautī tvadhameyopamā matā

15.34

adhameyopamā ceyaṃ na sarvamatasaṃmatā
vācakasyānupādāne syāttatrāvācakopamā
kvipā luptā kyaṅā luptā trividheti samāsagā
khañjarīṭati cāñcalye proṣṭhīpṛṣṭhāyate dyutau
padmapatrasphurannetrā netramityatra sā tridhā

15.35

vācakasyopameyasyāpyanirdeśaśca yatra sā
ameyavopamā tatra proktālaṃkārakovidaiḥ
rādhāyā adharaścārurmādhuryeṇa sudhīyati
upameyasya dharmasya lopaśvedvācakasya ca
karmakyacāvādhameyopamā tatra prakīrtitā
kalpaśākhīyati satāṃ gopikājanakāmukaḥ

15.36

upamānena dharmeṇa luptā cedvācakena ca
tadā samāsagā proktā prājñairadhanavopamā
kuraṅgākṣī sadāpāṅgānrakaroti mayi rādhikā
vācakasyopamānasya lope cāvācakopamā
mandaṃ rādhā samāyāti mṛgarājalpamadhyamā

15.37

dharmopamānayorlope proktā tatrādhanopamā
ārthī śrautīti sā dvedhā kīrtitā dvividhā yathā
madebhasaṃnibhagatiḥ kadā yātīha rādhikā
kathaṃ drutaṃ gacchasi tvaṃ kariṇīva gatistava

15.38

upamānasya lopaścettatra syādanamopamā
anāyāsasabhūtasya rādhikāyāśca melanam
kākatālavadudyāne nirjane yamunāttaṭe

15.39

sakṛtpṛthagdharmikābhyāṃ sopamā dvividhā punaḥ
tatra varṇyovarṇyagasya dharmasya sakṛdeva tu
nirdeśe sati tatrādyā syātsakṛddharmikā matā
janāḥ praṇamraśirasaḥ sevante rādhikāpatim
sādhūnāṃ hṛdayānandaṃ guruṃ śiṣyā yathā tathā

15.40

upamānagatasyāsyāpyupameyagatasya ca
pṛthagdharmasya nirdeśe sā pṛthagdharmikā matā
sā tu vastūpamā bimbopamābhedādvidhā matā
vastuprativastubhāvena nirdeśe prathamā matā
kucasthalī kuraṅgākṣyā mālayā parilālitā
merusthalīva gaṅgāyā dhārayā samalaṃkṛtā

15.41

bimbapratibimbabhāvena nirdeśe tvaparā matā
sphuratkṛṣṇanakhaśrīkamidaṃ rādhākucasthalam
śivaliṅgamiyābhāti candralekhāvibhūṣitam

15.42

mālārūpopamā mālārūpeṇāpi kvacidbhavet
padmāti kañjakāntāti kāmakāntāti rādhikā
pūrvapūrvasamānatvamuttarottaravastunaḥ
mekhalāracananyāyādyadi syādraśanopamā
saundaryamiva cāturyaṃ cāturyamiva dhīratā
dhīrateva caṭūktiśca rādhikāyāṃ virājate

15.42.p1

[ananvayaḥ—]

15.43

ekasyaivopamānopameyatve vastuno yadi
ananvayaḥ sa tu dvedhā sadharmādharmabhedataḥ
kāmakelīkalābhijñā rādhikeva ca rādhikā
kṛṣṇasya sadṛśaṃ kṛṣṇaṃ muhurāliṅgaya cumbati

15.43.p1

[bhrāntiḥ—]

15.44

tirohite ca viṣaye sādṛśyātkavisaṃmatāt
viśeṣyāvṛttitriṣayajñānaṃ bhrāntiritīryate
sā tvekaviṣayānyonyaviṣayeti dvidhā matā
rādhikāmukhamambhojaṃ matvā mattamadhuvrataḥ
paribhramanparyacumbadatraikaviṣayā matā

15.45

rādhikā mādhavaṃ matvā niśi svapatimāgatā
so'pi tāṃ mālatīṃ matvā cucumbetyatra cāparā

15.45.p1

[pratīpam—]

15.46

upamānapratīkūlaḥ pratīpaṃ dharma iṣyate
tattu pañcavidhaṃ proktaṃ pañcāpi brūmahe kramāt
upamānopameyatvavyatyāse prathamaṃ matam
udito'yaṃ vidhū rādhe paśya te mukhasaṃnibhaḥ
dvitīyaṃ tūpamānasyāpyupameyatvalābhataḥ
upameyasya cedvyarthaparihāravaco matam
tyaja garvaṃ mukhena tvaṃ tādṛśaścandramā na kim

15.47

vyatyāsaṃ parikalpyādāvupamānopameyayoḥ
kalpitasyopameyasyotkarṣādanyasya cedyadi
tṛtīyaṃ tu pratīpaṃ syādanādaravacastadā
viṣa kaḥ krauryagarvaste tvādṛśaṃ durvaco na kim
varṇyopamānā niṣpattivaco'nyasmiṃścaturthakam
janāpavādo durjeyastvanmukhābhaḥ śaśīti yaḥ

15.47.p1

upameyasya cotkarṣātkaimarthyaṃ yatra kathyate
upamānasya tatra syātpratīpaṃ pañcamaṃ matam
. vṛthodayati nirlajjaḥ śaśī sati tavānane
pratīpaṃ pañcamaṃ kecidākṣepaṃ paricakṣate

15.47.p2

[rūpakam-]

15.48

bimbāviśiṣṭe viṣaye na tirohitarūpiṇi
āropaviṣayībhūtaṃ rūpakaṃ coparañjakam
tadrūpakaṃ mataṃ dvedhābhedatādrūpyabhedataḥ
ārope satyabhedasyābhedarūpakamiṣyate
pramodaṃ tanute'smākaṃ rādhikāyā mukhaṃ śaśī

15.49

tādrūpyasya samārope sati tādrūpyarūpakam
mudaṃ tanoti rādhāyā mukhamanyaḥ sudhākaraḥ
adhikaṃ ca samaṃ nyūnaṃ sāvayavaṃ caiva niravayavam
kiṃ ca paramparitaṃ cetyevaṃ cābhedarūpakaṃ ṣoḍhā
pūrvāvasthāta āropyamāṇasyādhikyadarśane
avasthāyāṃ tu tasyāṃ cedadhikābhedarūpakam
āśritya rādhikāṃ tyaktakalaṅkaścandiro'bhavat

15.50

nyūnatādhikyayoścaivānirdeśe samamīritam
rādhikāyā mukhaṃ sākṣāccandra eva na saṃśayaḥ
prāgdaśāto nyūnatā cettannyūnābhedarūpakam
asāgarodbhavaḥ sākṣātsudhāṃśuste mukhaṃ sakhi

15.51

samastavastuviṣayamekadeśavivarti ca
iti sāvayavaṃ cāpi dvividhaṃ parikīrtitam
yatrāvayavinaścaivāvayavānāṃ samāsataḥ
samastavastuviṣayaṃ bhavettatra nirūpaṇam
rādhikāvadanāmbhojaṃ sasvade kṛṣṇabaṃbharaḥ
athāvayavino yatrāvayavānāṃ nirūpaṇāt
nirūpaṇaṃ gamyate syādekadeśavivarti tat
lāvaṇyapayasā puṣṭaṃ sadādharamadhūllasat

15.52

tilakabhramaraśliṣṭaṃ hariḥ paśyati tanmukham
yatrāvayavinirūpaṇamātre'vayavanirūpaṇamātre (?) vā
tanniravayavaṃ jñeyaṃ kavisaṃrambhasya viśrāntiḥ
taddvedhā kevalaṃ mālā tayorlakṣye bruve kramāt
sicayāntaścale tasyāḥ kucakumbhe'karotkaram

15.53

saundaryābdhirlatā kānterbāṇaḥ kāmasya yā priyā
tatparamparitaṃ yattu rūpakāśliṣṭarūpakam
tadapi dvividhaṃ proktaṃ śliṣṭāśliṣṭavibhedataḥ
taddvayaṃ ca punardvedhā mālākevalabhedataḥ
athodāharaṇānyetadbhedānāṃ brūmahe kramāt
śyāmālaṃkāraśītāṃśuḥ sumanovṛndamādhavaḥ

15.54

kamalodayamārtaṇḍaḥ sa jīyānnandanandanaḥ
śrutiśekharavisphūrjanmañjulāsyorumaṇḍale

15.55

nandasūnornarīnarti rādhikāpāṅganartakī
māradāvānalāsāraḥ kṛṣṇapremalatāmadhu[:]

15.56

vāsudevacakorendubimbaṃ jayatu rādhikā
rādhikānalinīvaktrakusumabhramaro hariḥ

15.57

khelatyucchṛṅkhalaṃ gopalalaṇārāmamaṇḍale
samādhikanyūnabhedāttridhā tadrūpyarūpakam
sugamatvānna lakṣmaitallakṣyāṇi brūmahe kramāt
paṅkajaṃ paśya kānteti rādhayoktaḥ sa mādhavaḥ

15.58

uvācānyena kiṃ tena sundare sati te mukhe
niśāmukulitātpadmānmukhapadmaṃ manoharam

15.59

iti bruvannāsasāda rādhāṃ mādhavaṣaṭpadaḥ
asāgarasamudbhūtāmatriviṣṭapavāsinīm
anyāṃ kalpalatāmenāṃ hariḥ paśyati rādhikām

15.59.p1

kecidāhurrāṣṭacatvāriṃśadbhedāṃśca rūpake

15.59.p2

[smṛtiḥ—]

15.60

sadṛśānubhavādanyasmaraṇaṃ smṛtiriṣyate
kevalātmaviśeṣātmabhedātsā dvividhā matā
smaraṇe-sadṛśasyaiva kevalasmṛtirīritā
hariḥ sasmāra rādhāyā mālatī kāmakeliṣu
viśeṣasmṛtirityuktā saṃbandhismaraṇe sati
mādhavo rādhikāṃ paśyankṣīrapāthodhimasmarat

15.60.p1

[upameyopamā—]

15.61

upamānopameyatve paryāyeṇa dvayoryadi
sopameyopamā dvedhā sadharmādharmabhedataḥ
sundarī mālatīvāsau rādhā rādheva mālatī
rādhikā mālatīvāsau rādhikeva ca mālatī

15.61.p1

[ullekhaḥ—]

15.62

anekadhollekhanaṃ tu viṣayairvā gṛ(gra)hītṛbhiḥ
ekasya vastuno'nekairūllekhālaṃkṛtirmatā
viṣayagrāhi(ha)kollekhabhedena dvividho'pi saḥ
viṣayāṇāmanekatve viṣayollekha iṣyate
śliṣṭāśliṣṭavibhedena dvedhā lakṣyaṃ bruve kramāt
ugraḥ śatrau gururvāṇyāṃ candro netrapraharṣaṇe
khardrurarthiṣu lāvaṇye kandarpo rādhikāviṭaḥ

15.63

gṛ(gra)hītṛṇāmanekatve grāhi(ha)kollekha iṣyate
tamīkṣante striyaḥ kāmaṃ dviṣaḥ kālaṃ janā nṛpam

15.63.p1

[pariṇāmaḥ—]

15.64

prakṛtasyopayogitvādviṣayātmatayā bhavet
āropyamāṇo viṣayī pariṇāmastadā mataḥ
sāmānādhikaraṇyena vyadhikaraṇatayā tathā
viṣayātmatvamāpannaḥ sa dvedhā dvividho yathā
prasannena dṛgabjena rādhikā vīkṣate harim
vidhāya rādhikā śaśvatkaṭākṣaiḥ puṣpamālikām
pratyagrāmarpayāmāsa prasannāṃ nandanandane

15.64.p1

[apahnutiḥ-]

15.65

abhedapratipattyaṅgāṅgitvānyataravām̐stathā
niṣedho'pahnutiḥ sā tu dvividhāṅgāṅgibhedataḥ
abhedapratipattyaṅgatvaṃ niṣedhasya cedyadi
aṅgāpahnutirityuktā sā caturdhā prakīrttitā
śuddhāpahnutiparyastahetukaitavabhedataḥ
varṇye'nyāropaphalako varṇyadharmasya nihnavaḥ
kaitavādipadāvyaṅgyastathānuktanimittakaḥ
sā śuddhāpahnutiḥ prājñaiḥ proktālaṃkārakovidaiḥ
rādhikāyā mukhaṃ nedaṃ kiṃ tu candiramaṇḍalam
varṇye'nyāropaphalakastvanyadharmasya nihnavaḥ
kaitavādipadāvyaṅgyaḥ paryastāpahnutirmatā
hetukevalabhedena sā dvedhā parikīrtyate
kālakūṭo viṣaṃ naiva viṣaṃ padmā matā mama

15.66

pītvā jāgarti yacchaṃbhurhariḥ paśyanvimuhyati
nāyaṃ sudhākaraḥ kiṃ tu mukhaṃ tasyāḥ sudhākaraḥ

15.67

śuddhaivoktanimittā ceddhetvapahnutiriṣyate
śliṣṭāśliṣṭavibhedena dvedhā sā parikīrttitā
na mukhaṃ bhramarāghrātamidaṃ kiṃ tu saroruham
nedaṃ saroruhaṃ naiśaṃ kiṃ tu śubhrāṃśumaṇḍalam

15.68

kaitavādipadavyaṅgyo niṣedho yatra dṛśyate
varṇyadharmasya tatra syātkaitavāpahnutirmatā
śuddhahetuvibhedena dvividhā sāpi kīrtitā
ādyaikadhānyā dvividhā śliṣṭāśliṣṭavibhedataḥ
bimbameva varīvarti rādhāyā adharacchalāt
niryānti kāmaviśikhāḥ kāntākṣyantekṣaṇacchalāt

15.69

no cettaruṇasaṃkṣobhastattādṛkṣaḥ kathaṃ bhavet
sphurati pāthojaṃ kāminīvadanacchalāt
no cetkathaṃ bhavettasya cumbane bhramarādaraḥ

15.70

idaṃ kuvalayaṃ bhāti jānakīnayanacchalāt
no cettādṛgrāmarājapremapātraṃ kathaṃ bhavet

15.71

abhedapratipattyaṅgatvaṃ niṣedhasya cettadā
syādaṅgāpahnutirdvedhā chekabhrāntivibhedataḥ
vākyānyathāyojanena niṣedhastathyavastunaḥ
śaṅkāto'nyasya cettarhi chekāpahnutirucyate
pāṇyāhato'patatpāde kāntaḥ kiṃ nahi kandukaḥ
niṣedho'nyasya cedbhrāntiviṣayasya ca vastunaḥ
svakīyavacasā tattvakathanādbhrāntyapahnutiḥ
sā tu dvidhā kevalā ca kalpitā ceti bhedataḥ
socchvāsaṃ sahakampaṃ tāpaṃ bahulaṃ sakhīha na sahe'ham
kiṃ jvarabhāro nahi nahi saśaraḥ saṃnaddhakārmukaḥ kāmaḥ

15.72

nāhaṃ himagirijāpatirapi ratiharaṇe paṭuḥ suradveṣī
bādhaya tāvabalāṃ mā bādhaya kiṃ tena te yaśo bhavati

15.73

tattvākhyānopamāṃ kecidbabhaṇuḥ kalpitāmimām
avarṇyadharmasaṃbandhādvarṇye saṃbhāvanā bhavet
anyatvena matotprekṣā vācyā gamyeti sā dvidhā
ivādīnāmupādāne vācyotprekṣeti kathyate
iva svitkiṃ kimudvāpi kimu kiṃtu kathaṃ nanu
manye śaṅke nu hūṃ prāhuḥ prāyo nūnaṃ khalu dhruvam
kimu sma bata nāmāho utprekṣā bodhakā ime
jātikriyādravyaguṇabhedādvācyā caturvidhā
caturvidhāpi ca dvedhā bhāvābhāvavibhedataḥ
aṣṭadhāpi punastredhā vastuhetuphalātmanā
svarūpaṃ ca svabhāvaśca vastvame caikavācakāḥ
vastūtprekṣā dvidhopāttānupāttahetubhedataḥ
guṇakriyānimittatvābhyāmupāttanimittakāḥ
vastuhetuphalotprekṣā dvividhāḥ parikīrtitāḥ
etādṛśī kriyāvastūtprekṣaiva dvividhā punaḥ
uktānuktasvarūpābhyāṃ punastu sakalā api
dvidhāhetuphalotprekṣāḥ siddhāsiddhavibhedataḥ
evaṃ ca vācyotprekṣāḥ syuścaturbhiradhikaṃ śatam
prācīnānāṃ mate vācyotprekṣāḥ ṣaṇṇavatiḥ smṛtāḥ
navīnāḥ kecidūcustāṃ ṣaṭpañcāśadvidhāmapi
ivādikānupādāne gamyotprekṣāṃ pracakṣate
jātikriyādravyaguṇabhedātsāpi caturvidhā
bhāvābhāvavibhedena caturdhāpi ca sā dvidhā
imāḥ sarvāḥ punastredhā vastuhetuphalātmanā
dvedhā hetuphalotprekṣe siddhāsiddhavibhedataḥ
guṇakriyānimittatvābhyāṃ sarvā dvividhā imāḥ
evaṃ ca gamyotprekṣāyāṃ bhedāścāśītirīritāḥ
diṅmātraṃ granthabāhulyabhītodāhiyate kramāt
mandībhavansvānvayajātarāghavapradattalaṅkādhipatitvamīkṣitum
vibhīṣaṇasyāsti na veti cintayā diśaṃ jagāmeva yamasya bhāskaraḥ

15.74

karakalitacāruvīṭī kumbhakucākrāntakusumbhamayaśāṭī
kāntā kāmavadhūtī taruṇānmohitumihaiti karṇāṭī

15.74.p1

athātiśayoktiḥ—

15.75

yaccānupāttaviṣayāhāryasya viṣayaṃ tathā
nirṇayasya hi cābhedatādrūpyānyataracca tat
dvividhātiśayoktiḥ sā bhedatādrūpyabhedataḥ
abhedātiśayoktiścāhāryo'bhedasya cedyadi
vayasya paśya tamasā baddhaṃ śītāṃśumaṇḍalam
tādrūpyātiśayoktiḥ syāttādrūpyāropaṇe sati
paśya sphurati mitrātra muktalakṣmā kṣapākaraḥ

15.76

abhedātiśayoktistu śuddhabhedakabhedataḥ
saṃbandhātyantacapalāsaṃbaṃdhākramabhedataḥ
sāpahnavā ceti budhairaṣṭadhā parikīrtitā
bhedakātiśayoktistu varṇyasyānyatvavarṇanam
anyeyaṃ cāturī tasyā anyā lāvaṇyapaddhatiḥ
saṃbandhātiśayoktiḥ syādayoge yogakalpanam
sūryāśvā viśramantyatra grīṣme gopuragahvare

15.77

paurvāparyavyatikrāntiḥ kāryakāraṇayoryadi
atyantātiśayoktistu tadā prājñaiḥ prakīrtitā
ādau mahānabhūtsnehaḥ paścāddarśanamāvayoḥ
capalātiśayoktistu kārye hetuprasaktije
yāsyāmīti priyokteyarmūrcchāṃ tanute'ṅgadam

15.78

yoge'pyayogo'saṃbandhātiśayoktiḥ prakīrtitā
na seve bhojanānandaṃ sati tvayi varānane
samakālatve'kramātiśayoktirhetukāryayoḥ
rādhā tadaivānuraktā yadā vīkṣati mādhavaḥ

15.78.p1

sāpahnuveti sā proktā yadyapahnutigarbhatā
latāyāṃ candramā bhāti bhrāntāḥ paśyanti taṃ divi

15.78.p2

atha saṃdehaḥ—

15.79

viṣayī viṣayaścobhau viṣayau saṃśayasya cet
kavisaṃmatasādṛśyātsaṃdehālaṃkṛtirmatā
śuddhā niścayagarbheti sā dvedhā parikīrtitā
rādhā haimalatā veyaṃ mālatī vā varānane
rādhikā kimiyaṃ bhītā divā nāyāti sā punaḥ
mālatīvādhunaivāgāddehaṃ keyaṃ na vidmahe

15.79.p1

atha tulyayogitā—

15.80

varṇyānāṃ vāpyavarṇyānāṃ sāmyaṃ kevaladharmataḥ
kathyate cettatra tulyayogitā sā tridhā matā
śuddhā hitāhitā caiva samābhā ceti bhedataḥ
śuddhāpi dvividhā proktā varṇyāvarṇyavibhedataḥ
pūrvācalaprāntabhāji sphuradrākāniśākare
saṃkucanti sarojāni svairiṇīvadanāni ca

15.81

rādhike tava saundaryaṃ dṛṣṭvā jānīmahe vayam
kālindyāḥ kamalāyāśca kāṣāyālamvanaṃ varam

15.82

hitāhitāpi tu hitāhitayostulyavartanam
śliṣṭāśliṣṭavibhedena sā dvedhā parikīrtitā
alaṃkārātirogaṃ sa śatrormitrasya cākarot
pūjakasya chedakasya mandāraḥ kaṭureva saḥ

15.83

guṇotkṛṣṭaiḥ samīkṛtya samābhā pratipādanam
anekavāhinīyukto nṛpo jāḍyena vartanāt
samudro'pi bhavatyāśu sarvadā mukhabhaṅgavān

15.83.p1

atha prativastūpamā—

15.84

upamānopameyarthau pṛthagvākyadvaye yadi
sāmānyena vinirdiṣṭau prativastūpamā matā
sādharmyavaidharmyabhedātsā dvedhā parikīrtitā
prācīnam—
kavitārasacāturyaṃ rasajño vetti no kaviḥ
sutāsuratacāturyaṃ jāmātā vetti no pitā

15.85

ārādhito'pi nīcaḥ paridarśayati svakīyakaṭubhāvam
na jahāti pāribhadraḥ payasā sikto'pi naijakaṭubhāvam

15.85.p1

atha dīpakam—

15.86

varṇyānāmapyavarṇyānāṃ dharmaikyaṃ dīpakaṃ matam
durjanadhiṣaṇābhīkṣṇaṃ mṛgayati doṣānguṇeṣu vilasatsu
patyau taruṇe satyapi jātivihīnaṃ viṭaṃ kulaṭā

15.86.p1

athāvṛttidīpakam—

15.87

tatpadārthobhayāvṛttau satyāmāvṛttidīpakam
stananati vṛddhāvṛndaṃ stananati kaṇṭhīravasya cārāvaḥ
vilasati kamalaśreṇī sphurati ca mallīmatallikāśailī

15.87.p1

sākūtaṃ vīkṣate rādhā vīkṣate paśya mālatī

15.87.p2

atha dṛṣṭāntaḥ—

15.88

cedbimbapratibimbatvaṃ bhinnavākyārthadharmayoḥ
dṛṣṭāntaḥ sa tu sādharmyavaidharmyābhyāṃ dvidhā mataḥ
mukunda eva gopīnāṃ kadambaṃ toṣayatyaho
vasanta eva vallīnāṃ vikāsayati saṃcayam

15.89

mukundadarśanādeva sasmitaṃ rādhikānanam
nidrāti tāvannalinaṃ yāvannodeti bhānumān

15.89.p1

atha vyatirekaḥ—

15.90

bhedapradhānasādharmyamupamānopameyayoḥ
vyatirekaḥ sa tu tredhādhikanyūnasamātmanā
smareṇa sadṛśaḥ so'bhūttathāpīyam̐ bhidā tayoḥ
viyuktasmayahartādyastatkartāntyaḥ svaceṣṭitaiḥ

15.91

mañjulanāsā vihitā viṭakaraparilālitā śyāmā
taruṇīva tava kirīyaṃkiṃ tu grahaṇātkaroti dṛkkṣobham

15.92

dṛḍhataranibaddhamuṣṭeḥ kośāniṣaṇṇasya sahajamalinasya
kṛpaṇasya kṛpāṇasya ca kevalamākārato bhedaḥ

15.93

sahārthenānvayaḥ proktaḥ sahoktiḥ kavirañjakaḥ
sthite kṛṣṇadharādhīśe yācakānīkamadhyayoḥ
dehīti śabdo dikprāntānkīrtyā sākaṃ yayau rayāt

15.94

vākyārthasyopamānasyābhedāropo hi dṛśyate
upameye ca vākyārthe tatra śuddhā nidarśanā
bandhujīvādharāyā yadadhare vīṭikārpaṇam
idaṃ dīpakadambena prakaṭīkaraṇaṃ raveḥ

15.95

upamānopameyānyatarasminkathitā budhaiḥ
tadanyataradharmasyāropaśvānyā nidarśanā
kānte yāte mukhe līlā dṛśyate sā saroruhe
khañjarīṭavilāsaṃ te dhatte netrayugaṃ sakhi

15.96

sato'sato vāpyarthasya pareṣāṃ kriyayātmanaḥ
nibadhyate vodhanaṃ cedaparā syānnidarśanā
sumanaḥsaṃgamaḥ puṃsāṃ mahonnatiṣu kāraṇam
iti bruvaṃstanturalpo'pyabhavadrājamauligaḥ

15.97

hataḥ śatruriti jñātvā tejasvī na paribhramet
ityājagāmāndhakāraḥ punarastaṃgate ravau

15.98

vinā saṃbandhinā yena kenacidvarṇyavastunaḥ
aramyatā ramyatā vā vinoktiriti kathyate
tādṛkṣamapi cāturyaṃ saundaryaṃ tava mānini
vyarthameveti jānīhi sarasaṃ dayitaṃ vinā

15.99

vinā krūrasvaraṃ kākamākandaṃ makaranditam
gāhasva gāḍhaṃ gantāraḥ kokilaṃ manvate janāḥ

15.99.p1

atha samāsoktiḥ—

15.100

aprastutaparisphūrtiryatra prastutavarṇane
samāsoktirdvidhā sāpi śliṣṭāśliṣṭavibhedataḥ
ādau rakto gobhiḥ saṃmānyaindrīmukhaṃ cucumvāyam
adya samujjhitarāgaḥ spṛhayati bhūyo'pi vāruṇīṃ gantum

15.100.p1

prācīnam—

15.101

viditaṃ nanu kanduka te hṛdayaṃ pramadādharasaṃgamalabdha iha
karatāmarasābhihataḥ patitaḥ patitaḥ padataḥ punarutpatasi

15.101.p1

atha śleṣaḥ—

15.102

nānārthasaṃśrayaiḥ śabdaiḥ sādharmyapratipādanam
varṇyovarṇyobhayeṣāṃ cecchleṣālaṃkṛtiriṣyate
lasadvarāhaśrīrvyaktakamalāśliṣṭasadrasaḥ
sa sūryaḥ sarvadā bhūyāttejasvī maṅgalāya te

15.103

sadānabhogena rājñā sadṛśaṃ te mukhaṃ sakhi
rājā tava priyo bhūyātsadā kuvalayaprabhuḥ

15.104

prācīnam—
sarvālaṃkārayuktāpi na śliṣṭā taruṇīva sā
vāṇī manojātasukhaṃ prauḍhānāṃ na tanoti hi

15.104.p1

atha parikaraḥ—

15.104.p2

sābhiprāyaṃ viśeṣyaṃ cetproktaḥ parikarāṅkuraḥ
tvadaṅgālokane tanvi paulomīvallabhaḥ paṭuḥ

15.104.p3

athāprastutapraśaṃsā—

15.105

aprastutapraśaṃsā tu prastutaṃ yadi gamyate
aprastutasya kathanātsārūpyādinibandhanāt
sārūpyasya tathā kāryātkāraṇasya viśeṣataḥ
sāmānyasya viśeṣasya sāmānyātkāraṇāttathāṃ
kāryasyeti ca pañca syuḥ pratipattivibhedataḥ
velāvanālī yadi nīradānāṃ niṣevate nīraniṣecanāni
gambhīratā vā bahunīratā vā taraṅgitā vā jaladhervṛthaiva

15.106

kalāhīno'bhavaccandro rādhike te mukhodaye
āliṅLabelsnotsukāpīya navoḍhā na spṛśatyamum

15.107

kāmakelīsamārambhe lajjāmāpa varānanā
muñca muñca vibho kleśaṃ taddhartā madhurāmgāt

15.108

prakārāntaramāśritya tadvivakṣitavastunaḥ
sucāru kathanaṃ yatra paryāyoktaṃ tadiṣyate
kandharāyāṃ saindhavāsyaṃ bandhuraṃ yasya sundaram
bandhanacchedako bhūyādandhurānandapāthasaḥ

15.109

prastutasyaiva kāryasya varṇanātprastutaṃ tathā
kāraṇaṃ gamyate tatrānyatparyāyoktamīritam
kṛṣṇa sādya saniḥśvāsaṃ kṛśāṅgī bhuvi luṇṭhati
svasyātha vā parasyeṣṭakāryasaṃpādanaṃ miṣāt
paryāyoktaṃ tadanyatsyāditi kecitpracakṣate
navamallikāsrajamabhīṣṭatamaḥśucisaṃbhavāṃ praṇayinīśirasi
kalayansvayaṃ na kuśaleti kila pratighaṭṭayatyurukucāvurasā

15.110

aye nanandsahitā vrajāmi nijamandiram
vidhāyo̍raramā prātaḥ sukhaṃ svapihi sundari

15.110.p1

atha parīkaraḥ--

15.110.p2

parīkaraḥ parikaraḥ sābhiprāye viśeṣaṇe
dadyātte saṃpado rājan keśavaḥ kamalāpatiḥ

15.110.p3

atha vyājastutiḥ--

15.111

stutyā vā gamyate nindā nindyā gamyate stutiḥ
vyājastutiraṃsau yatra stutyā vā gamyate stutiḥ
tvāmeva preyasīṃ nūnaṃ jānāmi mama dūtike
tvadīyābhiranekābhiḥ kriyābhiryatsa toṣitaḥ

15.112

sādhvi dhik tvāṃ vṛthā bhartṛsevāśuṣkāsi saṃtatam
dṛśāpi na spṛśasyenaṃ tādṛśaṃ sarasaṃ viṭam

15.113

sukṛtaṃ kṛtametena kiṃ padmena na vidmahe
yataḥ śātodarīpādasamatāsukhamīhate

15.113.p1

atha vyājanindā--

15.114

vyājanindā matā nindā nindyā gamyate yadi
vidhireva vinindyo'yaṃ kimāgastava sundari
kandarpakalpānīdṛkṣānpallavānnirmame yataḥ

15.114.p1

athākṣepaḥ--

15.115

ākṣepo'pahvādbhinno niṣedho janarañjanaḥ
sa cābhāsitasaṃguptabhedādvedhā prakīrtitaḥ
śuddhākṣepastṛtīyaḥ syāditi kecitpracakṣate
śuddhākṣepo niṣedhaścetsvoktasyaiva vicāraṇāt
ānaya preyasīṃ dūti yadvā sāgacchati svayam
ābhāsitākṣepa ukto viśeṣapratipattaye
vakṣyamāṇasya voktasya niṣedhābhāsakīrtanam
vakṣyamāṇoktabhedena sa dvedhā parikīrtitaḥ
vakṣyamāṇākṣepa ukto vakṣyamāṇaniṣedhataḥ
vijñāpayāmaste kiṃciddāśārhakulaśekhara
vijñāpane kimatha vā sarvajñe rakṣake tvayi

15.117

uktākṣepo bhavedvedhā savastukathanātmanā
vastunastu niṣedhaśced‌stvākṣepa itīryate
sārasārasapatrākṣi sakhī nāhaṃ sa mādhavaḥ
bhrāmaṃ bhrāmaṃ nikuñjeṣu muhuḥ śuṣyati tāmyati

15.118

kathanasya niṣedhaścetkathanākṣepa ucyate
rakṣaṇīyo'hamityuktau rakṣādīkṣe kathaṃ tvayi
tirohite niṣedhe ca vyakte'niṣṭavidhau sati
saṃguptākṣepanāmāsāvalaṃkāraḥ prakīrtitaḥ
gaccha gacchasi cecchīghraṃ vṛthā kimu vilambase
mārasundara tatraiva kanyāyā me varo bhava

15.118.p1

atha prastutāṅkuraḥ-

15.118.p2

prastute varṇyamāne tu prastutāntaravastunaḥ
sārūpyeṇa dyotanaṃ cettatra syātprastutāṅkuraḥ

15.118.p3

atha virodhābhāsaḥ—

15.120

āpātato virodhaścedvirodhābhāsa iṣyate
jātyādīnāṃ virodhāḥ syurjātidravyakriyāguṇaiḥ
tasmādayaṃ daśavidhaḥ kathitaḥ śleṣajīvitaḥ
nirūpaṇaṃ tu jātyādeḥ śeṣabindau bhaviṣyati
raṃjanto loamiaṃ rāetti jaṇehiṃ salahaṇijjosi
māhava ṇiriva kahaṃ sā rattā vi valakkhiā jāā

15.120.p1

atha viṣamam—

15.121

ghaṭanānarhayoryatra ghaṭanā viṣamaṃ matam
kveyaṃ kanakavarṇāṅgī sundarī kāminīmaṇiḥ
kva patistādṛśo vakraḥ kīdṛśī ghaṭanā vidheḥ

15.122

hetorvirūpakāryasyotpattiśca viṣamaṃ matam
sitānkaṭākṣānsṛjati netramindīvaraprabham
iṣṭārthodyamato'niṣṭaprāptiśca viṣamaṃ matam
māṣṭuṃ kalaṅkaṃ śītāṃśurmukhaṃ so'jani sudhruvaḥ
tatrāpi tilakavyājātkalaṅkakleśamanvabhūt

15.123

iṣṭārthodyamanādyatra neṣṭānāptiśca kevalam
aniṣṭasyāpyavāptiścedaparaṃ viṣamaṃ matam
pāñcālī saṅgasaṃmodakāṅkṣayā raṅgamandiram
praviṣṭaḥ kīcakastatra sadyo mardanamanvabhūt

15.123.p1

parāniṣṭārthamudyogātsvāniṣṭāptiśca tanmatam
didhakṣanhanumatpucchamanvabhūtsvapurakṣayam

15.123.p2

atha viśeṣoktiḥ—

15.124

viśeṣoktiranutpattiḥ kāryasya sati kāraṇe
ubhayoḥ sadṛśaṃ rūpaṃ cāturyaṃ vijanasthitiḥ
aho tathāpi daivecchā nābhūtsaṅgasukhaṃ tayoḥ

15.124.p1

athāsaṃbhavaḥ—

15.124.p2

asaṃbhavo'rthaniṣpatterasaṃbhāvyatvakīrtanam
ko veda bālaḥ phālākṣacāpamāropayediti

15.124.p3

atha vibhāvanā—

15.125

vināpi kāraṇaṃ kāryasyotpattiḥ syādvibhāvanā
anāhato'pi mīnākṣyā tāmevāsau niṣevate
vibhāvanā parā dharmavikalenāpi hetunā
utpattau yadi kāryasya saṃbandhavikalena vā
adṛḍhaiḥ kausumaiḥ śastrairajayajjagadātmabhūḥ

15.126

kāryodbhavaśvetpratyūhe satyapyanyā nidarśanā
patyau supte'pi pārśve sā māmāśliṣyati kāminī
vibhāvanā caturthī cetkāryotpattirakāraṇāt
indīvaradalātpaśya niḥsaranti sitāḥ śarāḥ
viruddhahetoḥ kāryaṃ cetpañcamī syādvibhāvanā
karpūrapaṅkaḥ(ṅkāḥ ?) kañjākṣīṃ hanta saṃtāpayanti tām
ṣaṣṭhī vibhāvanā proktā kāryātkāraṇajanma cet
ambujamambuni jātaṃ kvacidapi na ca jātamambujādambu
bāle navaratikāle tavākṣisarojādvigalitamambu

15.126.p1

athāsaṃgatiḥ—

15.127

bhinnādhikaraṇatve tu kāryahetvorasaṃgatiḥ
kṛṣṇe bibhrati bhūbhāraṃ vinamrā janamaulyaḥ
anyatra karaṇīyasya vastuno'nyatra cedyadi
karaṇaṃ tatra vibudhāḥ dvitīyāsaṃgatiṃ viduḥ
rājanpratyarthivāmāṅgī kaṅkaṇaṃ nayane'karot

15.127.p1

kāryaṃ kartuṃ pravṛttasya tadviruddhakṛtiśca sā
mohaṃ hartuṃ pravṛtto'pi ballavīrmohayatyasau

15.127.p2

atha vicitram—

15.128

vicitraṃ viparītaścettatprayatnaḥ phalecchayā
mahatsukhamavāptuṃ te bhavante śailavāsitām

15.128.p1

athādhikam—

15.129

ādhārādheyayorānurūpyābhāvo'dhikaṃ dvidhā
pṛthulādapi cādhārādādheyākṣepayā svataḥ
ādheyādhikyakathanamadhikaṃ prathamaṃ matam
ananteṣvapi vedeṣu na viśrāmyati te stutiḥ
viśālādapi cādheyādādhārākṣepayā svataḥ
ādhārādhikyakathanaṃ dvitīyamadhikaṃ matam
prādeśamātre yatkukṣau brahmāṇḍāni luṭhanti hi

15.129.p1

atha samam—

15.130

samaṃ syādyogakathanaṃ vastunoranurūpayoḥ
mitho'nurūpayoḥ prītī rādhāmādhavayorabhūt
kāraṇenānurūpyaṃ ca kāryasyānyatsamaṃ matam
abalāhananaṃ yuktaṃ jātibhraṣṭasya te madho

15.131

aniṣṭamantarā sveṣṭakāryasiddhiryadā bhavet
iṣṭārthodyamanāttatra tṛtīyaṃ samamiṣyate
mā raṇaṃ kuru putreti janakena niyojitaḥ
piturājñāmanullaṅghya māraṇaṃ kṛtavāndviṣām

15.131.p1

atha vyāghātaḥ—

15.132

yatkāryasādhanatvena prasiddhaṃ yajjagattale
tattadviruddhakāryasya yena kenāpi sādhanam
kriyeta yadi tatrādyo vyāghātaḥ parikīrtitaḥ
kusumaiḥ prīyate loko hanti taireva taṃ smaraḥ
yatkāryasādhanatvena caikenopāttavastu ca
tatpratidvandvinānyena tadviruddhasya sādhanam
kriyeta cedvitīyastu vyāghātaḥ parikīrtitaḥ
di¹ṭṭhiviagdhaṃ maaṇaṃ jā diṭṭhiā evva jivvendi
suviruvvaakkhavikkiṅkiṇivuṇāṇaṃ karemhi khu tthuiṃ tāsam

Linked texts (9)

Mandāramarandacampū — Kṛṣṇanātha 1600, Sanskrit
Kuvalayānanda (complete text) — Sanskrit
Alaṅkāramaṇihāra — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
Mandāramaranda — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
Mandāramaganda — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit
Rasikaranjani-gangadhara-adhvarin (ed. Jaya Shankar Lal Tripathi) — Sanskrit
Kāvyadarpaṇa — Rājacūḍāmaṇi, Sanskrit
Pratāpālaṅkāra — Sanskrit
Yaśavantayaśobhūṣaṇa — Rāmakṛṣṇa, Sanskrit

Mandaramarda 15

Contents